Wettelijke verdeling ongedaan maken, zo werkt het

De standaard langstlevende regeling houdt in dat alle bezittingen automatisch worden toegedeeld aan de partner van de overledene. Door de wettelijke verdeling ongedaan te maken kun je de erfenis op een andere manier afwikkelen. De ongedaanmaking maakt het bijvoorbeeld mogelijk om na het overlijden van de eerste ouder bezittingen direct op naam van de kinderen te zetten. Dit kun je onder andere doen om overdrachtsbelasting te besparen. In dit blog ontdek je hoe het werkt.

Wat is de wettelijke verdeling?

In 2003 is het nieuwe erfrecht ingevoerd. Eén van de belangrijkste wijzigingen is dat er nu standaard een langstlevende regeling geldt als je getrouwd bent of geregistreerd als partner. Deze regeling houdt in dat alle bezittingen en schulden worden toegedeeld aan de langstlevende. In ruil hiervoor erven de kinderen van de overledene een geldvordering ter grootte van hun erfdeel. Deze vordering mogen de kinderen in beginsel pas opeisen na het overlijden van de langstlevende. In de tussentijd hoeft de langstlevende geen rente of aflossing te betalen. Notarissen zeggen daarom ook wel dat de kinderen een “tegoedbon” erven.

De zogenoemde “wettelijke verdeling” is een mooie regeling voor standaard gevallen. Het is een goedkope en eenvoudige manier om de erfenis af te wikkelen. Bovendien blijft de langstlevende goed verzorgd achter. De meeste stellen die een testament maken houden de wettelijke verdeling daarom als basis. Hooguit worden een paar extra clausules toegevoegd. Denk bijvoorbeeld aan de benoeming van een executeur, het opnemen van een uitsluitingsclausule of het opnemen van een renteclausule.

Wat houdt het ongedaan maken van de wettelijke verdeling in?

Hoewel de wettelijke verdeling uitstekend werkt voor de meeste gevallen, past de regeling niet bij iedereen. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat de overledene bezittingen had in Box 3 waarvan het de bedoeling is dat deze naar de kinderen gaan. Bij de standaard regeling erft de langstlevende alles en is er dus geen mogelijkheid om bezittingen toe te delen aan de kinderen. Uiteraard kan de langstlevende een door hem of haar geërfd bedrijfspand verkopen aan de kinderen. Maar een dergelijke overdracht van de langstlevende aan de kinderen is belast met de overdrachtsbelasting. Tenzij het gaat om een woning waar het kind zelf in gaat wonen bedraagt deze belasting tegenwoordig 10,4%.

Gelukkig is er een manier om deze belastingheffing te vermijden. De langstlevende heeft namelijk het recht om binnen 3 maanden na het overlijden de wettelijke verdeling ongedaan te maken. Dit houdt in dat er een onverdeeldheid ontstaat tussen de langstlevende en de kinderen. Er is dus geen automatische toedeling aan de langstlevende en de kinderen erven geen geldvordering. In plaats daarvan moeten de erfgenamen zelf een verdeling tot stand brengen. Deze verdeling is vrijgesteld van overdrachtsbelasting.

De voordelen van het ongedaan maken van de wettelijke verdeling

De belangrijkste voordelen van het ongedaan maken van de wettelijke verdeling zijn de besparing van overdrachtsbelasting en het kunnen maken van een eigen verdeling. Voor dat laatste kun je heel verschillende redenen hebben.

Vaak kiest een langstlevende er voor om het vermogen versneld af te bouwen. Dit kun je bijvoorbeeld doen om belastingen te besparen. Zo gebeurt het regelmatig dat een langstlevende het huis verkoopt en daarna de erfdelen van de kinderen uitbetaalt. Maar als je bezittingen hebt die in de familie moeten blijven, dan is uitbetaling geen optie. Ongedaanmaking geeft je eenmalig de kans om onroerende zaken zonder overdrachtsbelasting aan de kinderen toe te delen.

Een andere situatie is dat de overledene eigenaar was van een bedrijfspand dat één van de kinderen graag wil overnemen ten behoeve van zijn onderneming. Het kan fiscaal dan heel gunstig zijn als het kind dit pand zelf op naam krijgt.

Het toedelen van vastgoed aan de kinderen heeft bovendien tot gevolg dat de toekomstige waardestijging niet belast wordt met erfbelasting bij het overlijden van de langstlevende. Hij of zij is namelijk geen eigenaar meer. Mede om deze reden hebben veel ouderen er tijdens de huizencrisis bijvoorbeeld voor gekozen om hun vakantiewoning over te dragen aan de kinderen. Het was op dat moment heel gemakkelijk om een woning laag te laten waarderen. Bovendien had de overheid de overdrachtsbelasting verlaagd van 6% naar 2%. Sindsdien zijn vakantiewoningen veel duurder geworden en is de overdrachtsbelasting verhoogd naar 10,4%.

Het ongedaan maken van de wettelijk verdeling heeft ook een paar nadelen. Als de kinderen geen vordering erven op de langstlevende is het niet mogelijk om een renteovereenkomst te maken. Daarnaast betalen de kinderen bij het overlijden van de eerste ouder mogelijk meer erfbelasting. Hier staat tegenover dat de heffing bij het overlijden van de tweede ouder lager is. Maar het is dus belangrijk om hier rekening mee te houden.

Voorbeeld ongedaanmaking wettelijke verdeling

Hierna volgt een voorbeeld van een situatie waarin het gunstig is om de wettelijke verdeling ongedaan te maken.

Tien jaar geleden heeft Richard het garagebedrijf van zijn ouders overgenomen. Hij heeft geen broers of zussen. De ouders, Kees en Linda, zijn eigenaar gebleven van het bedrijfspand en verhuren dit aan Richard. Van de huur betalen ze hun woonlasten en de boodschappen. De garage draait prima en Richard wil graag verbouwen en uitbreiden. Maar eerst wil hij het pand op naam krijgen. De overdrachtsbelasting van 10,4% vormt hierbij een flinke drempel.

Als Kees plotseling overlijdt gaan Richard en Linda naar de notaris voor advies. Linda vindt het prima als de garage wordt toegedeeld aan Richard en dat zij de koopwoning krijgt toegedeeld. De notaris stelt daarom voor om de wettelijke verdeling ongedaan te maken. Vervolgens krijgt Richard de garage toegedeeld en Linda de woning. Richard houdt hierbij nog een schuld aan zijn moeder. Hierover betaalt hij rente en aflossing. Hiervan kan Linda de woonlasten en de boodschappen betalen.

Heeft de inhoud van het testament gevolgen voor de ongedaanmaking?

De mogelijkheid om de wettelijke verdeling ongedaan te maken berust op de wet. Je hebt er dus geen testament voor nodig. Veel testamenten hebben de wettelijke verdeling als basis. Ook met een testament is het dus meestal mogelijk om de erfenis op een andere manier af te wikkelen.

Een belangrijk gevolg van de ongedaanmaking is dat de erfgenamen samen de erfenis moeten verdelen. De langstlevende heeft dus een handtekening nodig van de kinderen. Hij of zij kan niet zelfstandig beslissen wie wat krijgt toegedeeld. Om deze reden worden in testamenten vaak clausules opgenomen om de positie van de langstlevende te versterken. De langstlevende kan bijvoorbeeld tot executeur zijn benoemd. Of er kan in het testament staan dat de langstlevende recht heeft op het vruchtgebruik van de bezittingen die aan de kinderen worden toegedeeld.

Een andere optie is dat de langstlevende in het testament tot “afwikkelingsbewindvoerder” wordt benoemd indien hij of zij kiest voor ongedaanmaking. Dit heeft tot gevolg dat de langstlevende de regie heeft bij de verdeling en desnoods zelfstandig mag beslissen hoe de erfenis wordt verdeeld.

Stappenplan ongedaanmaking

1. Ga als langstlevende op tijd naar de notaris, ruim voordat de termijn van 3 maanden verstrijkt.
2. Laat je adviseren over alle voordelen en nadelen, belastingen en kosten. Is er sprake van een onderneming? Overleg dan behalve met de notaris ook met een belastingadviseur.
3. Denk er aan om als langstlevende een levenstestament te maken. Dit is een algemene volmacht die je uit voorzorg aan de kinderen verleent.
4. Zijn er meerdere kinderen of heb je schoonkinderen? Denk dan na over de gevolgen van de “onverdeeldheid” die hierdoor ontstaat. Is een kind bijvoorbeeld getrouwd in gemeenschap van goederen? Wat zijn de spelregels als één van de kinderen zijn aandeel in het overgedragen pand in de toekomst wil verkopen? Wat spreken de kinderen af over de kosten en het gebruik van een vakantiewoning?

Meer lezen?

• Zo werkt een standaard langstlevende testament.
• Liever helemaal geen erfbelasting betalen? Dat kan met deze 10 tips.
• Met dit testament kun je duizenden euro’s zorgkosten besparen.
• Heb je nog geen levenstestament? Hier vind je een gratis voorbeeld.
• Meer uitleg over het begrip “afwikkelingsbewindvoerder”.

Veelgestelde vragen:

Wat is de wettelijke verdeling?

De wettelijke verdeling is de standaard langstlevende regeling waarbij de volledige erfenis wordt toegedeeld aan de partner van de overledene. In ruil daarvoor erven de kinderen een geldvordering op de langstlevende.

Wat is het ongedaan maken van de wettelijke verdeling?

Het ongedaan maken van de wettelijke verdeling houdt in dat de automatische toedeling van de erfenis aan de langstlevende niet plaatsvindt. Dit heeft tot gevolg dat er een onverdeeldheid ontstaat waarin de langstlevende en de kinderen samen deelgenoot zijn. Vervolgens kunnen zij samen de erfenis verdelen.

Waarom geldt er een termijn voor ongedaanmaking?

In de wet staat dat je drie maanden de tijd hebt om de wettelijke verdeling ongedaan te maken. Daarna kan het dus niet meer. Vanuit het perspectief van de langstlevende is deze termijn erg kort. Voor de overige betrokkenen, zoals de eventuele schuldeisers en de kinderen van de overledene, is het belangrijk dat ze op korte termijn weten waar ze aan toe zijn. Vandaar de beperkte periode waarin ongedaanmaking mogelijk is.

Artikel 4:18 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek:
“De echtgenoot kan binnen drie maanden vanaf de dag waarop de nalatenschap is opengevallen, door middel van een verklaring bij notariële akte, binnen die termijn gevolgd door inschrijving in het boedelregister, de verdeling overeenkomstig artikel 13 ongedaan maken.”

Is het slim om de wettelijke verdeling ongedaan te maken?

In standaard gevallen heeft het geen zin om de wettelijke verdeling ongedaan te maken. Het leidt alleen maar tot onnodige kosten. In bijzondere gevallen kan het juist heel verstandig zijn omdat je er veel belasting mee kunt besparen.