Een testament is één van de weinige dingen die nog echt geheim zijn. Zelfs de overheid mag pas na jouw overlijden weten wat er in je laatste testament staat. In dit blog leg ik uit hoe je er achter komt of iemand een testament heeft, waar je een testament kunt opvragen en wie er recht heeft op een kopie.
Waar wordt een testament bewaard?
In Nederland heb je in beginsel een notaris nodig om een testament te maken. Er zijn een paar uitzonderingen op deze regel, maar die zijn zo zeldzaam dat bijna niemand ze kent. Een militair kan bijvoorbeeld ten tijde van oorlog een testament maken ten overstaan van een officier.
Het originele testament is een papieren document dat je in aanwezigheid van de notaris ondertekent. Dit gebeurt normaal gezien bij de notaris op kantoor, maar de notaris mag ook op locatie een akte passeren. Bijvoorbeeld bij de cliënt thuis of in het ziekenhuis. De originele akte wordt bewaard in de kluis van het notariskantoor. Het is gebruikelijk dat de cliënt zelf een papieren kopie krijgt. Deze kopie noemen we een “afschrift”.
In beginsel worden alle notariële akten na de ondertekening geregistreerd bij de belastingdienst. Dit houdt in dat de notaris een digitale kopie aan de belastingdienst stuurt. Hierop bestaat één uitzondering. Een testament wordt pas geregistreerd nadat iemand overlijdt. Zo lang iemand nog in leven is, weet de overheid dus niet wat er in het laatste testament staat. Van andere akten krijgt de belastingdienst wel direct een kopie. Wat je ondertekent bij de notaris is dus minder geheim dan je misschien zou denken.
Omdat de kluis bij de notaris op den duur vol is, mag de notaris de testamenten die ouder zijn dan 20 jaar opsturen aan een centraal archief. Dit archief valt tegenwoordig onder de Rijksorganisatie voor Informatiehuishouding.
Verklaring van erfrecht
Veel mensen die een kopie testament opvragen bij de notaris komen er achter dat ze eigenlijk een verklaring van erfrecht nodig hebben. Dat is een notariële akte waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de erfenis af te wikkelen. Dit kan bijvoorbeeld een executeur zijn of iemand die gemachtigd wordt door de erfgenamen.
Aan het testament zelf kun je niet zien of het de laatste is. Ik ken genoeg mensen die hun testament meer dan tien keer hebben aangepast. Ook kun je uit het testament niet afleiden of de erfenis door de erfgenamen is aanvaard of verworpen. Daarom vragen veel instanties niet om een kopie van het testament maar om een notariële verklaring van erfrecht. Vaak is een verklaring van erfrecht de enige manier om toegang te krijgen tot de bankrekening van een overleden persoon.
Je bent vrij in de keuze voor een notaris. Je bent dus niet verplicht om terug te gaan naar de notaris die het testament heeft gemaakt. Ook hoef je geen lokale notaris te kiezen. Iedere notaris in Nederland mag een verklaring van erfrecht voor je opstellen.
Tip: veel mensen weten niet dat je de verklaring van erfrecht online kunt aanvragen.
Hoe kun je een kopie testament opvragen?
Omdat de originele akte in de kluis bij de notaris ligt, moet je eerst weten welke notaris dat is. Gelukkig zijn er meerdere registers die je kunt raadplegen.
Als een notaris met pensioen gaat, wordt het protocol met alle akten overgedragen aan een opvolger. Is jouw notaris met pensioen en wil je bijvoorbeeld een nieuwe kopie van je eigen testament opvragen? Dan kun je de opvolger van je notaris vinden in het Opvolgersarchief. De opvolger kan een afschrift maken van een akte die zijn voorganger heeft gemaakt. Ook kan de opvolger een testament dat ouder is dan 20 jaar voor je opvragen bij een centraal archief van de overheid.
Weet je bij welke notaris je moet zijn maar is het niet duidelijk bij welk kantoor hij of zij nu werkt? In het Register Notariaat kun je elke actieve notaris, toegevoegd notaris en kandidaat-notaris vinden. In dat register staat ook de naam van het huidige kantoor. Vervolgens kun je op deze pagina van de KNB het huidige adres van het kantoor vinden.
Is iemand overleden en weet je niet waar het laatste testament ligt? Dan kun je deze informatie opvragen bij het Centraal Testamentenregister. Bij dit register is niet bekend wat er in het testament staat. Er is alleen bekend of iemand een testament heeft en welke notaris het testament bewaart. Je kunt het register online raadplegen. Lukt dit niet, bijvoorbeeld omdat je te weinig gegevens hebt? Maak dan een afspraak bij een notaris. Die kan de ontbrekende informatie opzoeken en direct het register voor je inzien. In sommige gevallen kun je ook per e-mail een verzoek indienen bij het CTR.
Wie kan een testament opvragen?
In de Wet op het notarisambt is geregeld wie een kopie van het testament kan opvragen. Uiteraard heb je altijd recht op een kopie van een akte waarbij je zelf partij was. Maar andere mensen kunnen er ook recht op hebben. Na het overlijden mag bijvoorbeeld een erfgenaam of de executeur een kopie opvragen. Daarnaast stuurt de notaris een kopie van het testament naar de belastingdienst. De notaris krijgt hiervoor automatisch een verzoek nadat het overlijden verwerkt is in de basisadministratie bij de gemeente.
Er zijn nog meer personen die een kopie mogen opvragen. Bijvoorbeeld een schuldeiser van de overledene die wil weten wie de erfgenamen zijn. Soms is het inzien van het testament daar de enige mogelijkheid voor. Een schuldeiser stond in een “rechtsverhouding” tot de overledene, zoals bedoeld in onderstaand artikel:
Een schuldeiser heeft ook nog de mogelijkheid om het Boedelregister in te zien. Bij dat register is bijvoorbeeld bekend of er erfgenamen zijn die de erfenis beneficiair hebben aanvaard.
Nog een andere groep van personen die een testament mogen opvragen zijn onterfde kinderen. Je kunt dus altijd het testament van je overleden vader of moeder opvragen, ook als je onterfd bent. Je krijgt in dat geval waarschijnlijk een gedeeltelijke kopie. Het is aan de notaris om te beoordelen van welk gedeelte je een kopie ontvangt. Krijg je van de executeur geen informatie over het testament? Dan kun je dus naar de notaris gaan die het testament in bewaring heeft.
Kan ik mijn eigen testament opvragen bij leven?
Je hebt altijd recht op een kopie van je eigen testament. Ben je het afschrift kwijt en weet je niet meer bij welke notaris je destijds bent geweest? Normaal gezien mag je het CTR pas inzien nadat iemand overleden is. Maar sinds een aantal jaren is het ook mogelijk om het register bij leven in te zien als iemand zijn eigen testament wil opvragen. Dit kan bij elke notaris.
Er zijn inmiddels honderdduizenden Nederlanders met een bewindvoerder. Een groot deel daarvan betreft ouderen die wilsonbekwaam zijn. Een professionele bewindvoerder loopt regelmatig tegen het probleem aan dat hij niet weet wie de erfgenamen zijn. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand geen kinderen heeft en naar het verpleeghuis gaat. Moet de bewindvoerder in dat geval de familie de gelegenheid geven om zaken uit de inboedel over te nemen? Of had de persoon in kwestie dat niet gewild en is de familie onterfd?
Als de betrokkene zelf niet meer kan aangeven wat de bedoeling is, kan een bewindvoerder zich melden bij de notaris. Als bewindvoerder wil je graag weten of iemand een testament heeft. Is er geen testament? Dan weet je dat de familie erft op grond van de wet. In dat geval kun je met een gerust hart de familie betrekken bij het ontruimen van de woning.
Wat zijn de kosten voor het opvragen van een testament?
Alle bovenstaande registers kun je gratis inzien. Maar het opvragen van een testament kan daarna nog wel geld kosten bij de notaris. De meeste notarissen vragen tussen € 50 en € 75 voor het maken van een afschrift. Moet de notaris eerst uitzoeken of je wel recht hebt op het testament? Bijvoorbeeld omdat je een onterfd familielid bent? Of omdat je een schuldeiser bent die een kopie wil hebben? Als dit veel tijd kost, kunnen de kosten hoger zijn.
Indien de notaris een oud testament moet opvragen bij het centrale archief, dan worden hiervoor leges in rekening gebracht. Deze kosten verschillen per geval. Zo is er een gewoon tarief en een spoedtarief. Daarnaast zijn er extra kosten indien je in plaats van een gewone kopie een officieel afschrift wilt. Vraag in dat geval dus eerst wat het gaat kosten voordat je de notaris aan het werk zet.
Meer lezen?
- Je kunt in je testament bepalen dat de inhoud een week langer geheim blijft, tot na je uitvaart.
- Klopt je testament niet meer en wil je er van af? Zo werkt de herroeping.
- Ben je onterfd en wil je weten waar je recht op hebt? Hier vind je een stappenplan.
- Heb je een overlijdensakte nodig? Op deze website staat hoe je die kunt aanvragen.
