Zo werkt het erfrecht bij een 2e huwelijk

Ga jij trouwen met je nieuwe partner en heb je kinderen uit een eerder huwelijk? In dit blog leg ik uit hoe het erfrecht werkt bij een 2^e huwelijk.

Gescheiden of weduwe / weduwnaar?

Allereerst is het van belang om te weten dat er een verschil is tussen de situatie dat je gescheiden bent of dat je weduwe / weduwnaar bent. In het laatste geval hebben je kinderen op dit moment al rechten uit de nalatenschap van hun overleden ouder. Mogelijk kunnen de kinderen deze rechten inroepen op het moment dat je trouwt met je nieuwe partner. Ook kunnen de bestaande aanspraken van de kinderen een beperking zijn bij het opstellen van een nieuw testament voor je huidige partner. Daarover later meer.

In dit blog vind je informatie voor beide situaties, dus zowel voor het geval dat je gescheiden bent als het geval dat je weduwe / weduwnaar bent. Dit betekent dat sommige informatie niet op jou van toepassing is.

Iedere persoon heeft zijn eigen erfenis / testament

Echtparen zeggen wel eens dat ze “een” testament hebben gemaakt. Dit klopt niet helemaal. In werkelijkheid heb je als echtpaar niet één maar twee testamenten. Een erfenis en een testament zijn altijd persoonlijke kwesties. Ook als je in gemeenschap van goederen trouwt, is er sprake van twee erfenissen. Wil je als aanstaand echtpaar een testament maken? Dan heb je er dus twee nodig.

Is je vorige partner overleden en wil je hertrouwen met je nieuwe partner? Dan zijn er drie erfenissen en mogelijk ook drie testamenten van belang. Behalve de beide erfenissen van jou en je huidige partner heb je ook te maken met de erfenis van je overleden partner. Je kunt je eigen testament aanpassen, maar dat van je overleden partner niet. De bestaande rechten van je kinderen kun je niet wijzigen zonder hun medewerking.

Aandachtspunten als je vorige partner is overleden

Ben je weduwe of weduwnaar en wil je opnieuw in het huwelijk treden? Dan moet je rekening houden met de volgende aandachtspunten.

Ik ga er van uit dat je overleden echtgenoot/echtgenote geen testament had of een standaard testament. In dat geval was je samen met de kinderen erfgenaam. De volledige erfenis is aan jou toegedeeld. In ruil daarvoor hebben de kinderen een vordering op jou geërfd. Vaak is de hoogte van die vordering niet vastgesteld. In dat geval is het belangrijk om dit alsnog te doen. Let op: de aangifte erfbelasting is hiervoor niet voldoende!

Stel dat je samen met je overleden partner een gemeenschap van goederen had die € 300.000 waard was. En stel dat jullie samen twee kinderen hadden. In dat geval was de erfenis de helft van de gemeenschap van goederen, dus € 150.000. Er waren drie erfgenamen (jij en de beide kinderen) die ieder recht hebben op één derde van de erfenis (dus € 50.000). De volledige erfenis is toegedeeld aan jou, met in ruil daarvoor een schuld aan de kinderen. Dit betekent dat je op dit moment een schuld aan de kinderen hebt van € 100.000 (twee keer € 50.000).

Op het moment dat je hertrouwt kunnen de kinderen mogelijk een wilsrecht uitoefenen. Dit houdt in dat ze hun vordering van € 50.000 mogen ruilen voor bezittingen uit de erfenis. Bijvoorbeeld een aandeel in de eigendom van het huis. Gelukkig heb je dan nog wel recht op het vruchtgebruik. De kinderen kunnen je dus niet op straat zetten.

Bij jouw eigen overlijden is de vordering van de kinderen opeisbaar. Dit betekent dat jouw erfgenamen (ongeacht wie de erfgenamen zijn) € 100.000 moeten uitbetalen aan je kinderen. Wil je bijvoorbeeld je nieuwe echtgenoot tot enig erfgenaam benoemen? Dan moet er bij jouw overlijden € 100.000 op tafel komen, ongeacht de inhoud van jouw testament.

Oefenen de kinderen hun wilsrecht uit op het moment dat jij hertrouwt? En krijgen ze in plaats van hun vordering bijvoorbeeld een deel van het huis op hun naam? Dan eindigt jouw vruchtgebruik op het moment dat je overlijdt. Dit betekent dat de kinderen kunnen eisen dat het huis wordt verkocht na jouw overlijden, tenzij je nieuwe partner de kinderen uitkoopt.

Sluit een overlijdensrisicoverzekering af

De hierboven omschreven rechten van de kinderen kunnen een flink obstakel zijn bij het maken van een nieuw testament. Vooral als je nieuwe partner bij jou intrekt, wil je niet dat hij of zij op straat staat als jou wat overkomt. Vaak is deze situatie moeilijk of zelfs helemaal niet op te lossen. Jij kunt namelijk niet eenzijdig de bestaande rechten van je kinderen wijzigen. Als je een nieuw testament maakt, ziet de inhoud daarvan alleen op je eigen erfenis. De rechten van de kinderen uit de erfenis van hun overleden ouder veranderen hierdoor niet.

Om deze redenen is het bij een 2^e huwelijk verstandig om een overlijdensrisicoverzekering af te sluiten. Wil je bijvoorbeeld je kinderen tot erfgenaam benoemen? Dan kan je partner een verzekering afsluiten op jouw leven. Als jij overlijdt kan je nieuwe partner de verzekeringsuitkering gebruiken om een nieuwe start te maken. Wil je dat je nieuwe partner ook erfgenaam is? In dat geval kun je een polis afsluiten zodat er voldoende geld is om de kinderen uit te kunnen kopen.

Een nieuw testament maken als je gescheiden bent

Is je vorige huwelijk ontbonden door echtscheiding? En hebben jij en je nieuwe partner beiden kinderen? Dan kan het een flinke uitdaging zijn om uit te zoeken hoe je de erfenis wilt regelen. Laten we eerst eens kijken wat er gebeurt als je geen testament hebt.

Erik en Bianca hebben beiden twee kinderen uit een eerder huwelijk. Erik heeft twee zonen, Tim en Kevin. Bianca heeft twee dochters, Sanne en Anouk. Het vermogen van Erik is € 150.000. Dit is de overwaarde van zijn huidige woning. Bianca heeft geen koophuis, maar wel € 75.000 spaargeld. Op het moment dat Erik en Bianca trouwen ontstaat er automatisch een “beperkte” gemeenschap van goederen. Het koophuis van Erik en het huidige spaarsaldo van Bianca blijven hierdoor privé vermogen.

Stel dat Erik overlijdt zonder testament. Op grond van de wet laat hij drie erfgenamen na, zijn echtgenote Bianca en zijn beide zonen Tim en Kevin. Ieder van hen heeft recht op een erfdeel van € 50.000. De volledige erfenis, inclusief het koophuis, wordt toegedeeld aan Bianca. In ruil daarvoor houdt zij een schuld aan Tim en Kevin van € 100.000 (twee keer € 50.000). Overlijdt vervolgens Bianca? Dan komt het huis toe aan haar dochters Sanne en Anouk. Is het huis meer waard geworden in de tussentijd? Dan komt de waardegroei niet toe aan Tim en Kevin. Zij hebben alleen maar recht op uitbetaling van hun vordering. Een deel van Erik zijn vermogen komt dus toe aan zijn stiefdochters.

Andersom gebeurt hetzelfde met het spaargeld van Bianca. Als ze geen testament maakt, bestaat de kans dat een deel van haar spaargeld naar haar stiefzonen gaat.

Voor de meeste stellen pakt het standaard erfrecht bij een 2^e huwelijk niet uit zoals ze hadden gewild. Gelukkig zijn er andere mogelijkheden.

Aandachtspunten erfrecht 2^e huwelijk

Lijkt jullie situatie op die van Erik en Bianca en staat het huis op één naam? Dan is het van belang om te weten dat het contract met de hypotheekbank eindigt als de huiseigenaar overlijdt. Heb je geen volledige overlijdensrisicoverzekering afgesloten? Dan moet er na het overlijden nog een bedrag worden afgelost. In veel gevallen kan dit alleen door het huis te verkopen. Dit betekent dat je partner op straat komt te staan, ongeacht de inhoud van je testament. Overweeg daarom een volledige verzekering waarmee de hypotheek helemaal kan worden afgelost.

Op het moment dat de eerste van beiden overlijdt, mogen de kinderen direct hun “wilsrecht” uitoefenen. Als Erik overlijdt, kunnen zijn zonen Tim en Kevin een deel van het huis op naam krijgen. Als Bianca overlijdt, kunnen haar dochters Sanne en Anouk een deel van het spaargeld blokkeren. Het is maar de vraag wiens belang daarmee gediend is. Tim en Kevin kunnen het huis niet verkopen omdat Bianca het vruchtgebruik heeft. Sanne en Anouk kunnen niet bij het spaargeld omdat Erik het vruchtgebruik heeft. Veel stellen zetten de wilsrechten daarom uit in hun testament. De wilsrechten zijn namelijk geen dwingend recht. Je mag er in een testament van afwijken.

Een derde aandachtspunt is de omvang van de erfdelen. Het standaard erfrecht kent aan iedere erfgenaam een gelijk erfdeel toe. Als Erik overlijdt, zijn Bianca, Tim en Kevin ieder voor één/derde erfgenaam. Dit kan ook anders. Bianca kan bijvoorbeeld erfgenaam zijn voor 1% en Tim en Kevin voor de resterende 99%. Het huis gaat nog steeds naar de langstlevende, maar de vordering van Tim en Kevin is groter. Hiermee voorkomt Erik dat de huidige overwaarde voor een deel aan zijn stiefdochters toekomt.

Communicerende vaten

De invoering van het nieuwe erfrecht in 2003 heeft bijna 50 jaar geduurd. Het eerste ontwerp voor de nieuwe wet lag al klaar in 1954. Het belangrijkste onderdeel van de nieuwe wet is de zogenoemde ”langstlevende constructie”. Aan de ene kant wil je dat de partner van de overledene beschermd achter blijft. Aan de andere kant moeten de kinderen zekerheid hebben over hun erfdeel. Uiteindelijk heeft de wetgever, na vele jaren van debat, voorrang gegeven aan de belangen van de langstlevende.

Veel stellen met kinderen uit een eerdere relatie hebben er moeite mee dat de kinderen moeten wachten op hun erfdeel. Ook bestaat de kans dat ze niks erven als de langstlevende alles opmaakt. Je kunt in een testament meer zekerheid geven aan de kinderen. Bijvoorbeeld door de wilsrechten aan te laten staan en de erfdelen van de kinderen te vergroten. Ook maak ik wel eens mee dat iemand de erfdelen eerder opeisbaar wil maken. Bijvoorbeeld 5 jaren na het overlijden van hun ouder. Dit betekent in feite dat de langstlevende 5 jaar de tijd heeft om het huis te verkopen.

Het probleem is dat de belangen van de langstlevende en de kinderen communicerende vaten zijn. Je kunt dezelfde euro maar één keer nalaten. Wat je voor de éne regelt, gaat ten koste van de ander. Ik maak regelmatig mee dat het stellen hierdoor niet lukt om een knoop door te hakken. Er bestaat helaas geen testamentvorm die zowel de belangen van de langstlevende en de kinderen optimaal bedient.

Vruchtgebruik testament de oplossing?

Sommige stellen kiezen uiteindelijk voor een vruchtgebruik testament. Dit betekent dat je eigen kinderen erfgenaam zijn. De langstlevende is geen erfgenaam maar erft als legataris het vruchtgebruik van de nalatenschap. Ook een vruchtgebruik van alleen het huis is mogelijk. De rest van de erfenis komt in dat geval zonder vruchtgebruik toe aan de kinderen.

Het voordeel hiervan is dat de beide erfenissen, van jou en je huidige partner, niet met elkaar vermengen. Je eigen vermogen gaat naar je eigen kinderen. Ook kan het een oplossing zijn voor de situatie dat je weduwe / weduwnaar bent en de kinderen een vordering op jou hebben geërfd. Door je eigen kinderen tot je enige erfgenamen te benoemen voorkom je dat je huidige partner bij jouw overlijden de erfenis van je overleden partner moet uitbetalen. Die verplichting rust namelijk op je erfgenamen. Je huidige partner heeft als legataris niets te maken met de erfenis van je overleden partner.

Helaas zijn er ook nadelen. Rust er nog een hypotheek op het huis en ben jij de enige eigenaar? Dan heeft de bank na jouw overlijden een nieuwe schuldenaar nodig. Je kinderen willen denk ik niet aansprakelijk zijn voor een hypotheek op een huis waar iemand anders in woont. En je partner staat vast ook niet te springen om een lening aan te gaan voor een huis waar hij of zij geen eigenaar van is.

Verder ontstaan er bij een vruchtgebruik testament vaak conflicten over het gebruik van de woning en de kosten van onderhoud. Wie moet bijvoorbeeld het groot onderhoud betalen? En mag je partner het huis verhuren als hij of zij ergens anders gaat wonen?

Meer lezen?

• Zo werkt een erfstelling voor 1% en 99%.
• Meer uitleg over een vruchtgebruik testament.
• Je kunt ook alleen een woonrecht nalaten aan je partner.
• Meer uitleg over de wilsrechten.
• Video met uitleg over verschillende testamentvormen.
• Tips voor je levenstestament.

Veelgestelde vragen:

Wie erft bij een tweede huwelijk?

Als je getrouwd bent en geen testament hebt, zijn de langstlevende en je eigen kinderen erfgenaam op grond van de wet. De volledige erfenis wordt toegedeeld aan de langstlevende. Ook als je huwelijkse voorwaarden hebt. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering. Deze vordering mogen ze in beginsel pas opeisen na het overlijden van hun langstlevende stiefouder. Op grond van de wet mogen ze er ook voor kiezen om de vordering te ruilen tegen bezittingen. Dit worden de “wilsrechten” genoemd. In testamenten worden de wilsrechten vaak buiten toepassing verklaard. Dit versterkt de bescherming van de langstlevende.

Hoe wordt de erfenis verdeeld bij een samengesteld gezin?

Op grond van de wet zijn alleen je eigen kinderen erfgenaam. Toch kan een deel van je vermogen via je partner naar je stiefkinderen vererven. Dit komt doordat de langstlevende mede-erfgenaam is als je een geregistreerd partnerschap of huwelijk aangaat. Dit aandeel in je erfenis gaat niet terug naar je kinderen als de langstlevende overlijdt. Het behoort tot de erfenis van de langstlevende, welke toekomt aan je stiefkinderen.

Kan mijn ex partner nog van mij erven?

Een ex-partner kan nog steeds je erfgenaam zijn als je een testament hebt waarin hij of zij tot erfgenaam is benoemd. De meeste testamenten zijn zo opgesteld dat de erfstelling voor de partner vervalt bij ontbinding van het huwelijk of partnerschap. Toch komt het wel eens voor dat dit niet automatisch gebeurt. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als het testament is gemaakt voordat het huwelijk werd voltrokken. Voor de zekerheid is het verstandig om je oude testament te herroepen als je opnieuw in het huwelijk treedt.