Naar schatting beleggen ongeveer 2 miljoen Nederlanders in cryptomunten zoals bitcoin. Bij zulke aantallen ligt het voor de hand dat er regelmatig een erfenis openvalt waarin zich cryptomunten bevinden. Cryptovaluta zijn volgens de belastingdienst “digitale ruilmiddelen”. Net zoals over spaargeld en aandelen, betaal je over cryptovaluta gewoon belasting. Om deze reden moet iemand die crypto erft dit ook opgeven in de aangifte erfbelasting. In dit blog leg ik uit hoe je dat volgens mij moet doen.
Geen speciaal beleid voor crypto en erfbelasting
Recent heeft iemand (niet ik) over dit onderwerp een verzoek ingediend op basis van de Wet Open Overheid. Hierin werd aan de belastingdienst gevraagd “om informatie openbaar te maken over de fiscale behandeling van cryptovaluta ten behoeve van de schenk- en erfbelasting”. Hier vind je de reactie van de belastingdienst op het verzoek. Samengevat houdt de reactie in dat er, voor wat betreft de schenkbelasting en erfbelasting, geen speciaal beleid is ten aanzien van crypto. De gevraagde stukken bestaan simpelweg niet.
Het ontbreken van speciaal beleid voor de erfbelasting heeft tot gevolg dat je naar de algemene fiscale regels voor crypto moet kijken. Want die zijn er wel degelijk. Combineer dat met een beetje gezond verstand en je komt een heel eind.
Welke waarde heeft crypto voor de erfbelasting?
De inkomstenbelasting neemt voor Box 3 nog altijd als uitgangspunt de waarde van je bezittingen op 1 januari van het kalenderjaar. Maar voor de erfbelasting geldt een andere datum, namelijk die waarop de erflater overleed. De waarde van crypto kan gedurende één dag sterk fluctueren. Soms is het niet duidelijk op welk exact tijdstip iemand is overleden. Dus welk peilmoment geldt dan voor de cryptovaluta in de betreffende erfenis?
Voor de inkomstenbelasting moet je de waarde opgeven van je crypto op 1 januari van het betreffende jaar om 0:00 uur. Hiervoor geldt dus de waarde bij aanvang van de dag in Nederlandse tijd (Central European Time). Volgens de belastingdienst hoor je daarbij de koers op te geven van het door jou gebruikte “omwisselplatform”. Maar wat moet je dan doen als jij je crypto offline bewaart en dus geen gebruik maakt van een omwisselplatform? In dat geval zou ik zeggen dat je nog steeds de koers van een omwisselplatform moet gebruiken. De belastingdienst wil namelijk de marktwaarde in euro’s weten. De actuele koers op een platform is daarvoor de beste manier.
Om dezelfde reden moet je volgens mij voor de erfbelasting ook uit gaan van de waarde op het omwisselplatform. Maar welke datum en tijdstip moet je daar voor kiezen? Voor effecten (aandelen op de beurs) geef je de slotkoers van de beursdag vóór het overlijden op. Deze norm kun je niet toepassen op crypto omdat deze geen slotkoers heeft. Crypto wordt altijd verhandeld, ook als de beurs gesloten is. Anders is het wanneer de erflater crypto had in een zogenoemde ETF die op de beurs wordt verhandeld. Dan kun je uiteraard wel de slotkoers van het betreffende aandeel opgeven in de aangifte.
Artikel 21 lid 1 Successiewet: Het verkregene wordt in aanmerking genomen naar de waarde welke daaraan op het tijdstip van de verkrijging in het economische verkeer kan worden toegekend.
Mijn conclusie is dat je voor crypto de koers moet nemen op het officiële tijdstip van overlijden. Je vindt het “uur en minuut van overlijden” op de akte van overlijden. Dit is een document dat door de gemeente wordt opgesteld. Je ontvangt dit document normaal gezien via de uitvaartverzorger. Vervolgens zoek je de waarde op voor het exacte tijdstip. Voor bitcoin kan dit bijvoorbeeld op deze pagina van BTCDirect. Je vindt daar een grafiek waarop je meerdere keren kunt inzoomen. Denk er wel om dat je op het door jou geselecteerde platform de juiste tijdzone kiest (CET) en de juiste valuta (EUR).
Waar vul je crypto in op de aangifte erfbelasting?
In de aangifte erfbelasting en de toelichting daarop vind je geen informatie over crypto. Moet je de waarde van geërfde crypto opgeven bij “roerende zaken”. Nee, dat lijkt me niet. Zaken zijn tastbare bezittingen, zoals sieraden en voertuigen. Crypto zijn niet tastbaar en vallen dus niet onder deze categorie. Vallen cryptomunten onder de categorie “bank- en spaarrekeningen”? Ook daarop is het antwoord nee. De belastingdienst ziet crypto niet als geld maar als een digitaal ruilmiddel. Hetzelfde geldt voor “contanten” en “effecten”. Ook daar valt crypto niet onder. Tenzij je uiteraard “beursgenoteerde” crypto hebt geërfd in de vorm van een ETF met een slotkoers. Ook de categorie “vorderingen” kun je overslaan. Bij een vordering moet er sprake zijn van een wederpartij die een schuld heeft aan jou.
Wat overblijft is de categorie “andere bezittingen”. Hier kun je bezittingen zoals cryptomunten vermelden. Laat de overledene een relatief klein bedrag in crypto na? Bijvoorbeeld enkele honderden euro’s of een paar duizend euro? Dan kun je denk ik volstaan met de vermelding “crypto” en de totale waarde. De kans is klein dat je hier vragen over krijgt, vooral als de erfdelen van de erfgenamen onder de vrijstellingen blijven. Zijn de cryptomunten een relatief groot deel van de erfenis en zijn de erfdelen groter dan de vrijstellingen? Dan is het denk ik verstandig om wat meer informatie in te vullen. Je kunt bijvoorbeeld in de omschrijving het symbool en het aantal vermelden. Op die manier kan een medewerker van de belastingdienst, als hij of zij dat wil, narekenen of het ingevulde totaalbedrag klopt.
Maak een screenshot van de wallet op het omwisselplatform
In ieder geval raad ik je aan om altijd een screenshot van de wallet op het omwisselplatform te bewaren. Mocht je vragen krijgen van de belastingdienst over de ingediende aangifte, dan kun je dat screenshot opsturen. Daarmee kun je de samenstelling van de cryptobeleggingen aantonen. Dat de waarde op het moment van het screenshot niet klopt, dat geeft niet. De waarde is altijd nog op een andere manier te achterhalen.
Check altijd de laatste aangifte inkomstenbelasting
Het is verstandig om de concept aangifte erfbelasting te vergelijken met de laatst ingediende aangifte inkomstenbelasting. Eén van de manieren waarop de belastingdienst kan checken of de aangifte erfbelasting klopt, is het inzien van de laatste IB-aangifte. Staat er in de aangifte IB een heel ander bedrag aan crypto vermeld? Dan hoop ik dat hiervoor een logische verklaring is. Bijvoorbeeld een koerswijziging of een aankoop of verkoop door de erflater. Bij een groot verschil bestaat de kans dat de belastingdienst de erfgenamen vraagt om uit te leggen wat hier de oorzaak van is.
Crypto gedaald na overlijden? Jammer dan!
Notarissen waarschuwen er vaak voor dat de erfbelasting betaald moet worden over de waarde ten tijde van het overlijden. Dat is ook het geval als de waarde van geërfde bezittingen na het overlijden daalt. Deze waarschuwing is vooral van belang voor executeurs en boedelgevolmachtigden. Zij doen er verstandig aan om zo spoedig mogelijk aan de erfgenamen te vragen of zij de eventuele effecten (aandelen op de beurs) willen verkopen of niet. Mochten de effecten minder waard worden na het overlijden, bijvoorbeeld na een beurscrash, dan moet er nog steeds erfbelasting worden betaald over de hogere waarde ten tijde van overlijden.
Dezelfde waarschuwing geldt uiteraard ook voor cryptomunten. Misschien nog wel meer dan voor effecten omdat de koers van crypto sterk kan fluctueren. Is de waarde van de erfdelen hoger dan de vrijstellingen? En bestaat een flink gedeelte van de erfenis uit crypto? Zorg dan dat alle erfgenamen hiervan op de hoogte zijn. Wijs ze bovendien op het risico dat de erfbelasting (welke oploopt tot 40%) altijd over de waarde op de sterfdatum wordt berekend. Ook als de waarde van de crypto daarna daalt.
Erfbelasting betalen met crypto, kan dat?
Het uitgangspunt is uiteraard dat je de verschuldigde erfbelasting betaalt in euro’s. Als er verder geen geld in de erfenis zit, zal er vaak niks anders op zitten dan een deel van de crypto te verkopen en van de opbrengst de belasting te betalen. Een door de erflater benoemde executeur is – indien nodig – zelfstandig bevoegd tot deze verkoop. Een andere optie is dat de erfgenamen de erfbelasting zelf betalen van hun eigen spaargeld.
Wie weet is er nog één uitzondering die je kunt gebruiken. Het is ook mogelijk om de erfbelasting te betalen met kunst. Het moet dan wel gaan om museale kunst, waar interesse voor is. Wie weet laat de erflater een zogenoemde “NFT” na en is er een Nederlands museum dat daar interesse in heeft. De kans daarop is bijzonder klein omdat de regeling niet is bedoeld voor digitale werken, maar ik wilde hem toch even noemen. Het unieke van de kunstregeling is dat er een soort “bonus” in zit. Dit houdt in dat de korting op de aanslag 20% hoger is dan de werkelijke waarde van het kunstwerk. Meer info over de regeling vind je hier.