Kindsdeel uitbetalen voor overlijden langstlevende, zo werkt het

Het is gebruikelijk dat de kinderen hun erfdeel pas krijgen na het overlijden van de langstlevende. Vaak wil iemand het kindsdeel al eerder uitbetalen, bijvoorbeeld na de verkoop van het huis. In dit blog leg ik uit hoe het juridisch en fiscaal zit als je het kindsdeel wilt uitbetalen vóór het overlijden van de langstlevende. Wil je weten hoe je dat kunt doen zonder belasting te betalen? Bekijk dan eerst de video hieronder en lees daarna verder.

op mijn YouTube kanaal vind je meer video’s met belastingtips

Het nieuwe erfrecht sinds 2003

In 2003 is het nieuwe Nederlandse erfrecht ingevoerd. De belangrijkste wijziging is dat er sindsdien standaard een langstlevende regeling geldt als je getrouwd bent en kinderen hebt. Deze regeling houdt in dat de volledige erfenis naar de langstlevende gaat. De kinderen erven in ruil daarvoor een geldvordering. Deze vordering is in beginsel pas opeisbaar als de langstlevende overlijdt. In de tussentijd hoeft de langstlevende geen rente of aflossing te betalen. Het bijtellen van een rente is wel een mogelijkheid. Bijtellen betekent dat de vordering hoger wordt.

De hierboven beschreven regeling wordt de “wettelijke verdeling” genoemd. Deze is van toepassing als de eerste van beide echtgenoten zonder testament overlijdt ná 1 januari 2003. De regeling is ook van toepassing als er een testament is gemaakt dat de wettelijke verdeling als basis heeft. Is er een testament gemaakt na de invoering van het nieuwe erfrecht? Dan heeft het meestal de wettelijke verdeling als basis.

Overigens werden er vóór 2003 ook al testamenten gemaakt waarbij de volledige erfenis naar de langstlevende ging en de kinderen een geldvordering kregen. Die regeling wordt de “ouderlijke boedelverdeling” genoemd. Je kunt zo’n testament vaak herkennen aan de vermelding van artikel 1167 in de tekst van de akte.

Voor wie is deze uitleg geschikt?

De uitleg op deze pagina is geschikt voor de volgende situaties:

  • De overledene had geen testament en is overleden na 1 januari 2003.
  • De overledene had wel een testament, dat uitgaat van de wettelijke verdeling of de ouderlijke boedelverdeling.

Was er wel een testament? Dan staat er meestal een standaard renteclausule in. Dit betekent dat er geen rente wordt bijgeteld. Standaard wordt er namelijk alleen een rente bijgeteld voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%. Als de wettelijke rente bijvoorbeeld 8% is, wordt er per jaar 2% bijgeteld. Sinds de invoering van het nieuwe erfrecht is de wettelijke rente nog niet boven de 6% geweest. Dit is relevant omdat de fiscale uitleg hierna alleen van toepassing is als er inderdaad geen rente is bijgeteld.

Bij de wettelijke verdeling ziet de standaard clausule er bijvoorbeeld als volgt uit:

Het bedrag van de vorderingen wordt vermeerderd met een rentepercentage overeenkomstig het bepaalde in artikel 4:13 lid 4 van het Burgerlijk Wetboek.

of

De vordering van de kinderen wordt vermeerderd met een percentage dat overeenkomt met dat van de wettelijke rente, voor zover dit percentage hoger is dan zes.

Bij de ouderlijke boedelverdeling ziet de standaard clausule er bijvoorbeeld als volgt uit:

De geldvorderingen van de kinderen worden niet vermeerderd met rente, tenzij mijn echtgenote en mijn kinderen anders overeenkomen.

Is het niet duidelijk of er in jouw geval een rente wordt bijgeteld? Neem dan contact op met de notaris die het testament in bewaring heeft.

Voor wie is deze uitleg niet geschikt?

Als je het kindsdeel eerder wilt uitbetalen, dan staat deze behoefte meestal los van de inhoud van het testament. Ook als je een ander soort testament hebt, wil je misschien bij leven al wat aan de kinderen geven. Zo kun je bijvoorbeeld het kindsdeel willen uitbetalen na de verkoop van je huis. Ook met een ander soort testament is dat mogelijk. Maar de fiscale gevolgen zijn in dat geval anders dan ik hierna omschrijf.

In de volgende situaties is de fiscale uitleg op deze pagina niet van toepassing:

  • Op grond van een clausule in het testament moet er wel een rente worden bijgeteld.
  • Er is een renteovereenkomst gesloten waardoor er een rente wordt bijgeteld.
  • De overledene had een vruchtgebruik testament of een tweetrapstestament.

Een ander soort testament hoeft trouwens niet ongunstig te zijn. Zo kan een andere renteclausule juist tot gevolg hebben dat je veel meer geld kunt uitkeren. Als er wel sprake is van een rente zou ik toch het hele verhaal hierna even lezen. Sommige punten werken hetzelfde, maar de berekeningen zijn anders. Is er sprake van een vruchtgebruik testament of een tweetrapstestament? Dan kun je het beste contact opnemen met een notaris om de mogelijkheden te bespreken.

Mag een kind het kindsdeel opeisen bij verkoop van het huis?

De kinderen erven in beginsel dus een geldvordering. Dit wordt ook wel een “tegoedbon” of het “kindsdeel” genoemd. De vordering heeft tot gevolg dat de langstlevende een schuld heeft aan de kinderen. Op grond van de wet is deze schuld opeisbaar in de volgende gevallen:

  • Indien de langstlevende failliet gaat of in de schuldsanering belandt.
  • Wanneer de langstlevende is overleden.

In het testament kunnen nog meer gevallen staan waarin de vordering opeisbaar is. Zo’n moment kan samenvallen met de verkoop van het huis. Er kan bijvoorbeeld in het testament staan dat de kinderen hun deel mogen opeisen als daardoor de eigen bijdrage voor zorg omlaag gaat. Wordt de langstlevende opgenomen in een verpleeghuis? Dan kan het zijn dat de kinderen bij verkoop van het huis hun kindsdeel mogen opeisen. Maar dit komt dus niet door de verkoop van het huis maar door het feit dat de langstlevende zorg nodig heeft. Verkoopt vader of moeder het huis omdat hij of zij kleiner wil gaan wonen? Dan is er meestal niks opeisbaar.

Het opeisbaar zijn van de vordering heeft ook fiscale gevolgen. Als de langstlevende het kindsdeel verplicht moet uitbetalen na de verkoop van het huis, is er geen sprake van een schenking. Want een schenking is iets wat je doet terwijl je het niet verplicht bent. Het verplicht uitbetalen van een vordering is dus niet belast met schenkbelasting.

kindsdeel eerder uitbetalen
het kindsdeel vrijwillig eerder uitbetalen is een belaste schenking

Is er in jouw situatie inderdaad sprake van een opeisbare vordering? Dan wil je misschien ook deze twee blogs lezen:

De uitbetaling van het kindsdeel kan een belaste schenking zijn

In een groot gedeelte van alle gevallen is er sprake van de volgende omstandigheden:

  • De kinderen hebben bij het overlijden van de eerste ouder een vordering geërfd.
  • Het huis is verkocht en er staat opeens heel veel geld op de bank.
  • De vordering is nog niet opeisbaar. Niet op grond van de wet en ook niet op grond van het testament.
  • Er wordt geen rente bijgeteld omdat er geen testament was of een standaard testament.

In deze situatie is het uitbetalen van het kindsdeel voor het overlijden van de langstlevende niet verplicht en dus een schenking. Deze is in beginsel belast met schenkbelasting. Veel mensen vinden dat een vreemde zaak. Want over dat geld is toch al belasting betaald? Nou nee, daarover is nog geen belasting betaald. Hierna leg ik uit hoe het zit.

De erfbelasting bij het eerste overlijden

Stel ik zou aan iemand 100 euro hebben geleend. We hebben afgesproken dat de lening renteloos is en een looptijd heeft van tien jaar. Ik heb dus een renteloze vordering van 100 euro die ik pas over tien jaar kan opeisen. Zou jij die vordering van mij willen kopen voor 100 euro? Of zou je mij daar veel minder voor willen betalen? Want je krijgt geen rente en je moet nog tien jaar wachten op je geld. Misschien wil je mij daarom nog niet eens 50 euro betalen voor die vordering van 100 euro. De marktwaarde is dus een stuk lager dan het werkelijke bedrag van de vordering.

De Successiewet behandelt de vordering van de kinderen op dezelfde manier. De erfbelasting bij het eerste overlijden wordt niet betaald over de nominale waarde maar de contante waarde. De nominale waarde is het werkelijke bedrag van de vordering. De contante waarde is de marktwaarde van de vordering.

Er is natuurlijk geen beginnen aan om van iedere vordering de exacte marktwaarde te bepalen. Want dan zou je rekening moeten houden met alle relevante omstandigheden. Zoals bijvoorbeeld de gezondheid van de langstlevende en zijn of haar financiële situatie. Daarom kiest de Successiewet voor een hele eenvoudige methode. De waarde van een renteloze vordering wordt bepaald op basis van een leeftijdstabel. Hierbij gaat het om de leeftijd van de langstlevende op het moment dat de eerste van beide echtgenoten overlijdt. Met andere omstandigheden wordt geen rekening gehouden.

Leeftijdstabel:
leeftijd langstlevende:percentage:
tot 20 jaar96%
20 tot 30 jaar90%
30 tot 40 jaar84%
40 tot 50 jaar78%
50 tot 55 jaar72%
55 tot 60 jaar66%
60 tot 65 jaar60%
65 tot 70 jaar48%
70 tot 75 jaar42%
75 tot 80 jaar30%
80 tot 85 jaar24%
85 tot 90 jaar18%
90 jaar of ouder12%

Erft een kind bij het overlijden van de eerste ouder een vordering van € 1.000 op de langstlevende die op dat moment 71 jaar is? Dan haal je er 42% van af. Het kind heeft nog steeds een vordering van € 1.000 maar voor de erfbelasting heeft deze een waarde van € 580 (100% minus 42% is 58%).

Voorbeeld erfbelasting bij eerste overlijden

Henk en Anita zijn getrouwd in gemeenschap van goederen. Ze hebben twee kinderen. Henk heeft geen testament en overlijdt in 2011. Anita is op dat moment 71 jaar. De gemeenschap van goederen heeft een waarde van € 300.000. De helft hiervan was van Henk. De erfenis is dus € 150.000. Hij laat drie erfgenamen achter, Anita en de beide kinderen. De volledige erfenis gaat naar Anita. In ruil daarvoor erven de beide kinderen ieder een vordering van € 50.000. Omdat Anita 71 jaar is, heeft deze vordering een contante waarde van € 29.000 (58% van € 50.000).

Vervolgens gaat de vrijstelling voor de erfbelasting er nog van af. In 2011 was de vrijstelling per kind € 19.114. Per saldo moet er per kind nog over een bedrag van € 9.886 erfbelasting worden betaald.

kindsdeel opeisen bij verkoop huis
rekenvoorbeeld erfbelasting bij eerste overlijden

Voorbeeld schenkbelasting bij uitbetalen kindsdeel na verkoop huis

Op grond van de Successiewet wordt naast erfbelasting ook schenkbelasting geheven. Er is alleen sprake van een (belaste) schenking als je iets vrijwillig doet. Wil je het kindsdeel uitbetalen voor het overlijden van de langstlevende? En is er geen sprake van opeisbaarheid? Dan is de uitbetaling vrijwillig. De langstlevende doet afstand van het recht om de vordering niet uit te betalen. Voor de waarde van dit recht moet je opnieuw naar de leeftijdstabel kijken. Bij het overlijden van Henk is 58% belast. Bij vrijwillige uitbetaling door Anita wordt de resterende 42% belast. Er is dus geen dubbele heffing.

Het is belangrijk om je te realiseren dat die 42% niet belast wordt als de vordering opeisbaar is. Wordt de vordering pas uitbetaald na het overlijden van Anita? Op dat moment is de vordering opeisbaar en is de uitbetaling dus geen belaste schenking.

Ook is het belangrijk om te weten dat je bij een vrijwillige uitbetaling moet kijken naar de leeftijd van de langstlevende op dat moment.

In 2021 besluit Anita dat zij kleiner wil gaan wonen. Ze verkoopt het huis en gaat een appartement huren. Anita is niet verplicht tot uitbetaling van de erfenis na de verkoop van haar huis. Toch kiest ze daar vrijwillig voor. In 2021 is Anita 81 jaar. Dit betekent dat er een percentage van 24% geldt. De uitbetaling van 100 euro houdt dus een schenking in ter waarde van 24 euro.

Bij het overlijden van Henk in 2011 is 58% belast en bij het eerder uitbetalen van het kindsdeel in 2021 is 24% belast. Samen is dat minder dan 100%. Er is dus geen dubbele heffing. De kinderen moeten aangifte schenkbelasting doen en vermelden dat ze ieder een schenking hebben gekregen van € 12.000. Ze vullen in de aangifte dus niet de uitbetaalde € 50.000 in maar 24% van dit bedrag.

kindsdeel uitbetalen voor overlijden langstlevende
rekenvoorbeeld schenkbelasting bij uitbetaling

Kindsdeel eerder uitbetalen zonder belasting

Ik vind dus dat er geen sprake is van een dubbele heffing, maar ik kan me voorstellen dat Anita en de kinderen daar heel anders over denken. Het voelt alsof je over dezelfde erfenis nog een keer belasting betaalt. Gelukkig is er een simpele truc waarmee je onder de schenkbelasting uit kan komen. Deze truc houdt in dat je de uitbetaling opknipt in meerdere delen.

De kinderen hebben voor de schenkbelasting ieder jaar opnieuw recht op een vrijstelling. Je zou dit jaar een zodanig gedeelte van de vordering kunnen uitbetalen dat het daarvan belaste percentage precies gelijk is aan de jaarlijkse vrijstelling. En in de komende jaren kun je dat weer doen. Net zo lang totdat je de hele vordering belastingvrij hebt uitgekeerd.

Anita had bijvoorbeeld in 2021 geen € 50.000 maar € 27.516 kunnen uitbetalen. Dit komt neer op een schenking ter waarde van € 6.603,84 (24% van € 27.516). De vrijstelling in 2021 was € 6.604 dus deze uitbetaling is belastingvrij. De rest had ze in 2022 kunnen uitkeren. Door de uitbetaling op te knippen in twee delen hadden de kinderen samen € 1.079,20 aan schenkbelasting kunnen besparen.

Wil je hier meer over weten? Bekijk dan de video bovenaan de pagina. Daarin leg ik uit hoe je heel gemakkelijk het bedrag berekent dat je in het huidige kalenderjaar belastingvrij kunt uitbetalen.

Tip: Weten de kinderen nog niet wat ze met het geld gaan doen? Deze bank betaalt momenteel de hoogste spaarrente.

Meer lezen?

Veelgestelde vragen:

Kan de langstlevende het kindsdeel uitbetalen?

Ja, de langstlevende heeft op grond van de wet het recht om het kindsdeel uit te betalen bij leven. Dit staat in artikel 4:17 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek.

Kan een erfenis in delen worden uitbetaald?

Ja, dit kan. En soms is het fiscaal zelfs heel gunstig omdat je er schenkbelasting mee bespaart. In de video leg ik precies uit hoe dat werkt.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *