In 2023 overleden er in Nederland 169.521 personen en werden er 83.107 verklaringen van erfrecht gemaakt. Dit betekent dat er een kans is van 49% dat je een verklaring van erfrecht nodig hebt als je een erfenis krijgt. Ik denk dat dit lage percentage veel mensen zal verbazen. Bij de meeste nalatenschappen hoeft er dus geen verklaring van erfrecht te worden gemaakt. In dit blog ontdek je wanneer een verklaring van erfrecht wel nodig is.
Wat is een verklaring van erfrecht?
Een verklaring van erfrecht is een notariële akte waarin een notaris enkele feiten ten aanzien van een erfenis vermeldt. Bijvoorbeeld wie de erfgenamen zijn en of er een executeur is benoemd. Een verklaring van erfrecht is een zogenoemde “proces-verbaal-akte”. Dit betekent dat onder de akte alleen de handtekening van de notaris staat. De erfgenamen hoeven dus niet aanwezig te zijn bij de ondertekening van de akte. Het voordeel hiervan is dat je een willekeurige notaris kunt kiezen. Ook een notaris aan de andere kant van het land kan de akte voor je regelen. In tegenstelling tot bijvoorbeeld een testament hoef je niet persoonlijk voor de notaris te verschijnen.
Overigens wordt een verklaring van erfrecht altijd pas na iemands overlijden gemaakt. Ik spreek regelmatig mensen die denken dat je in een verklaring van erfrecht vastlegt wie je erfgenamen gaan zijn na je overlijden. Dat klopt dus niet. Als je wilt vastleggen wie je erfgenamen gaan zijn, dan heb je een testament nodig. Een verklaring van erfrecht wordt pas opgesteld ná je overlijden. De erfgenamen kunnen hiermee aantonen wie recht heeft op de erfenis en wie bevoegd is om de erfenis af te wikkelen.
De feiten die in een verklaring van erfrecht kunnen worden vermeld vind je in artikel 4:188 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek. Je hebt dus een verklaring van erfrecht nodig om deze feiten officieel aan te kunnen tonen:
De derdenbescherming van een verklaring van erfrecht
Iemand die af gaat op de feiten die vermeld zijn in een verklaring van erfrecht “geldt te dezen aanzien als te goeder trouw”. Dit betekent dat “derden” op de inhoud van de verklaring van erfrecht mogen vertrouwen. Het beste voorbeeld hiervan is de bank. Wanneer de bank wil weten wie de erfgenamen zijn, heb je in beginsel een verklaring van erfrecht nodig. Dit is de enige manier om officieel aan te tonen wie er recht heeft op een erfenis.
Blijkt de inhoud van de verklaring van erfrecht later onjuist te zijn en heeft de bank het geld van de erflater aan de verkeerde persoon uitbetaald? Dan is de bank daar niet aansprakelijk voor. De bank mag namelijk vertrouwen op de inhoud van de verklaring van erfrecht.
Opmerkelijk genoeg zijn er toch een paar alternatieven voor een verklaring van erfrecht. Bij sommige banken kun je de zaken ook zonder verklaring van erfrecht regelen. Daarover later meer.
Is een verklaring van erfrecht verplicht?
Nee, je bent niet verplicht om een verklaring van erfrecht te laten maken. Zoals je hierboven al hebt kunnen lezen, wordt in de helft van alle nalatenschappen helemaal geen verklaring van erfrecht gemaakt. Er staat niet in de wet wanneer een verklaring van erfrecht nodig is. Elke bank heeft zijn eigen beleid op dit punt. Veel mensen hebben rekeningen bij meerdere banken. Het kan gebeuren dat de ene bank wel om een verklaring van erfrecht vraagt en de andere bank niet.
Verwacht je de verklaring van erfrecht alleen maar nodig te hebben om bij de bankrekening te kunnen? Informeer dan eerst bij de bank of dit verplicht is en geef daarna pas opdracht aan een notaris. Helaas zijn banken op hun website niet altijd duidelijk over hun beleid. Grote banken zoals de ING Bank, Rabobank en ABN Amro hebben een speciale afdeling voor nalatenschappen waar je telefonisch vragen kunt stellen.
In beginsel is de functie van een verklaring van erfrecht dat je bij derden (zoals banken en andere instanties) kunt aantonen wie de erfgenamen zijn. Meestal weten de nabestaanden zelf prima hoe de vork in de steel zit. Voor de onderlinge verhoudingen is een verklaring van erfrecht dan overbodig en zonde van je geld.
Weigert een instantie mee te werken aan de afwikkeling van de erfenis wegens het ontbreken van een verklaring van erfrecht? Daar kun je helaas weinig tegen doen. De wet staat aan de kant van degene die vraagt om een bevestiging door de notaris. Toch kan het de moeite waard zijn om je poot stijf te houden. Zo kreeg een koppige erfgenaam in deze klachtzaak gelijk van het Kifid. In dit geval ging het om een neef die zonder een verklaring van erfrecht toegang wilde tot de bankrekening van zijn overleden tante.
Tip: je kunt veel geld besparen door de verklaring van erfrecht online te regelen!
Alternatieven voor een verklaring van erfrecht
In 2003 is het nieuwe Nederlandse erfrecht ingevoerd. Overlijdt een gehuwde persoon zonder testament? Dan komt de volledige erfenis automatisch toe aan de langstlevende. Hij of zij is dus als enige gerechtigd tot de bankrekeningen en mag de erfenis zelfstandig afwikkelen. Met een uittreksel van het Centraal Testamentenregister (CTR) kun je als langstlevende aantonen dat je overleden echtgenoot geen testament heeft.
Voor de hierboven beschreven situatie hebben banken enkele jaren geleden afgesproken dat een verklaring van erfrecht niet meer nodig zou zijn. In plaats daarvan kon de langstlevende onderstaand formulier invullen en inleveren met een uitdraai van het CTR. Helaas kan ik dat formulier online nergens meer vinden, dus heb ik het hieronder maar herplaatst:
Is jouw echtgenoot, echtgenote of geregistreerd partner overleden zonder testament? Informeer dan eerst bij de bank of een verklaring van erfrecht verplicht is of dat je gebruik kunt maken van een alternatief.
Behalve het formulier zijn er nog andere opties. Het is ook mogelijk om de bank te vrijwaren jegens claims van derden. Zonder verklaring van erfrecht is de bank officieel niet te goeder trouw (zie artikel 4:187 lid 1 hierboven). De bank is dus niet beschermd tegen claims van derden als het niet blijkt te kloppen. Een vrijwaring houdt in dat jij persoonlijk aansprakelijk bent jegens de bank als iemand anders recht blijkt te hebben op de bankrekening. Dat klinkt ernstiger dan het is. Als jij zeker weet dat er geen andere erfgenamen zijn, dan kun je prima kiezen voor een vrijwaring als de bank deze optie aanbiedt.
Is een verklaring van erfrecht nodig bij de verkoop van een huis?
Om een huis te kunnen verkopen uit een erfenis moet je drie keer een handtekening zetten. De eerste handtekening is voor de verkoopopdracht aan de makelaar. De tweede is voor de koopakte en de derde is voor de akte van levering. De verkoopopdracht en de koopakte worden normaal gezien opgesteld door een makelaar. De akte van levering wordt altijd opgesteld door de notaris.
Het gebeurt regelmatig dat pas bij het opstellen van de akte van levering wordt ontdekt dat er een handtekening ontbreekt onder de koopakte. Bijvoorbeeld omdat er een erfgenaam is vergeten of doordat een boedelvolmacht ontbreekt. Als makelaar wil je niet het risico lopen dat je de verkeerde persoon een handtekening laat zetten. Daarom wil je liever van tevoren zekerheid over hoe het zit. De beste manier hiervoor is een verklaring van erfrecht. Het is dus geen rare vraag als een makelaar een verklaring van erfrecht wil zien voordat hij een verkoopopdracht aanvaardt.
Dit betekent niet dat je de verkoop pas kunt opstarten nadat de verklaring van erfrecht klaar is. De meeste erfgenamen nodigen meerdere makelaars uit om een verkoopvoorstel te doen voordat ze beslissen met wie ze in zee gaan. Dit kun je al regelen voordat je de verklaring van erfrecht hebt.
Juridisch bekeken is een verklaring van erfrecht niet nodig bij de verkoop van een huis. Maar in de praktijk kom je er vaak niet onderuit omdat makelaars zeker willen weten dat je bevoegd bent om het huis te verkopen.
Overigens zijn er nog een paar specifieke voordelen aan een verklaring van erfrecht bij de verkoop van een huis. Je kunt deze gratis laten inschrijven bij het Kadaster. Vervolgens zijn de kosten van overdracht bij de notaris lager. De notaris hoeft namelijk geen erfgenamenonderzoek meer te doen (dit zijn kosten van de verkoper) en de inschrijving van de akte bij het Kadaster is goedkoper (dit zijn kosten van de koper). Een verklaring van erfrecht kan ook nodig zijn als je geen geldig energielabel hebt. Een energielabel is verplicht bij de verkoop van een woning. Je kunt hier een boete voor krijgen. Het is dus belangrijk om dit te regelen.
Kun je een verklaring van erfrecht bij de Hema aanvragen?
Het lijkt misschien een rare vraag, maar veel mensen willen weten of je een verklaring van erfrecht bij de Hema kunt aanvragen. De Hema heeft namelijk jarenlang een notarisservice gehad. Hiermee kon je online een samenlevingscontract of een eenvoudig testament laten opstellen. Een verklaring van erfrecht is nooit onderdeel geweest van de notarisservice.
Eén van de redenen waarom erfgenamen zoeken naar alternatieven is de lange doorlooptijd bij de notaris. Veel notariskantoren hebben namelijk personeelsgebrek. Sommige notarissen werken hierdoor zelfs met een wachtlijst. Vergelijk daarom niet alleen de prijzen maar ook de doorlooptijd. Bij het aanvragen van een offerte kun je in de omschrijving informeren hoe snel je aan de beurt bent. Moet je maanden wachten? Kies dan voor een andere notaris.
Meer lezen?
- Dit staat er in een standaard verklaring van erfrecht.
- Op deze website kun je het Centraal Testamentenregister inzien.
- Wel een verklaring van erfrecht nodig? Met deze tips bespaar je op de kosten.
- 5 belangrijke tips bij de verkoop van een huis uit een erfenis.
Veelgestelde vragen:
Kun je een huis verkopen zonder verklaring van erfrecht?
Juridisch is het geen probleem om een geërfd huis te verkopen zonder een verklaring van erfrecht. Het vereiste erfgenamenonderzoek kan namelijk ook plaatsvinden zonder dat er een verklaring van erfrecht wordt gemaakt. Het probleem is dat dit erfgenamenonderzoek door de notaris pas wordt verricht als de koopakte reeds is getekend. Dit is uiteraard te laat, omdat bij een fout in de koopakte de verkeerde partij een verplichting tot levering is aangegaan. Makelaars willen niet verantwoordelijk worden gehouden voor een dergelijke fout en eisen daarom steeds vaker een verklaring van erfrecht voordat ze een geërfde woning te koop willen zetten.
Heb je bij een en/of-rekening een verklaring van erfrecht nodig?
Je moet er toch niet aan denken dat je partner overlijdt en dat je opeens niet meer bij je geld kunt. Gelukkig zijn banken zo fatsoenlijk om een gezamenlijke bankrekening niet te blokkeren bij een sterfgeval. Toch kom je vaak niet onder een verklaring van erfrecht uit. Deze is namelijk nodig om de rekening op naam van de langstlevende te zetten. Zonder verklaring van erfrecht blijft de rekening op beide namen staan.
Is een verklaring van erfrecht nodig als er een testament is?
Uit het afschrift van een testament kun je niet afleiden of dit de laatste was die de erflater heeft gemaakt. Verder blijkt uit het testament uiteraard niet of een erfgenaam de nalatenschap heeft aanvaard of verworpen. Ook kun je er niet uit afleiden of de executeur daadwerkelijk bevoegd is om de erfenis af te wikkelen. Dat is bijvoorbeeld niet het geval als de erfenis beneficiair is aanvaard en een negatief saldo heeft. Al deze zaken brengen met zich mee dat een verklaring van erfrecht in beginsel gewoon nodig is, ook als het testament heel duidelijk is over wie de erfgenamen zijn.
Is een verklaring van erfrecht nodig voor de aangifte erfbelasting?
Nee, je hebt in beginsel geen verklaring van erfrecht nodig om aangifte erfbelasting te kunnen doen. Had de overledene een testament? Dan krijgt de belastingdienst automatisch een kopie van de notaris die het laatste testament in bewaring heeft. Dit gaat buiten de erfgenamen om. Zijn er meerdere erfgenamen en doet één van hen aangifte voor iedereen? Dan wil je dat uiteraard niet onbevoegd doen. Als je tot executeur bent benoemd, ben je wettelijk verplicht om voor de gehele nalatenschap aangifte te doen. Is er geen executeur benoemd? Dan kan één van de erfgenamen een zogenoemde “boedelvolmacht” krijgen van de andere erfgenamen. Deze volmacht ziet ook op het indienen van de aangifte erfbelasting.