Wat gebeurt er met je oude testament als je gaat trouwen?

/ Door

Iedere notaris kan er wel een vervelend verhaal over vertellen. Het gebeurt regelmatig dat er na een sterfgeval nog een verouderd testament blijkt te liggen. Soms heeft dit tot gevolg dat de partner van de overledene blijkt te zijn onterfd ten gunste van een voormalige echtgenoot. In dit blog ontdek je hoe het zit.

Wanneer vervalt een testament?

Allereerst is het van belang om je te realiseren dat het laatste testament altijd boven water komt na je overlijden. De erfstelling in een testament kan automatisch “vervallen”, maar de rest van het testament blijft gewoon geldig. Dit betekent dat door middel van uitleg van de tekst van het testament moet worden bepaald wie erfgenaam is. De enige manier om een testament volledig te laten vervallen is een officiële herroeping bij de notaris.

Stel bijvoorbeeld dat je een testament hebt gemaakt voor je vriendin A en dat in de erfstelling staat dat deze vervalt als jullie de samenwoning verbreken. Vervolgens gaan jullie uit elkaar en krijg je een nieuwe relatie met vriendin B. De erfstelling ten behoeve van A is vervallen op grond van de tekst in het testament. Laten we er van uit gaan dat het testament geen reserve erfstelling bevat. Vervolgens treed je in het huwelijk met vriendin B. Hierdoor wordt zij jouw erfgenaam op grond van de wet. Stel dat jij vervolgens overlijdt en dat je langstlevende echtgenote B zich meldt bij de notaris. Op dat moment blijkt dat je nog steeds een testament hebt waarin jouw ex-vriendin A tot erfgenaam is benoemd. Deze erfstelling is weliswaar vervallen, maar het was mooier geweest als je het hele testament had herroepen.

Een testament vervalt dus niet vanzelf. Alleen een specifieke clausule in een testament kan vervallen. Dit kan op grond van de tekst van het testament zelf gebeuren of op grond van een artikel in de wet. Daarover later meer.

Ben jij van plan om te trouwen en heb je nog een testament waarin een voormalige partner is benoemd tot erfgenaam? Ga dan altijd naar een notaris om je testament te herroepen. Het is belangrijk om je te realiseren dat het originele testament altijd door de notaris wordt bewaard. Zelf heb je alleen maar een papieren kopie. Deze kopie wordt ook wel een “afschrift” genoemd. Het vernietigen van een kopie testament heeft geen juridische gevolgen. Het originele testament blijft gewoon van kracht. Voor het maken en het herroepen van een testament gelden dezelfde vormvoorschriften. Een bezoek aan de notaris is dus nodig.

De erfstelling in een testament vervalt (meestal) bij einde huwelijk

De wet bevat een specifieke regel voor de situatie dat het huwelijk van de testateur eindigt. In artikel 4:52 van het Burgerlijk Wetboek staat het volgende:

wanneer vervalt een testament

Op grond van dit artikel vervalt een beschikking (erfstelling in het testament) ten behoeve van een echtgenoot als het huwelijk eindigt door echtscheiding. Een vereiste hiervoor is dat het testament gemaakt moet zijn tijdens het huwelijk of in de periode tussen het uitwisselen van trouwbeloften en de voltrekking van het huwelijk.

Door de strenge formulering dekt de wettelijke regeling lang niet alle gevallen:

  • Samenwoners die uit elkaar gaan hebben er niks aan, want deze regeling geldt alleen voor gehuwden en geregistreerde partners.
  • De meeste stellen wonen eerst een tijd samen voordat ze gaan trouwen. Veel testamenten zijn gemaakt vóórdat trouwbeloften zijn uitgewisseld. De erfstellingen in deze testamenten eindigen daarom niet op grond van artikel 4:52.

In veel testamenten wordt rekening gehouden met toekomstige wijzigingen. Zo is het bijvoorbeeld gebruikelijk om clausules op te nemen voor het geval dat je kinderen krijgt of in het huwelijk treedt met je huidige partner. Het is niet gebruikelijk om regelingen op te nemen voor eventuele toekomstige partners. De Hoge Raad heeft in 2023 een interessante uitspraak gedaan over dit onderwerp.

Wie is erfgenaam? De broer of de echtgenote van de overledene?

In deze rechtszaak moest de Hoge Raad zich uitlaten over de volgende kwestie. De erflater had in 2006 zijn toenmalige echtgenote A tot erfgenaam benoemd. Hij had geen kinderen en daarom stond zijn broer B als reserve erfgenaam in het testament. Vervolgens is hij gescheiden van A en hertrouwd met C, uit welk huwelijk kinderen zijn geboren. Op grond van de tekst van het testament is broer B de enige erfgenaam. Langstlevende echtgenote C is het daar niet mee eens en procedeert tot aan de Hoge Raad. Die oordeelt als volgt:

Doen zich na het opmaken van de uiterste wil feiten en omstandigheden voor waardoor de feitelijke verhoudingen niet langer aansluiten bij hetgeen de erflater kennelijk wenste te regelen, dan kan de uiterste wil zo worden uitgelegd dat de desbetreffende beschikking alleen gold voor de situatie die bestond voordat de bedoelde feiten en omstandigheden zich hadden voorgedaan. Voor een zodanige uitleg is niet vereist dat de erflater bij het opmaken van de uiterste wil op de bedoelde feiten en omstandigheden is vooruitgelopen.

De Hoge Raad heeft de zaak daarom terugverwezen naar het Gerechtshof, waar de langstlevende in 2025 in het gelijk is gesteld. De broer heeft dus geen recht op de erfenis. Deze uitspraak biedt hoop voor nabestaanden die geconfronteerd worden met een oud testament dat niet meer aansluit bij gewijzigde omstandigheden.

Eerst samenwonend, daarna getrouwd

Veel stellen wonen al jaren samen voordat ze gaan trouwen. Vaak zijn ze ook al eigenaar van een koopwoning. Om die redenen hebben veel samenwoners een samenlevingscontract en een testament. Het samenlevingscontract eindigt op het moment dat je gaat trouwen. Het testament loopt door. De meeste notarissen werken met model testamenten waarin meerdere scenario’s worden beschreven. Dit betekent dat je geen nieuw testament hoeft te maken als je kinderen krijgt of in het huwelijk treedt.

In de wet is bijna niks geregeld voor samenwoners. Als je met elkaar trouwt ben je (zonder testament) automatisch elkaars erfgenaam. Voor samenwoners is dat niet zo. Je partner is pas erfgenaam op het moment dat je een testament maakt. In de modellen die notarissen gebruiken staat normaal gezien dat de erfstelling vervalt als de samenwoning eindigt.

Stel dat het testament gemaakt is ten gunste van partner A terwijl jullie op dat moment een LAT relatie hadden. Later zijn jullie gaan samenwonen en daarna is de relatie verbroken. Vervolgens ben je getrouwd met partner B. In het testament ten gunste van A staat in dat geval niet dat de erfstelling vervalt bij verbreking van de samenwoning. Jullie woonden immers niet samen toen je het testament ondertekende. Hierdoor zou echtgenote B onterfd kunnen zijn ten gunste van ex-partner A. Deze situatie is zeer vergelijkbaar met de eerder beschreven rechtszaak bij de Hoge Raad.

De minimale rechten van (onterfde) echtgenoten

Het is goed om te weten dat je als langstlevende echtgenoot minimale rechten hebt. Als je blijkt te zijn onterfd, dan kun je altijd nog aanspraak maken op:

  • Een tijdelijk voortgezet gebruik van de woning en inboedel voor een periode van 6 maanden. Je kunt dus niet direct op straat worden gezet. Dit staat in artikel 4:28 lid 1 Burgerlijk Wetboek.
  • Het levenslange vruchtgebruik van de koopwoning en de inboedel (artikel 4:29 lid 1 Burgerlijk Wetboek). Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de hypotheekbank en de belastingdienst voorrang hebben. In veel gevallen moet het huis worden verkocht om de hypotheek af te lossen en de erfbelasting te betalen.
  • Een vruchtgebruik op overige goederen voor zover de langstlevende echtgenoot “daaraan, de omstandigheden in aanmerking genomen, voor zijn verzorging behoefte heeft”. Dit staat in artikel 4:30 lid 1 Burgerlijk Wetboek.

Word je als langstlevende geconfronteerd met een onterving? Dan is het belangrijk dat je op tijd de juiste stappen zet. Het is verstandig om hiervoor een advocaat in te schakelen die gespecialiseerd is in het erfrecht.

Het wettelijke erfrecht past niet bij iedereen

Veel gehuwde stellen maken nog steeds een testament, ook al is de bescherming van de langstlevende sinds 2003 geregeld in het wettelijke erfrecht. Voor dat laatste hoef je dus geen testament meer te maken. Standaard gaan (als je geen testament hebt) alle bezittingen naar de langstlevende. In ruil daarvoor erven de kinderen een geldvordering die pas opeisbaar is na het overlijden van de langstlevende.

Dit zijn een paar redenen om een testament te maken als echtpaar:

  1. Er zijn steeds meer samengestelde gezinnen met één of meer kinderen uit eerdere relaties. De meeste mensen weten niet dat stiefkinderen extra rechten hebben (de zogenoemde “wilsrechten”) die ze kunnen uitoefenen als hun ouder overlijdt. Je kunt deze extra rechten buiten toepassing verklaren in je testament, waardoor je de positie van de langstlevende versterkt.
  2. Als jullie geen kinderen hebben, worden jullie door het aangaan van een huwelijk elkaars enige erfgenaam. Op het moment dat de eerste overlijdt gaan alle bezittingen naar de langstlevende. Als vervolgens de langstlevende overlijdt, erft zijn of haar familie alle bezittingen. De schoonfamilie blijft met lege handen achter. In afwijking hiervan kun je in een testament regelen dat beide families de helft van de erfenis krijgen.
  3. Bij een groter vermogen kun je met een slim testament een hoop erfbelasting besparen. Zo kun je bijvoorbeeld de erfenis op een handige manier over de beschikbare vrijstellingen verdelen, waardoor de erfbelasting omlaag gaat. Dit kan met een zogenoemd “opvullegaat”.
  4. Veel stellen hebben speciale wensen die niet door de wet worden geregeld. Zo kun je bijvoorbeeld een privé clausule opnemen in je testament, waardoor schoonkinderen geen recht hebben op de erfenis. Een andere optie is het zogenoemde “kleinkindlegaat” waarmee grootouders een deel van hun vermogen aan de kleinkinderen kunnen nalaten.

Meer lezen?

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar boven