Levenstestament Checklist (met video en pdf)

Een levenstestament is een notariële akte waarin je een algemene volmacht geeft aan jouw vertrouwenspersoon. Elke maand gaan hiervoor vele duizenden Nederlanders naar de notaris. Inmiddels zijn er al bijna 2 miljoen (!) levenstestamenten geregistreerd. Ga jij binnenkort ook naar de notaris? Bereid je dan goed voor op het gesprek door de checklist voor je levenstestament in te vullen. Je kunt deze downloaden onderaan de pagina.

1. Je moet er op tijd bij zijn

Het idee van een levenstestament is dat je uit voorzorg een gevolmachtigde benoemt op het moment dat er nog niks aan de hand is. Om deze reden wordt een levenstestament in Duitsland ook wel een Vorsorgevollmacht genoemd, een volmacht uit voorzorg dus.

Het levenstestament is vooral bedoeld voor de situatie dat je in de toekomst wilsonbekwaam wordt, bijvoorbeeld vanwege dementie. Op het moment dat je een levenstestament maakt moet je nog wel wilsbekwaam zijn. Begrijp je niet meer wat een volmacht inhoudt en kun je niet meer zelfstandig aan de notaris uitleggen wat de bedoeling is? Dan kun je geen levenstestament meer ondertekenen. In dat geval kan je partner of kind een beschermingsbewind aanvragen bij de kantonrechter. Iemand anders bepaalt in dat geval dus wie jouw financiën gaat regelen. Eén van de belangrijkste voordelen van een levenstestament is dat je zelf beslist wie jou mag vertegenwoordigen.

Maak dus niet de fout om je levenstestament uit te stellen tot er wat gebeurt. Je hoort dit onderwerp te regelen voordat er iets aan de hand is. Voor sommige mensen zijn de hoge kosten bij de notaris een reden om het (nog) niet te regelen. Gelukkig zijn er meerdere manieren om te besparen op de kosten:

• Maak tegelijk met je levenstestament ook een gewoon testament en vraag om een combi-korting.
• Vraag offertes aan bij meerdere notarissen. Je vindt de goedkoopste notaris bij jou in de buurt op deze pagina.
• Of maak zelf een concept levenstestament op deze website. Je hebt wat minder opties en uitleg dan bij een normaal traject, maar daar staat tegenover dat je tot wel 50% kunt besparen op de kosten.

2. Wanneer gaat de volmacht in?

De basis van ieder levenstestament is een algemene volmacht. Met het begrip “algemeen” wordt bedoeld dat de volmacht ziet op iedere hoedanigheid en alle onderwerpen. Een voorbeeld van een “hoedanigheid” is dat je “eigenaar” kunt zijn van een koopwoning. Een voorbeeld van een onderwerp is het regelen van de bankzaken. In de volmacht staat normaal gezien dat de gevolmachtigde namens jou een woning kan verkopen en betalingen mag doen. Voor sommige onderwerpen kun je geen volmacht geven. Het beste voorbeeld hiervan is het maken van een testament. Dit kan niet bij volmacht.

Je kunt de volmacht in je levenstestament naar keuze direct in laten gaan of pas op het moment dat je wilsonbekwaam bent. Zelf zou ik er altijd voor kiezen om de volmacht direct in te laten gaan. Op die manier zorg je er voor dat de volmacht werkt in zo veel mogelijk scenario’s. Stel dat je door een ongeval in het buitenland langdurig in het ziekenhuis ligt. Dan is het wel handig dat een gevolmachtigde in Nederland belangrijke dingen voor jou kan regelen.

Als je de volmacht pas laat ingaan bij wilsonbekwaamheid dan moet dit te zijner tijd worden vastgesteld door een onafhankelijke arts. Het is belangrijk om je te realiseren dat dit zorgt voor extra kosten en mogelijk ook voor vertraging. Er zijn verschillende vormen van dementie. Stel dat jij een variant krijgt waardoor je opstandig wordt en niet wilt meewerken aan een keuring. Zolang je gevolmachtigde geen verklaring heeft van een arts kan hij ook geen dingen voor jou regelen.

Het is goed om te weten dat het direct laten ingaan van de volmacht geen nadelige gevolgen heeft voor jou als volmachtgever. Je raakt zelf geen bevoegdheden kwijt en je kunt de volmacht altijd weer intrekken (zolang je nog wilsbekwaam bent). Ben je bang voor misbruik van de volmacht? Benoem dan twee gezamenlijk bevoegde gevolmachtigden. Op die manier mag één van beiden niet iets regelen zonder de ander daarbij te betrekken.

Voor stellen met kinderen is de beste optie om de volmacht direct in te laten gaan, zowel voor elkaar als voor de kinderen. Vervolgens kun je bepalen dat de volmacht aan je partner voorrang heeft boven de volmacht aan de kinderen.

3. Wil je één of meer gevolmachtigden benoemen?

Je kunt in één levenstestament meerdere gevolmachtigden benoemen. Dat is altijd een goed idee, want er kan ook wat met een gevolmachtigde gebeuren. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat de gevolmachtigde verhuist of ziek wordt. Dan is het wel handig als er een reserve gevolmachtigde in jouw levenstestament staat.

Maak je als alleenstaande een levenstestament en benoem je daarin een familielid of een goede vriend of vriendin tot gevolmachtigde? Benoem dan uit voorzorg een tweede persoon tot reserve gevolmachtigde.

Maken jullie een levenstestament als echtpaar? Dan is het verstandig om zowel elkaar als de kinderen tot gevolmachtigden te benoemen. Sommige mensen denken dat je geen levenstestament nodig hebt als je getrouwd bent. Dat is een misverstand. Ook wanneer je getrouwd bent heb je een volmacht nodig om elkaar te kunnen vertegenwoordigen, zelfs als je een gemeenschap van goederen hebt.

Ten aanzien van de kinderen kun je bepalen dat ze gezamenlijk bevoegd zijn. Dit geeft de kinderen de mogelijkheid om op een later moment de taken onderling te verdelen. De gezamenlijke bevoegdheid voorkomt ook dat één kind iets regelt terwijl de andere kinderen van niets weten. Je kunt eventueel bepalen dat je partner de volmacht aan de kinderen mag herroepen. Op die manier heeft de volmacht aan je partner voorrang boven de volmacht aan de kinderen.

4. Zijn de gevolmachtigden samen of zelfstandig bevoegd?

Vooral voor alleenstaanden is het van belang om na te denken over de mogelijkheden voor een zelfstandige of gezamenlijke volmacht.

Stel dat je bijvoorbeeld drie personen tot gevolmachtigden benoemt. Dan heb je de keuze uit:

• Een zelfstandige volmacht waarbij ieder van de drie gevolmachtigden zelfstandig bevoegd is. Dit is de gemakkelijkste optie als de onderlinge verhoudingen uitstekend zijn.
• Het aanbrengen van een volgorde: de tweede gevolmachtigde is pas bevoegd als de eerste wegvalt en de derde gevolmachtigde is pas bevoegd als de eerste en de tweede wegvallen.
• Een gezamenlijke volmacht waarbij de drie gevolmachtigden alles samen moeten regelen. In dat geval moeten ze het bijvoorbeeld onderling eens worden over de vraag wie de bankzaken gaat regelen. Vervolgens kunnen ze dat regelen bij de bank met een zogenoemde “ondervolmacht”. Een gezamenlijke volmacht biedt bescherming en voorkomt misbruik, maar  het zorgt ook voor extra gedoe bij het in werking stellen van de volmacht.
• Een meerderheidsmodel, waarbij twee van de drie bevoegd zijn om jou te vertegenwoordigen. Hier ben ik zelf niet zo’n voorstander van, maar het is mogelijk.

5. Echtparen

Voor oudere echtparen met volwassen kinderen is van belang dat de volmacht ook de belangen dient van de volgende generatie. Denk bijvoorbeeld aan de onderwerpen vermogensoverdracht en besparing van erfbelasting. In dat kader is het verstandig om bij het opstellen van je levenstestament ook aandacht te besteden aan de inhoud van je testament.

Een voorbeeld hiervan is het scenario dat de langstlevende zorg nodig heeft en naar het verpleeghuis gaat. Met een juiste combinatie van clausules in het testament en het levenstestament kun je op dat moment een hoop belasting besparen. Daarover lees je meer in deze speciale handleiding.

6. Wel of geen toezicht?

Een belangrijk verschil tussen een gevolmachtigde en een bewindvoerder is dat de eerste niet onder toezicht staat van de overheid. Dit kun je zien als een voordeel of een nadeel. Het is een voordeel omdat de overheid niet bepaalt wat er met jouw vermogen gebeurt. Zo mag de gevolmachtigde bijvoorbeeld grote schenkingen doen uit het oogpunt van belastingbesparing. Een bewindvoerder mag dit alleen doen als de kantonrechter hiervoor toestemming geeft.

Het ontbreken van een toezichthouder geeft je meer vrijheid om de zaken te regelen op een manier die jij wilt. Bij een beschermingsbewind moet de bewindvoerder zich houden aan algemene richtlijnen die niet gelden voor een gevolmachtigde. Die is alleen beperkt door de inhoud van jouw levenstestament.

Sommige mensen zien het ontbreken van iedere vorm van toezicht niet zitten. Gelukkig zijn er meerdere manieren om bescherming in te bouwen in je levenstestament.

1. Het is goed om te weten dat je erfgenamen het recht hebben om de administratie in te zien na jouw overlijden. Je nabestaanden kunnen op die manier controleren of de gevolmachtigde zich heeft gehouden aan de inhoud van het levenstestament.
2. Het originele levenstestament wordt bewaard in de kluis van de notaris. Zelf krijg je een kopie mee die je thuis kunt bewaren. Dit betekent dat de gevolmachtigde niet direct een kopie krijgt van de volmacht.
3. Je kunt in het levenstestament bepalen dat de volmacht pas ingaat na een medische keuring waarbij vastgesteld wordt dat je wilsonbekwaam bent. Daarmee voorkom je dat de gevolmachtigde op een eerder moment al bevoegd is.
4. Je kunt meerdere gevolmachtigden benoemen en bepalen dat ze gezamenlijk bevoegd zijn. Op die manier kan één gevolmachtigde niet iets regelen zonder de andere gevolmachtigde(n) daarbij te betrekken.
5. Het is mogelijk om een toezichthouder te benoemen die één keer per jaar de administratie controleert en kan ingrijpen bij misstanden. Je kunt bijvoorbeeld de notaris tot toezichthouder benoemen. Let op: hier zijn wel extra (jaarlijkse) kosten aan verbonden.
6. Je kunt in een levenstestament uitdrukkelijk bepalen of schenkingen wel of niet zijn toegestaan.

7. Schenkingen doen en geld uitlenen

Een belangrijk voordeel van het levenstestament ten opzichte van een beschermingsbewind is dat je de mogelijkheid van schenkingen en leningen kunt inbouwen. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat je geld hebt geleend aan je kind voor de aankoop van een woning. Dan kun je in het levenstestament bijvoorbeeld bepalen dat de gevolmachtigde deze lening kan afbouwen door middel van kwijtscheldingen.

Je kunt de bevoegdheid om schenkingen te doen heel algemeen formuleren of juist heel specifiek. Een voorbeeld van een ruime formulering is dat je alle soorten giften aan afstammelingen toestaat. Een voorbeeld van een specifieke formulering is dat je alle schenkingen verbiedt behalve schenkingen aan één persoon die je bij naam benoemt. Je kunt bijvoorbeeld bepalen dat de gevolmachtigde ieder jaar een vast bedrag moet schenken aan één bepaald familielid dat afhankelijk van jou is.

Vooral stellen met kinderen willen de mogelijkheid hebben om schenkingen te kunnen doen aan de volgende generatie. Maar het kan ook voor alleenstaanden van belang zijn. Zo sprak ik jaren geleden een alleenstaande oude man zonder kinderen die al heel lang in het verpleeghuis woonde. Inmiddels had hij een groot deel van zijn vermogen verteerd voor de maandelijkse “eigen bijdrage”. Achteraf had hij eerder willen beginnen met schenken. Bijvoorbeeld aan goede doelen of neven en nichten.

8. Zorg en de rol van je gevolmachtigde

Op grond van de wet zijn je eventuele partner en kinderen al bevoegd om voor jouw belangen op te komen bij medische hulpverleners. Je zou daarom kunnen denken dat je voor het onderwerp zorg geen levenstestament nodig hebt. Dat is helaas iets te kort door de bocht.

• Wat als het contact met één van je kinderen verstoord is. Dan wil je misschien wel vastleggen dat dit kind juist niet over jouw gezondheid gaat.
• Als je geen partner of kinderen hebt, is het belangrijk om zelf een persoon te kiezen die over dit onderwerp gaat.
• Het onderwerp zorg is veel ruimer dan de medische hulpverlening. Er zijn bijvoorbeeld administratieve kwesties, zoals het regelen van een indicatie en een plek in het verpleeghuis. Voor deze zaken is het toch echt belangrijk om een levenstestament te hebben.

Sommige medische onderwerpen zijn zo persoonlijk dat je er geen volmacht voor kunt geven. Het beste voorbeeld hiervan is het onderwerp euthanasie. Een gevolmachtigde kan niet namens jou beslissen of je verder wilt leven. Om deze reden is het belangrijk om zelf iets vast te leggen over het levenseinde.

9. Het levenseinde

Veel mensen halen een levenstestament en een euthanasieverklaring door elkaar. Het levenstestament is in de basis een notariële volmacht voor alle mogelijke onderwerpen. Een euthanasieverklaring is een document waarin je kunt vastleggen dat je in bepaalde gevallen open staat voor euthanasie.

Je hebt geen notaris nodig om een rechtsgeldige euthanasieverklaring of behandelverbod op te stellen. Een document dat je zelf maakt is ook geldig. Je bent niet verplicht om over dit onderwerp iets te zeggen in je levenstestament.

Het is ook belangrijk om de medische volmacht in het levenstestament niet te verwarren met een zogenoemd “behandelverbod”. Dit zijn verschillende onderwerpen. Het is verstandig om altijd een medische volmacht op te nemen in het levenstestament, ook als je geen behandelverbod wilt.

Voor notarissen is het een aantal jaren verboden geweest om euthanasieverklaringen te maken. Het standpunt van de KNB (de beroepsorganisatie voor notarissen) was dat notarissen zich hier niet mee bezig moesten houden. Dit verbod is een aantal jaren geleden vervallen. Voor meer informatie over het levenseinde kun je bijvoorbeeld kijken op de website van de NVVE (de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde) of in gesprek gaan met je huisarts.

10. Overweeg om een executeur te benoemen

De volmacht in je levenstestament eindigt op het moment dat je overlijdt. Dit betekent dat de gevolmachtigde vanaf dat moment geen betalingen meer mag doen en niet je erfenis kan afwikkelen. Na jouw overlijden kunnen je erfgenamen in onderling overleg een nieuwe volmacht afgeven. Dit wordt een “boedelvolmacht” genoemd.

Wil je dat de gevolmachtigde na jouw overlijden bevoegd blijft? Dan kun je hem of haar tot executeur benoemen in je testament. De executeur vertegenwoordigt je erfgenamen bij de afwikkeling van de erfenis. Denk bijvoorbeeld aan het regelen van je uitvaart, het betalen van rekeningen, het indienen van de aangifte erfbelasting en het uitkeren van de erfdelen aan je erfgenamen.

Het benoemen van een executeur is vooral van belang als je veel erfgenamen hebt of verwacht dat er na je overlijden ruzie kan ontstaan over de afwikkeling. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat de onderlinge verhoudingen verstoord zijn en de erfgenamen elkaar niet vertrouwen. In dat geval kan het erg lastig zijn om een boedelvolmacht te regelen en is het dus beter dat je zelf een executeur benoemt.

Voor de benoeming van een executeur heb je een testament nodig. Het is verstandig om beide akten (levenstestament en testament) in één keer te regelen omdat de meeste notarissen combi kortingen geven als je meerdere akten laat maken.

Checklist levenstestament

In onderstaande checklist kun je jouw keuzes vastleggen. Neem de ingevulde lijst mee naar het eerste gesprek bij de notaris, zodat je niks vergeet.

Meer lezen?

• Met dit voorbeeld testament kun je duizenden euro’s zorgkosten besparen!
• Hier vind je een gratis voorbeeld voor je levenstestament.
• Zelf iets vastleggen over je levenseinde? Zo doe je dat.
• Voor een volmacht over je gezondheid hoef je niet naar de notaris.
• Meer uitleg voor wie zelf een levenstestament wil maken.
• Hebben jullie nog geen langstlevende testament? Hier vind je meer uitleg en een voorbeeld.
• Zo leg je zelf de wensen voor je uitvaart vast (zonder kosten bij de notaris).
• Meer uitleg over bewind op de website van de rechtspraak.