Wettelijke rente naar 7%, gevolgen voor erfenissen!

De rijksoverheid is van plan om de wettelijke rente per 1 januari 2024 te verhogen naar 7%. Voor het eerst sinds 2003 zal de wettelijke rente daarmee hoger zijn dan 6%. Dit betekent dat er na 20 jaar eindelijk weer een rente bijgeteld wordt op erfrechtelijke vorderingen. In dit blog leg ik uit hoe het zit.

Het nieuwe erfrecht

In 2003 is het nieuwe Nederlandse erfrecht ingevoerd. Sinds dat jaar geldt er standaard een langstlevende regeling als je getrouwd bent of geregistreerd als partner. De regeling houdt in dat de langstlevende en de kinderen samen erfgenaam zijn, maar dat de volledige erfenis naar de langstlevende gaat. In ruil daarvoor erven de kinderen een geldvordering. Deze vordering mogen de kinderen in beginsel pas opeisen na het overlijden van de langstlevende.

De langstlevende betaalt geen rente over de vordering. Een rente bijtellen kan wel. Als de overledene geen testament heeft, bepaalt de wet het volgende:

artikel 4:13 lid 4 burgerlijk wetboek
met “uitsluitend de hoofdsom” wordt een enkelvoudige rente bedoeld

Op grond van de wet tel je dus een rente bij voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%. Alleen het meerdere wordt bijgeteld. Bij een wettelijke rente van 7% moet je dus 1% per jaar bijtellen. Dit geldt zowel voor nieuwe vorderingen als bestaande vorderingen. Dit betekent dat er over vele duizenden bestaande vorderingen van kinderen voor het eerst een rente bijgeteld wordt.

Renteclausules

Het is gebruikelijk om in een langstlevende testament een renteclausule op te nemen. Als de overledene een testament heeft, dan staat daar normaal gezien dus iets in over de rente. Meestal zal de clausule in het testament gelijk zijn aan de wettelijke regeling die ik hierboven beschreef. Dit betekent dat bij een wettelijke rente van 7% de bijtelling 1% per jaar bedraagt.

Maar er bestaan ook andere renteclausules. Zo kan er bijvoorbeeld in het testament staan dat de volledige wettelijke rente wordt bijgeteld. Dit betekent dat je bij een wettelijke rente van 7% ook daadwerkelijk 7% bijtelt. Nog niet zo heel lang geleden was de wettelijke rente 2%. Er zullen stellen zijn die om deze reden hun testament moeten aanpassen. Bijvoorbeeld omdat de wettelijke rente veel harder is gestegen dan ze hadden verwacht. Ook kan ik mij voorstellen dat er langstlevenden zijn die om deze reden het erfdeel van de kinderen willen uitbetalen. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je een schuld hebt aan je stiefkind en daarover 7% rente moet bijtellen.

Zijn jullie nog met z’n tweeën en hebben jullie een langstlevende testament? Dan is het de moeite waard om te controleren wat voor renteclausule je hebt. Meestal hoef je niet in actie te komen, maar bij twijfel zou ik contact opnemen met je notaris. Ben je een langstlevende die een schuld heeft aan een stiefkind? Ook dan is het de moeite waard om te checken hoe het zit. Blijkt dat je inderdaad 7% rente moet bijtellen? De rente heeft tot gevolg dat de schuld aan je stiefkind omhoog gaat en je eigen erfenis omlaag gaat. Iedere euro rente voor je stiefkind gaat ten koste van je eigen erfgenamen.

Legitieme porties

Normaal gezien gaat de erfenis dus naar de langstlevende en erven de kinderen een vordering. Als je een kind onterft, kan het een beroep doen op de legitieme portie. In dat geval krijgt het onterfde kind een geldvordering. Deze vordering is de helft van het normale erfdeel van dat kind. Als de erfenis naar de langstlevende partner gaat, is de vordering pas opeisbaar na zijn of haar overlijden. In de tussentijd tel je op grond van de wet een rente bij voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%.

artikel 4:84 burgerlijk wetboek
let op: deze rente begint later te lopen dan bij artikel 4:13

Ook voor de legitieme portie wordt 1 januari 2024 dus een belangrijke datum. Voor het eerst sinds 2003 wordt de vordering van een onterfd kind verhoogd met een rente. Eén procent lijkt misschien weinig. Maar over een legitieme portie van bijvoorbeeld € 100.000 hebben we het toch over duizend euro per jaar.

Erfbelasting

De rente over de vordering van de kinderen heeft ook gevolgen voor de erfbelasting bij het overlijden van de eerste van beide ouders. De Successiewet belast niet het werkelijke bedrag van de vordering maar de contante waarde. Met dat laatste begrip wordt de marktwaarde bedoeld, rekening houdend met de leeftijd van de langstlevende en het rentepercentage. Bij het maximaal toegestane rentepercentage van 6% samengesteld is de contante waarde gelijk aan het werkelijke bedrag. Bij het minimale rentepercentage van 0% is er sprake van een maximale afwaardering volgens een leeftijdstabel.

wettelijke rente naar 7%
de maximale rente is 6% samengesteld

Heeft de verhoging van de wettelijke rente gevolgen voor de erfbelasting? Ja en nee. Als de overledene geen testament heeft, zijn er geen gevolgen. Wanneer je alleen het meerdere boven 6% bijtelt, belast de Successiewet de vordering alsof deze renteloos is. Dit betekent dat er nog steeds een volledige afwaardering geldt bij een wettelijke rente van 7%. Dat is goed nieuws. Want in de meeste gevallen zorgt deze afwaardering voor een lagere heffing van erfbelasting.

artikel 21 lid 15 successiewet
standaard renteclausule betekent maximale afwaardering

Is er wel een testament? Dan hangt het van de tekst van de renteclausule af of er gevolgen zijn voor de erfbelasting. Heb je uit fiscale overwegingen een testament gemaakt en staat daar een verwijzing in naar de wettelijke rente? En gaat het niet om de standaard clausule waarbij alleen het meerdere boven 6% wordt bijgeteld? Realiseer je dan dat de wettelijke rente in een periode van 12 maanden gestegen is van 2% naar 7%. Dit kan flinke gevolgen hebben voor je erfenis en de erfbelasting.

Meer lezen?