Deze 4 wilsrechten kun je uitsluiten in je testament

De wilsrechten zijn een bijzonder onderdeel van het erfrecht. Bij veel mensen is bekend dat er tegenwoordig standaard een langstlevende regeling geldt als je een huwelijk of een partnerschap aangaat. Maar dat de kinderen deze regeling mogen wijzigen, daar hebben de meeste mensen nog nooit van gehoord. Dit maakt de wilsrechten een belangrijk onderwerp, vooral als je kinderen hebt uit een eerdere relatie. In dit blog ontdek je welke wilsrechten er zijn en waarom je ze kunt uitsluiten in een testament.

Zijn jullie bezig met een testament en ben je er nog niet uit hoe je het wilt regelen? Bekijk dan ook de video met uitleg en tips hieronder:

Waarom zou je de wilsrechten uitsluiten in je testament?

De standaard langstlevende regeling houdt in dat de hele erfenis eerst naar de langstlevende gaat. De kinderen van de overledene erven in ruil daarvoor een geldvordering. In beginsel is deze vordering pas opeisbaar als de langstlevende overlijdt.

Een wilsrecht houdt in dat een kind de geldvordering mag ruilen tegen bezittingen uit de erfenis. De langstlevende heeft vervolgens recht op het vruchtgebruik van die bezittingen. Tot in de jaren ’80 was het heel normaal om de kinderen tot erfgenaam te benoemen en aan de langstlevende het vruchtgebruik na te laten. Als je kind een wilsrecht inroept, wissel je daarmee in feite van een modern testament naar een ouderwets testament.

De eigendom van bezittingen is een sterker recht dan een geldvordering. Dit sterkere recht gaat ten koste van de bescherming van de langstlevende. Want die wordt daardoor beperkt in de mogelijkheid tot het verteren, bezwaren of vervreemden van de erfenis. Dit kan alleen nog met medewerking van het kind of een machtiging van de kantonrechter. Om deze reden kun je de wilsrechten uitsluiten in je testament.

wilsrechten uitsluiten

Uitbreiden, beperken of opheffen?

Notarissen spreken van het “uitsluiten” van de wilsrechten, maar de wet gebruikt andere begrippen. In de wet staat dat je in een testament de wilsrechten kunt uitbreiden, beperken of opheffen. Het erfrecht geeft daarmee aan dat je creatief mag zijn als het op de wilsrechten aankomt. Je kunt zelfs eigen wilsrechten verzinnen als je dat zou willen. Maar in de praktijk komt dat weinig voor. Ik denk dat de belangrijkste reden daarvoor is dat een testateur bij voorkeur zelf alle keuzes maakt. Door dit niet over te laten aan de kinderen zorg je voor duidelijkheid en zekerheid.

Hef je alle wilsrechten op? Dan kies je voor maximale bescherming van de langstlevende. Althans, dat is hoe de meeste notarissen het volgens mij uitleggen. Ik ben het daar niet helemaal mee eens. Het opheffen van het eerste en derde wilsrecht is inderdaad gunstig voor de langstlevende. Maar bij het uitsluiten van het tweede en vierde wilsrecht is dat niet het geval. Dat is meer in het voordeel van je stiefkinderen of een toekomstige nieuwe partner van de langstlevende. Waarom zou je die willen begunstigen ten koste van je eigen kinderen?

Er zijn in totaal 4 wilsrechten. Hierna volgt een overzicht.

1. Het wilsrecht bij hertrouwen van de langstlevende ouder

Het eerste wilsrecht staat in artikel 4:19 van het Burgerlijk Wetboek. Een kind kan dit recht inroepen als de langstlevende ouder hertrouwt.

artikel 4:19 bw

Kees en Anita zijn getrouwd en hebben samen twee kinderen, Peter en Christa. Ze hebben geen testamenten. Anita overlijdt plotseling. De hele erfenis gaat naar Kees en de kinderen erven een geldvordering. De relatie tussen Kees en Peter laat te wensen over. Ze hebben al een paar jaar geen contact met elkaar. Vijf jaar na het overlijden van Anita hertrouwt Kees met Brenda. Tot zijn schrik krijgt Kees een brief van Peter zijn advocaat. Peter roept het wilsrecht in en eist dat een deel van de koopwoning op zijn naam wordt gezet.

Het wilsrecht uit het voorbeeld hierboven gaat ten koste van de vrijheid van de langstlevende om te hertrouwen. Als Kees en Anita naar de notaris waren gegaan voor een testament, dan zou dit wilsrecht waarschijnlijk zijn uitgesloten. In plaats daarvan schrijft de notaris liever op dat de vordering van een kind opeisbaar is bij hertrouwen in gemeenschap van goederen. Kees kan in dat geval hertrouwen met huwelijkse voorwaarden, zonder dat hij iets moet uitbetalen of overdragen aan Peter.

Dit eerste wilsrecht is alleen van belang als je samen kinderen hebt en getrouwd bent of geregistreerd als partner.

2. Het wilsrecht bij overlijden van de hertrouwde langstlevende

Het tweede wilsrecht staat in artikel 4:20 van het Burgerlijk Wetboek. Een kind kan dit recht inroepen als de langstlevende ouder overlijdt en een echtgenoot of geregistreerd partner achterlaat.

artikel 4:20 bw

Stel dat Peter geen wilsrecht inroept op het moment dat Kees hertrouwt met Brenda. In dat geval krijgt hij nog een tweede kans op het moment dat Kees overlijdt. Peter kan op dat moment de vordering uit de erfenis van Anita opeisen. Maar in plaats daarvan mag hij ook een wilsrecht inroepen. Dit betekent dat hij in plaats van geld recht heeft op goederen. Bijvoorbeeld een aandeel in het koophuis dat Anita en Kees ooit samen hebben gekocht. Dit gaat ten koste van de bescherming van Brenda als langstlevende.

Peter kan dit wilsrecht dus inroepen bij zijn stiefmoeder Brenda op het moment dat zijn vader Kees overlijdt. Het testament van Anita bepaalt of dit wilsrecht aan of uit staat. Het lijkt mij niet logisch om dit wilsrecht uit te zetten. Waarom zou Anita, terwijl zij zelf nog in leven is, een theoretische nieuwe partner van haar echtgenoot willen bevoordelen boven haar eigen zoon? Het standaard uitsluiten van dit wilsrecht lijkt mij daarom niet logisch. Bij het maken van een langstlevende testament zou ik altijd met de notaris bespreken of je artikel 4:20 BW aan of uit wilt zetten.

Ook dit tweede wilsrecht is alleen van belang als je samen kinderen hebt en getrouwd bent of geregistreerd als partner.

3. Het wilsrecht als de erfenis naar een stiefouder gaat

Het derde wilsrecht staat in artikel 4:21 van het Burgerlijk Wetboek. Een kind kan dit recht inroepen als zijn ouder overlijdt en de erfenis naar de stiefouder gaat. Dit wilsrecht is alleen van belang als je een huwelijk of partnerschap aangaat en kinderen hebt uit een eerdere relatie.

artikel 4:21 bw

Op het moment dat Kees overlijdt, worden de vorderingen van de kinderen uit de erfenis van Anita opeisbaar. Wat daarna resteert, is de erfenis van Kees. Als hij geen testament heeft, gaat deze erfenis naar zijn tweede echtgenote Brenda. In ruil daarvoor erven Peter en Christa opnieuw een geldvordering. Ook deze vordering is in beginsel pas opeisbaar bij het overlijden van Brenda. Maar een verschil met de erfenis van Anita, is dat de kinderen nu meteen een wilsrecht kunnen inroepen. Ze hoeven dus niet te wachten totdat Brenda hertrouwt of overlijdt.

Als Kees wel een testament had gemaakt, zou daarin zeker wat staan over de wilsrechten. Een langstlevende testament maak je om je partner te beschermen. Ik denk dat Kees liever zelf beslist wat er met de erfenis gebeurt en dat hij dit niet wil overlaten aan de kinderen. Het ligt voor de hand om dit wilsrecht uit te sluiten. In plaats daarvan kan Kees beter kiezen voor één van de volgende opties:

  1. Het wilsrecht van 4:21 BW uitsluiten en de kinderen een vordering laten erven. Deze kunnen ze pas opeisen als Brenda overlijdt of verhuist naar een verpleeghuis. Dit laatste is een populaire toevoeging aan een langstlevende testament.
  2. De kinderen tot erfgenaam benoemen en aan Brenda het vruchtgebruik of een recht van gebruik en bewoning nalaten.

4. Het wilsrecht bij overlijden van een stiefouder

Ook het vierde en laatste wilsrecht ziet alleen op de situatie dat je getrouwd bent of geregistreerd als partner en kinderen hebt uit een eerdere relatie. Op grond van artikel 4:22 van het Burgerlijk Wetboek kan een kind een wilsrecht inroepen als de stiefouder overlijdt.

artikel 4:22 bw

We kijken nog één keer naar het voorbeeld van Kees en Brenda.

Op het moment dat Kees overlijdt, erven de kinderen een vordering op hun stiefmoeder Brenda. De kinderen kunnen meteen een wilsrecht uitoefenen. Maar als ze dat niet doen, kan dit alsnog bij het overlijden van Brenda. Dit betekent dat de erfgenamen van Brenda goederen moeten overdragen aan Peter en Christa.

Stel dat Kees bij leven naar de notaris was gegaan voor een testament. Dan lag het voor de hand om het wilsrecht van 4:21 BW uit te sluiten. Het uitsluiten van het wilsrecht van artikel 4:22 ligt minder voor de hand. Dit zou in het voordeel zijn van de erfgenamen van Brenda. Heeft Kees een slechte verhouding met zijn zoon Peter, maar een goede band met de kinderen van Brenda? Dan kan ik me voorstellen dat hij alle wilsrechten wil uitsluiten in zijn testament. Maar heeft Brenda geen kinderen en is de band tussen Kees en zijn kinderen goed? Dan ligt het niet voor de hand om artikel 4:22 BW buiten toepassing te verklaren. Want dat is nadelig voor Peter en Christa, terwijl Brenda er niks van merkt want zij is in dat geval al overleden.

Meer lezen?

Veelgestelde vragen:

Welke wilsrechten zijn er?

Er zijn 4 wilsrechten die een kind kan inroepen bij de wettelijke verdeling:

  1. op het moment dat de langstlevende ouder hertrouwt;
  2. op het moment dat de langstlevende ouder overlijdt;
  3. op het moment dat een ouder overlijdt en de erfenis naar een stiefouder gaat;
  4. op het moment dat een langstlevende stiefouder overlijdt.

Welke wilsrechten kun je uitsluiten?

Je kunt alle vier wilsrechten uitsluiten maar dit ligt niet voor de hand. Het is normaal om het eerste of het derde wilsrecht (4:19 en 4:21 BW) uit te sluiten in je testament. Het wel of niet uitsluiten van het tweede en vierde wilsrecht (4:20 en 4:22 BW) kun je het beste per geval bespreken met de notaris.

Waarom zou je de wilsrechten uitbreiden?

Als je kinderen hebt uit meer dan één relatie, hebben ze verschillende wilsrechten. Wanneer je alle kinderen gelijke rechten wilt geven op je erfenis, heb je twee opties:

  • Je sluit alle wilsrechten uit, zodat geen enkel kind een wilsrecht kan inroepen.
  • Je kiest voor het uitbreiden van de wilsrechten zodat alle kinderen dezelfde wilsrechten hebben.