Wel of geen opvullegaat in 2026? Zo bereken je het zelf!

Veel echtparen met kinderen maken een testament met een opvullegaat. Dit is een speciale clausule waarmee je de heffing van erfbelasting kunt uitstellen tot na het overlijden van de langstlevende. In dit blog ontdek je hoe een opvullegaat precies werkt. Vervolgens kun je in de tabel opzoeken of jullie rijk genoeg zijn voor een opvullegaat. Wil je graag zelf een berekening maken met je eigen cijfers? Bekijk dan de video en doe mee met het rekenvoorbeeld.

De wettelijke langstlevende regeling

In het jaar 2003 is het nieuwe Nederlandse erfrecht ingevoerd. Sindsdien geldt er automatisch een langstlevende regeling als je getrouwd bent en kinderen hebt. Deze regeling houdt in dat de langstlevende en de kinderen samen erfgenaam zijn, maar dat alle bezittingen naar de langstlevende gaan. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering. Deze geldvordering is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende.

Stel bijvoorbeeld dat jullie getrouwd zijn in gemeenschap van goederen en dat jullie twee kinderen hebben. Als de eerste van beide echtgenoten overlijdt zijn er drie erfgenamen. De langstlevende en de twee kinderen hebben ieder recht op één/derde van de erfenis. Stel dat de gemeenschap van goederen € 300.000 waard is. De erfenis van de eerste echtgenoot is de helft hiervan, dus € 150.000. De drie erfgenamen hebben ieder recht op € 50.000. De bezittingen ter waarde van € 150.000 gaan naar de langstlevende. In ruil hiervoor houdt de langstlevende een schuld aan de kinderen van € 100.000. Per saldo erft de langstlevende dus € 50.000. De kinderen erven een geldvordering van € 50.000 per persoon.

Het mooie van de wettelijke regeling is dat deze automatisch van toepassing is. De bescherming van de langstlevende is sinds 2003 in de wet geregeld. De langstlevende wordt door de aanvaarding van de erfenis automatisch eigenaar van alle bezittingen. De afwikkeling van de erfenis is dus eenvoudig. Je hebt bijvoorbeeld geen notariële akte van verdeling nodig.

De erfbelasting bij het overlijden van de eerste echtgenoot

Gevoelsmatig laat je als echtpaar één gezamenlijke erfenis na aan de kinderen. In werkelijkheid zijn het twee afzonderlijke erfenissen. Ook als je in gemeenschap van goederen bent getrouwd. Dit betekent bijvoorbeeld dat je als echtpaar altijd twee testamenten nodig hebt. De inhoud van deze twee testamenten is meestal hetzelfde. Notarissen spreken in dat geval van “gelijkluidende testamenten”.

Ook voor de erfbelasting zijn het twee verschillende erfenissen. Er wordt dus twee keer erfbelasting betaald. Na het overlijden van de eerste echtgenoot erven de kinderen een geldvordering. Is de waarde van de geldvordering hoger dan de vrijstelling van de kinderen? Dan is er erfbelasting verschuldigd. De langstlevende moet deze belasting voorschieten.

Bij de meeste echtparen bestaat het vermogen vooral uit de overwaarde van het huis. Op grond van het erfrecht komt de eigendom van het huis volledig toe aan de langstlevende. De kinderen erven in ruil hiervoor een geldvordering. De hoogte van deze geldvordering wordt mede bepaald door de overwaarde van het huis. Dit heeft tot gevolg dat de langstlevende erfbelasting moet betalen over een deel van de overwaarde. Deze heffing is veel echtparen een doorn in het oog. Gelukkig kun je dit voorkomen door een opvullegaat op te nemen in je testament.

Wat is een opvullegaat?

Het opvullegaat is een legaat dat de langstlevende ontvangt bovenop zijn of haar erfdeel. Je vult hiermee de vrijstelling van de langstlevende op. Vandaar de naam “opvullegaat”. Door het opvullen van de vrijstelling van de langstlevende gaan de geldvorderingen van de kinderen omlaag. Hierdoor gaat ook de erfbelasting omlaag.

Meestal kan de geldvordering zodanig worden verlaagd dat de kinderen precies het belastingvrije bedrag erven. In dat geval stel je de heffing van erfbelasting volledig uit tot na het overlijden van de langstlevende. Op deze manier zorgt het opvullegaat er dus voor dat de langstlevende geen erfbelasting betaalt na het overlijden van de eerste echtgenoot.

Als je kiest voor een opvullegaat komen alle bezittingen nog steeds automatisch toe aan de langstlevende. De kinderen erven nog steeds een geldvordering. De basis van de langstlevende regeling blijft dus hetzelfde. De juridische afwikkeling van de erfenis blijft eenvoudig. Het enige verschil is de lagere geldvordering van de kinderen.

Wanneer heb je een opvullegaat nodig?

Het is verstandig om een opvullegaat in je testament te zetten als de waarde van de geldvordering van de kinderen hoger is dan hun vrijstelling. Dit is vooral belangrijk indien jullie een koophuis hebben met overwaarde.

Hierna leg ik uit hoe je zelf de waarde van de geldvordering en de hoogte van de erfbelasting berekent. Je kunt naar keuze de uitleg hieronder lezen of de video bekijken en een berekening maken met je eigen cijfers. Er is nog een derde optie. Je kunt ook jouw eigen situatie opzoeken in de tabel. Is jullie gezamenlijke vermogen hoger dan het bedrag in de tabel? Dan heeft het zin om een testament met een opvullegaat te maken.

Stap 1: de omvang van de erfenis berekenen

De meeste stellen die een opvullegaat overwegen zijn getrouwd in gemeenschap van goederen en hebben een koophuis. Voor de erfbelasting ga je uit van de WOZ-waarde van de woning. De hypotheekschuld mag je in mindering brengen. Het totale vermogen deel je door de helft om de waarde van de eerste erfenis te berekenen. Hierna volgt een eenvoudig voorbeeld:

WOZ-waarde woning	€ 460.000
hypotheekschuld	€ -100.000
auto	€ 25.000
spaargeld	€ 15.000
totale vermogen	€ 400.000
eerste erfenis	€ 200.000

Stap 2: de vordering van de kinderen berekenen

Stel dat jullie samen één kind hebben en dat de eerste van jullie beiden overlijdt. Er zijn in dat geval twee erfgenamen. De langstlevende en het kind hebben ieder recht op de helft van de erfenis. Alle bezittingen (€ 200.000) gaan naar de langstlevende. In ruil hiervoor houdt de langstlevende een schuld van € 100.000 aan het kind. Per saldo erft de langstlevende dus € 100.000. In spiegeldbeeld hiervan erft het kind een geldvordering van € 100.000 op de langstlevende.

Stap 3: het berekenen van de fiscale waarde

Nu volgt een belangrijke stap. Het kind mag de geldvordering pas opeisen na het overlijden van de langstlevende. Om deze reden wordt de geldvordering afgewaardeerd naar een lager bedrag. Dit gebeurt op basis van een leeftijdstabel. Sommige mensen denken ten onrechte dat dit betekent dat de geldvordering omlaag gaat. Dat is niet het geval. Het kind heeft nog steeds het volledige bedrag tegoed. Alleen voor de berekening van de erfbelasting ga je uit van een lager bedrag. Onder de tabel leg ik uit hoe je deze toepast.

Leeftijd langstlevende op dag van overlijden	Afwaardering
tot 20 jaar	96%
20 tot 30 jaar	90%
30 tot 40 jaar	84%
40 tot 50 jaar	78%
50 tot 55 jaar	72%
55 tot 60 jaar	66%
60 tot 65 jaar	60%
65 tot 70 jaar	48%
70 tot 75 jaar	42%
75 tot 80 jaar	30%
80 tot 85 jaar	24%
85 tot 90 jaar	18%
90 jaar of ouder	12%

Stel dat de langstlevende in ons voorbeeld 81 jaar is. In dat geval is de afwaardering 24%. Een niet-opeisbare en renteloze geldvordering van € 100.000 op een langstlevende partner van 81 jaar heeft een fiscale waarde van € 76.000.

De langstlevende erft € 200.000 aan bezittingen en houdt in ruil hiervoor een schuld aan het kind met een fiscale waarde van € 76.000. De fiscale waarde van het erfdeel van de langstlevende is dus € 124.000. Het kind erft een geldvordering van € 100.000 met een fiscale waarde van € 76.000. De erfbelasting wordt voor beide erfgenamen berekend over de fiscale waarde.

Stap 4: het berekenen van de erfbelasting

Iedere erfgenaam heeft recht op een eigen vrijstelling. In 2026 bedraagt de vrijstelling voor een langstlevende partner maximaal € 828.035. Een kind heeft in 2026 recht op een vrijstelling van € 26.230. Boven de vrijstelling zijn er twee tariefschijven. Tot een bedrag van € 158.669 geldt een tarief van 10%. Over het meerdere is de erfbelasting 20%. Erft een kind bijvoorbeeld een erfdeel met een fiscale waarde van € 200.000? Dan is de eerste € 26.230 vrijgesteld. Vervolgens is € 158.669 (de eerste schijf) belast met 10% erfbelasting. Daarna resteert nog € 15.101 waarover het kind 20% erfbelasting betaalt.

Bij stap 3 hebben we berekend dat de fiscale waarde van de geldvordering € 76.000 bedraagt. Hiervan is € 26.230 vrijgesteld in 2026. Daarna resteert nog € 49.770 waarover 10% erfbelasting is verschuldigd. In dit rekenvoorbeeld betaalt de langstlevende dus € 4.977 erfbelasting. Het echtpaar in dit voorbeeld heeft € 15.000 spaargeld. Hiervan gaat dus één derde naar de belastingdienst. Dat is best veel. Vooral wanneer je bedenkt dat de langstlevende op dat moment nog veel meer kosten heeft. Zoals bijvoorbeeld de kosten van de uitvaart. Bovendien gaat het inkomen omlaag terwijl sommige kosten hetzelfde blijven. Denk bijvoorbeeld aan de kosten voor het huis.

Bij dit rekenvoorbeeld is het slim om te kiezen voor een opvullegaat. De vrijstelling van de langstlevende is veel groter dan zijn of haar eigen erfdeel. Er is dus genoeg ruimte om de vrijstelling op te vullen met een legaat.

Wanneer betaal je meer erfbelasting dan in dit voorbeeld?

In veel gevallen is de erfbelasting hoger dan in het bovenstaande voorbeeld.

• De WOZ-waarde van jullie woning kan hoger zijn.
• De langstlevende kan in een hogere leeftijdscategorie vallen. In dat geval is de afwaardering lager en de erfbelasting hoger.
• Je kunt de hypotheek al volledig hebben afgelost.
• De waarde van de geldvordering kan hoger zijn dan de eerste schijf. In dat geval betaal je over het meerdere 20% erfbelasting.

De erfbelasting kan ook lager zijn dan in het rekenvoorbeeld. Bijvoorbeeld als jullie meer kinderen hebben. De vrijstelling geldt namelijk per kind. Als jullie meer kinderen hebben is dus een groter deel van de erfenis vrijgesteld.

De afgelopen jaren zijn de huizenprijzen hard gestegen. In veel regio’s moet de WOZ-waarde nog een inhaalslag maken. Houd daar rekening mee bij het inschatten van de erfbelasting. Als de WOZ-waarde de komende jaren blijft stijgen dan wordt het belang van een opvullegaat alleen maar groter.

Het opvullegaat is flexibel

Het is goed om te weten dat het opvullegaat in je testament geen vast bedrag is. Als dat het geval was zou je ieder jaar het testament moeten aanpassen om een nieuw bedrag in te vullen. In plaats daarvan staat in het opvullegaat dat de langstlevende een “zodanig bedrag” krijgt dat de geldvordering van het kind precies gelijk is aan het belastingvrije bedrag. Het opvullegaat veert dus mee als het vermogen stijgt of daalt. Het is niet nodig om het testament aan te passen als jullie vermogen wijzigt.

Vanaf welk bedrag heeft een opvullegaat zin?

Op basis van de leeftijdstabel en de vrijstellingen is het mogelijk om een omslagpunt te berekenen. In de onderstaande tabel kun je jouw eigen situatie opzoeken. Kies jullie leeftijd en het aantal kinderen. Het bijbehorende bedrag in de tabel is het omslagpunt.

• Is jullie totale gezamenlijke vermogen lager dan het bedrag in de tabel? Dan is er geen erfbelasting verschuldigd en heb je dus geen opvullegaat nodig.
• Is jullie totale gezamenlijke vermogen hoger dan het bedrag in de tabel? Dan betaalt de langstlevende wel erfbelasting en is het dus verstandig om een opvullegaat in je testament te zetten.

De goedkoopste optie voor een testament met een opvullegaat

Ben je al klant bij een lokale notaris? Dan kun je een afspraak maken om de gewenste inhoud van je testament te bespreken. Vervolgens maakt de notaris een concept. Daarna heb je nog een tweede afspraak om het testament te ondertekenen. Je kunt ook zelf een concept testament maken op deze website. Het opvullegaat is inbegrepen in het standaard tarief. In veel regio’s bespaar je hiermee tot wel 50% op de notariskosten!

Heeft een opvullegaat nadelen?

In sommige gevallen heeft het opvullegaat nadelen. Zijn jullie een echtpaar met kinderen uit eerdere relaties? Dan leidt het opvullegaat tot een ongelijke verdeling van de erfenis. De kinderen van de echtgenoot die als eerste overlijdt erven door het opvullegaat minder dan de kinderen van de echtgenoot die als laatste overlijdt. Een standaard testament is om deze reden niet geschikt voor samengestelde gezinnen.

Een ander nadeel van het opvullegaat is dat de lagere schuld aan de kinderen betekent dat je minder geld kunt uitbetalen aan de kinderen als de langstlevende naar het verpleeghuis gaat. Dit nadeel kun je ondervangen door tegelijk met het testament ook een levenstestament te maken. Het levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een algemene volmacht verleent aan elkaar en de kinderen. Stel dat de langstlevende van jullie beiden dement wordt en verhuist naar een zorginstelling. De kinderen kunnen de volmacht dan gebruiken om het huis te verkopen. Vervolgens kunnen de kinderen het vermogen afbouwen door schenkingen te doen. Hiermee kun je in de toekomst een hoop belasting en zorgkosten besparen.

De lagere schuld aan de kinderen betekent dat de langstlevende een hoger vermogen heeft. Hierdoor gaat de erfbelasting over de tweede erfenis omhoog. Dit nadeel kun je ondervangen door op tijd te beginnen met schenken. De langstlevende kan bijvoorbeeld de jaarlijkse vrijstelling gebruiken voor een “papieren schenking” aan de kinderen.

Video over het opvullegaat

Wil je graag zelf een berekening maken voor jouw situatie? Bekijk dan de onderstaande video en doe mee met je eigen cijfers.

Meer lezen?

• Hebben jullie nog geen levenstestament? Hier vind je een gratis voorbeeld.
• Lees ook mijn blog over het afvullegaat.
• Meer tips voor het besparen van erfbelasting.
• De vrijstelling voor de langstlevende is lager als je recht hebt op nabestaandenpensioen.
• Sommige stellen kiezen voor een tweetrapstestament. Dit is hoe het werkt.
• Veel oudere stellen heffen hun huwelijkse voorwaarden op.
• Dit staat er in een standaard testament zonder opvullegaat.
• Je kunt voor fiscaal advies ook naar een Estate Planner gaan.