Je legitieme portie opeisen kan met dit stappenplan

Voor het opeisen van de legitieme portie hoef je geen advocaat of notaris in te schakelen. In dit blog ontdek je welke stappen je zelf kunt zetten om te krijgen waar je recht op hebt. Om je verder op weg te helpen heb ik ook een serie video’s gemaakt over de legitieme portie. Je kunt alle afleveringen gratis bekijken op mijn YouTube kanaal. In de video hieronder geef ik een paar belangrijke eerste tips.

de andere afleveringen vind je op mijn YouTube kanaal

Wat is de legitieme portie?

De legitieme portie is het minimale bedrag dat je hoort te krijgen uit de erfenis. Je kunt hier een beroep op doen als je bent onterfd in een testament. Het is ook mogelijk om de legitieme in te roepen als je te weinig erft doordat er schenkingen zijn gedaan aan iemand anders. De legitieme is de helft van het normale erfdeel dat je had gekregen als je niet was onterfd en er geen schenkingen waren gedaan.

In 2003 is het nieuwe Nederlandse erfrecht ingevoerd. De belangrijkste wijziging is dat er sinds dat jaar standaard een langstlevende regeling geldt als iemand getrouwd is en kinderen heeft. Deze regeling houdt in dat de volledige erfenis naar de langstlevende gaat. De kinderen erven in ruil daarvoor een geldvordering die ze pas mogen opeisen na het overlijden van de langstlevende.

Sinds 2003 gelden er ook nieuwe regels als een onterfd kind zijn legitieme portie wil opeisen. Onder de oude wet had je recht op een legitieme in “goederen”. Je positie was daardoor vergelijkbaar met die van een erfgenaam. Door een beroep te doen op de legitieme werd je bijvoorbeeld mede-eigenaar van de inboedel. Dit betekende dat jouw medewerking nodig was om de erfenis te verdelen. Na 2003 heb je recht op een legitieme in “geld”. Dit betekent dat je bij een beroep op de legitieme een geldvordering krijgt. Je wordt geen eigenaar meer. Hierdoor is jouw medewerking niet nodig om de erfenis te kunnen verdelen of om goederen te kunnen verkopen.

Het enige wat de erfgenamen onder de nieuwe wet nog met jou moeten afstemmen is de waarde van de erfenis. Want dit bepaalt hoe hoog jouw vordering is.

wat is legitieme portie

Wie heeft er recht op een legitieme portie?

Alleen afstammelingen hebben recht op een legitieme portie. Daarnaast geldt de eis dat je op grond van de wet erfgenaam was geweest indien de overledene geen testament had gemaakt.

Een stiefkind stamt niet af van zijn stiefouder. Als stiefkind heb je dus geen recht op een legitieme portie in de erfenis van je stiefouder. Overlijdt je vader en leeft zijn eigen vader nog? Dan word jij bij het overlijden van je opa “door de wet als erfgenaam tot zijn nalatenschap geroepen”. Blijkt op dat moment dat je bent onterfd door je opa? Dan mag jij een legitieme portie opeisen in de erfenis van je opa.

Andere familieleden hebben geen recht op een legitieme portie. Wil jouw kinderloze broer of zus de hele erfenis nalaten aan een goed doel? Dan heb je als familie het nakijken.

Het is ook mogelijk om een beroep te doen op de legitieme portie als er schenkingen zijn gedaan. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je vader of moeder geen testament heeft, maar bij leven alles aan je broer of zus heeft gegeven. Je bent in dat geval niet onterfd maar kunt wel de legitieme inroepen.

Tip: bezoek ook de startpagina over de legitieme portie.

Wanneer kun je de legitieme portie opeisen?

Bij het opeisen van de legitieme portie is het belangrijk om twee begrippen uit elkaar te houden. Eerst moet je “aanspraak” maken op de legitieme portie. Hierdoor ontstaat een vordering van jou op de erfgenamen. De wet bepaalt wanneer die vordering “opeisbaar” is. Gaat de erfenis naar de langstlevende partner van je ouder? Dan is jouw vordering pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende. Maar dit betekent niet dat je pas op dat moment in actie moet komen. Want je erft alleen een vordering op de langstlevende als je daar binnen 5 jaar na het overlijden van je ouder aanspraak op maakt.

De meeste mensen bedoelen met het opeisen van de legitieme portie het maken van de aanspraak. Hiervoor heb je 5 jaar de tijd vanaf het overlijden van je ouder. Het maakt dus niet uit wanneer jij er achter komt dat je onterfd bent. De termijn kan gaan lopen zonder dat je het doorhebt. Bijvoorbeeld omdat je niet weet dat je ouder is overleden.

Door het maken van de aanspraak ontstaat dus een vordering. Het hangt van de situatie af wanneer de erfgenamen de legitieme portie moeten uitbetalen.

  • In beginsel is de vordering opeisbaar 6 maanden na het overlijden. Maak je 4 maanden na het overlijden aanspraak op de legitieme? Dan moet je daarna nog 2 maanden wachten voordat je iets kunt opeisen. Stel de erfgenamen na 6 maanden in gebreke. Hierdoor krijg je recht op rente als de betaling te laat plaatsvindt.
  • Gaat de erfenis naar de langstlevende partner van je ouder? Dan kun je de vordering pas opeisen na het overlijden van de langstlevende. Tip: controleer of voldaan is aan alle voorwaarden voor niet-opeisbaarheid. Als niet voldaan is aan de voorwaarden, moet de langstlevende de vordering eerder uitbetalen!
wanneer legitieme portie uitbetalen
welke van de twee geldt in jouw situatie?

Heb je nog geen aanspraak gemaakt op je legitieme portie? Hier vind je twee gratis modelbrieven die je daarvoor kunt gebruiken.

Krijg je bericht als je onterfd bent?

In principe krijg je geen bericht als je onterfd bent. Instanties weten niet eens dat jij geen erfgenaam bent. Een testament is geheim tot aan het overlijden. Alleen je ouder en de notaris weten dat jij bent onterfd. Na het overlijden stuurt de notaris een kopie van het testament naar de belastingdienst. Hierdoor kan de belastingdienst controleren of de aangifte erfbelasting klopt. Ik heb nog niet meegemaakt dat de belastingdienst een kind op de hoogte stelt van een onterving. Ook de notaris zal je niet uit eigen beweging een bericht sturen.

Meestal is er bij een onterving een executeur benoemd. Die heeft bijna altijd een verklaring van erfrecht nodig. Dat is een notariële akte waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie de erfenis afwikkelt. De notaris benadert in dat geval de erfgenamen met de vraag of ze de erfenis aanvaarden. Het onterfde kind is niet nodig om een verklaring van erfrecht te kunnen maken en krijgt dus geen brief van de notaris.

Krijg je toch een brief waarin staat dat je onterfd bent? Bijvoorbeeld een brief van de executeur? Lees die brief dan aandachtig. Hierboven schreef ik dat je 5 jaar hebt om aanspraak te maken op je legitieme portie. Een belanghebbende mag jou een redelijke termijn stellen die korter is. Vraagt een executeur of erfgenaam jou om binnen een bepaalde termijn te reageren en doe je dat niet? Dan kan het zijn dat je hierdoor geen recht meer hebt op de legitieme!

krijg je bericht als je onterfd bent

Twee ouders, twee erfenissen

Overlijdt de eerste van je beide ouders, waren ze getrouwd en had de overleden ouder geen testament? Dan gaat op grond van de wet de erfenis naar de langstlevende en erf jij een vordering. Hier hoef je niets voor te doen. Zonder testament krijg je automatisch een vordering op grond van de wet. Het opeisen van deze vordering kan pas na het overlijden van de langstlevende.

Is er wel een testament en ben jij daarin onterfd? Dan staat er waarschijnlijk in het testament dat de erfenis nog steeds naar de langstlevende gaat. In dit geval krijg jij alleen een vordering als je daar binnen 5 jaar na het overlijden aanspraak op maakt. Doe je dat niet en overlijdt de laatste ouder bijvoorbeeld 6 jaar na de eerste ouder? Dan ben je te laat om nog aanspraak te kunnen maken op de legitieme in de eerste erfenis. Je hebt geen vordering geërfd bij het overlijden van de eerste ouder en kunt dus niks opeisen uit de eerste erfenis. Uiteraard kun je op dat moment nog wel de rechten inroepen die je hebt ten aanzien van de laatste erfenis.

Weet je niet zeker of je bent onterfd? Vraag dan na het overlijden van je eerste ouder bij de notaris een kopie op van het testament. Het Centraal Testamentenregister (CTR) kan jou vertellen bij welke notaris het laatste testament ligt.

Het gebeurt regelmatig dat een kind alleen door de langstlevende is onterfd. Bijvoorbeeld omdat de relatie verstoord is geraakt na het overlijden van de eerste van beide ouders. In dat geval was je bij het eerste overlijden volwaardig erfgenaam. Het is de moeite waard om samen met een notaris uit te zoeken hoe het zit met die eerste erfenis. Is je eerste ouder bijvoorbeeld overleden vóór 2003 of had hij of zij een verouderd testament uit de jaren ’70 of ’80? Dan kan het zijn dat je ontdekt dat je mede-eigenaar bent van het huis. Of dat je er achter komt dat je een vordering hebt geërfd die groeit met een hoge rente. Dit laatste was heel gebruikelijk in de jaren ’80.

Als jij onterfd bent bij het overlijden van de eerste ouder, moet je dus binnen 5 jaar aanspraak maken op de legitieme. De legitieme portie opeisen bij de langstlevende kan alleen als hij of zij failliet gaat of in de schuldsanering belandt. Zolang dit niet gebeurt, moet je wachten tot na het overlijden van de langstlevende.

legitieme portie opeisen bij langstlevende
de legitieme is opeisbaar bij overlijden, schuldsanering of faillissement

Het recht op informatie

Als je aanspraak maakt op de legitieme erf je dus een vordering. De hoogte van deze vordering hangt af van de omvang van de erfenis. Het ligt voor de hand dat de executeur een voorzet maakt voor een berekening. Op grond van de wet mag jij alle documenten opvragen die je nodig hebt om te kunnen controleren of de berekening klopt.

De notaris kan voor jou een kopie van het testament maken. Maar voor andere documenten moet je bij de executeur of de erfgenamen zijn. Ik raad je aan om in elk geval de volgende stukken op te vragen:

  • De laatste belastingaangifte die je overleden ouder zelf nog heeft gedaan.
  • De brief van de bank met een opgave van de banksaldi per overlijdensdatum.
  • Van iedere erfgenaam een schriftelijke verklaring over de schenkingen die hij of zij heeft ontvangen van je ouder.
  • De boedelbeschrijving. Dit is een eerste inventarisatie van alle bezittingen en schulden in de erfenis.

Heb je het vermoeden dat de stukken niet kloppen? Vraag dan of je de administratie zelf mag inzien. Werkt de executeur niet mee of krijg je helemaal geen informatie? Lees dan dit blog met tips over wat je in dat geval kunt doen.

De boedelbeschrijving

Krijg je geen informatie van de executeur of de erfgenamen? Of twijfel je ernstig aan de juistheid van de gegevens? Dan zijn er twee rechten die je kunt inroepen bij de kantonrechter. Dit kan zonder een advocaat in te schakelen. Die heb je alleen nodig als je een procedure bij de rechtbank wilt opstarten. Een verzoek aan de kantonrechter kun je zelf indienen.

  • De eerste optie is dat je aan de kantonrechter vraagt om een notariële boedelbeschrijving te bevelen. Zou een erfgenaam of executeur het aandurven om bij de notaris verkeerde gegevens aan te leveren? Dat is niet waarschijnlijk.
  • Is er al een boedelbeschrijving gemaakt? Dan kun je aan de kantonrechter vragen om de erfgenamen of de executeur onder ede te laten verklaren dat de gegevens juist zijn. Ik denk dat de meeste mensen niet durven te liegen tegen de kantonrechter. Blijkt dat later toch te zijn gebeurd? Dan sta jij een stuk sterker als het tot een rechtszaak komt.

Ik zou deze rechten alleen inroepen als het er echt toe doet. Bijvoorbeeld in het geval dat je meerdere keren hebt gevraagd om een boedelbeschrijving maar na een half jaar nog steeds niks hebt ontvangen. Of in het geval dat er wel een boedelbeschrijving is gemaakt maar dat jij kunt aantonen dat de cijfers niet kloppen.

Informatie opvragen bij openbare registers

Er zijn meerdere instanties waar je rechtstreeks informatie kunt opvragen. Dit kun je ook doen als je onterfd bent omdat het openbare gegevens zijn.

Het Centraal Testamentenregister

Bij het Centraal Testamentenregister (CTR) worden geen testamenten bewaard. Het register kan je alleen maar vertellen bij welke notaris het laatste testament ligt. Op het uittreksel van het register kunnen nog meer akten staan. Zoals een samenlevingscontract, huwelijkse voorwaarden of een papieren schenking. Vervallen testamenten staan er ook op. In beginsel mag de notaris daar geen kopie meer van afgeven.

Is de laatste van je beide ouders overleden? Vraag in dat geval ook een CTR uittreksel op van de eerste ouder die overleed.

je hebt recht op een (gedeeltelijke) kopie van het testament

Huwelijksgoederenregister

Was je overleden ouder gehuwd of geregistreerd als partner? Dan wil je weten of er een beperkte of algehele gemeenschap van goederen was of dat er sprake was van huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden.

Is er bij het huwelijksgoederenregister van de rechtbank niets bekend? Dan is er sprake van een algehele gemeenschap van goederen als het huwelijk of partnerschap is aangegaan vóór 1 januari 2018. Is het huwelijk of partnerschap aangegaan na deze datum? Dan is er sprake van een beperkte gemeenschap van goederen.

Zijn er volgens het huwelijksgoederenregister voorwaarden gemaakt? Dan kun je bij het register een kopie opvragen van de akte. In sommige gevallen is een uittreksel ingeschreven. Voor een volledige kopie moet je in dat geval bij de executeur of de erfgenamen zijn.

De inhoud van huwelijkse voorwaarden kan lastig te doorgronden zijn. Het is verstandig om de inhoud te bespreken met een deskundige. Bijvoorbeeld een notaris of een erfrecht-advocaat. Die kan je vertellen wat de gevolgen zijn voor jouw legitieme portie.

Boedelregister

Er is nog een tweede register dat je kunt inzien bij de rechtbank. In het boedelregister kun je onder andere de notarissen vinden die betrokken zijn bij de erfenis. Een notaris laat zich bijvoorbeeld inschrijven in het register na het maken van een verklaring van erfrecht. Ook kun je bij het boedelregister zien of er erfgenamen zijn die de erfenis beneficiair hebben aanvaard.

Kadaster

Bij het Kadaster is bekend of je overleden ouder een registergoed op naam had. Bijvoorbeeld een huis, een appartement of een andere onroerende zaak. Bij het Kadaster kun je ook zien hoeveel er voor het huis is betaald en of er nog een hypotheek op zit. Laat je overleden ouder een partner achter? Kijk in dat geval ook of de partner wat op naam heeft. Sommige stellen zetten vermogen op een andere naam in de hoop dat het niet meetelt voor de legitieme.

In het Kadaster is ook informatie uit het verleden te vinden. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je vader of moeder in het verleden een huis heeft verkocht aan een familielid. Bij het Kadaster kun je nagaan voor welke prijs dat is gebeurd.

Zit er een koophuis in de erfenis? Lees dan ook dit blog met tips voor die situatie. Daarnaast raad ik je aan om aflevering 3 en aflevering 6 van de serie video’s te bekijken. In aflevering 3 leg ik uit waar je op moet letten als de partner van je overleden ouder eigenaar is van een koophuis. Aflevering 6 gaat over het geval dat je overleden ouder zelf eigenaar was.

Het Kadaster is lastiger in te zien dan het Centraal Testamentenregister en het Huwelijksgoederenregister. Eventueel kun je aan een notaris vragen om onderzoek te doen bij het Kadaster. Notarissen hebben online toegang tot de registers en weten hoe ze moeten zoeken.

De hoogte van de legitieme portie bepalen

De legitieme portie is de helft van wat je had gekregen als je niet was onterfd. Je moet dus weten hoe groot de erfenis is en voor welk breukdeel jij erfgenaam zou zijn geweest. Elke situatie is uniek. Staar je niet direct blind op de cijfers maar controleer eerst of de manier van berekenen klopt. Dit kun je bijvoorbeeld door een notaris laten controleren, terwijl je zelf checkt of de cijfers kloppen.

Wat regelmatig mis gaat is dat de executeur de eerste erfenis over het hoofd ziet. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat de eerste van beide ouders al lang geleden is overleden. Is het niet duidelijk hoe het zit met de rechten op de eerste erfenis? Dan kun je nog niet bepalen hoe hoog de legitieme portie is in de tweede erfenis.

Ook gaat er wel eens wat mis bij het berekenen van de breukdelen in de erfenis. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat beide ouders jou hebben onterfd en dat ze nog meer kinderen hebben, uit eerdere huwelijken. Hier vind je een paar eenvoudige rekenvoorbeelden.

Toch kosten maken voor het opeisen van je legitieme portie?

Het opeisen van je legitieme portie kan in principe zonder hulp van een advocaat of notaris. Toch schakelen veel onterfde kinderen een eigen adviseur in. De notaris van je ouders blijft in beginsel onpartijdig. Die gaat jou dus niet vertellen wat je het beste kunt doen. Je kunt ook een eigen notaris in de arm nemen die op de achtergrond met je mee kijkt. In sommige gevallen zit er niks anders op dan naar de rechter te stappen. Voor het starten van een rechtszaak heb je een advocaat nodig. Dit zijn een paar tips als je juridische hulp nodig hebt:

Ben je tevreden met de diensten van je notaris, maar heb je een advocaat nodig om een rechtszaak te beginnen? Vraag dan aan je notaris om een advocaat aan te bevelen. Een goede notaris zal jou nooit doorverwijzen naar een slechte advocaat.

Meer lezen?

legitieme portie opeisen

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *