Erfenissen heb je in vele soorten en maten. Een erfenis kan groot of klein zijn, eenvoudig of ingewikkeld. Ook zijn er verschillende soorten executeurs met verschillende bevoegdheden. In sommige gevallen kan het handig zijn om aan de executeur testamentair een volmacht te verlenen. Soms is dat zelfs noodzakelijk om bepaalde rechtshandelingen te kunnen verrichten.
Wat is een executeur?
Een executeur is een door de erflater benoemde persoon die de erfenis afwikkelt en het testament uitvoert. Hierbij vertegenwoordigt de executeur de erfgenamen. Er zijn beperkingen aan deze bevoegdheid tot vertegenwoordiging. De executeur mag bijvoorbeeld een tot de erfenis behorende koopwoning verkopen als dat nodig is om de schulden van de nalatenschap te kunnen voldoen. Hierbij kun je denken aan de hypotheekschuld of aan de verschuldigde erfbelasting. Is het huis vrij van hypotheek en laat de overledene genoeg spaargeld na om de erfbelasting te kunnen betalen? Dan is de vraag van belang wie bevoegd is om het huis te verkopen.
Artikel 4:147 lid 1 Burgerlijk Wetboek: De executeur is bevoegd door hem beheerde goederen te gelde te maken, voor zover dit nodig is voor de tot zijn taak behorende voldoening van schulden der nalatenschap en de nakoming der hem opgelegde lasten.
Hierna volgen enkele situaties waarin de erfgenamen een volmacht kunnen verlenen aan de executeur testamentair.
1. De beoogde executeur kan de benoeming niet aanvaarden
Stel dat er iemand tot executeur is benoemd die niet meer in staat is om deze taak op zich te nemen. In het testament kan staan dat de beoogde executeur zelf een vervanger mag aanwijzen. Maar wellicht is dat ook niet meer mogelijk omdat de beoogde executeur niet meer wilsbekwaam is. In dat geval kan er nog in het testament staan dat de kantonrechter een vervanger kan benoemen. Maar hier zijn wel kosten aan verbonden en het duurt enige tijd voordat de kantonrechter een beslissing neemt.
In plaats hiervan kunnen de erfgenamen ook zelf een vervanger aanwijzen met een zogenoemde “boedelvolmacht”. De persoon die op deze manier wordt aangewezen noemen we ook wel een “boedelgevolmachtigde”. Je bent in dat geval geen executeur, maar de bevoegdheden zijn vergelijkbaar. De gevolmachtigde mag als vertegenwoordiger van de erfgenamen de nalatenschap afwikkelen.
2. Er moet een huis worden verkocht, maar er zijn geen schulden
Stel dat de overledene een koopwoning zonder hypotheek nalaat aan zijn kinderen. Wellicht staat er genoeg geld op de spaarrekening om de erfbelasting te kunnen betalen. In dat geval hoeft de woning niet te worden verkocht om de schulden van de nalatenschap te kunnen voldoen. Dan is de vraag van belang wie bevoegd is om de woning te verkopen als dat laatste wel de bedoeling is.
Om deze reden kan het verstandig zijn dat de erfgenamen een volmacht verlenen aan de executeur. Dit kan een boedelvolmacht zijn maar het is ook mogelijk om alleen een verkoopvolmacht te verlenen. Het voordeel van deze laatste optie is dat je eventuele afspraken over de verkoop vast kunt leggen in de volmacht. Bijvoorbeeld de minimale prijs waarvoor het huis moet worden verkocht. Of dat er speciale clausules in de koopakte moeten worden opgenomen, zoals de “ouderdomsclausule” of de “niet zelfbewoningsclausule”.
3. Ingewikkelde erfenis waarover je duidelijke afspraken wilt maken
Sommige erfenissen zijn ontzettend ingewikkeld. Denk bijvoorbeeld aan een grote erfenis met veel erfgenamen en bezittingen in meerdere landen. Het uitgangspunt van het Nederlandse erfrecht is dat de executeur de erfenis moet afwikkelen in overleg met de erfgenamen:
Artikel 4:147 lid 2 Burgerlijk Wetboek: Tenzij de erflater anders heeft beschikt, treedt de executeur omtrent de keuze van de te gelde te maken goederen en de wijze van tegeldemaking zoveel mogelijk in overleg met de erfgenamen en stelt hij, zo bij een erfgenaam bezwaar bestaat tegen een voorgenomen tegeldemaking, die erfgenaam in de gelegenheid de beslissing van de kantonrechter in te roepen.
Bij een omvangrijke en complexe nalatenschap wil je niet voor ieder object afzonderlijk overleggen met de erfgenamen. Van een executeur wordt verwacht dat hij “met bekwame spoed” een boedelbeschrijving maakt. Vervolgens zou je de erfgenamen kunnen vragen om een zogenoemde “ruime” boedelvolmacht te verlenen. Op grond van deze volmacht ben je als executeur testamentair bevoegd om alle geërfde goederen te verkopen. Ook als dat niet nodig is om de schulden van de nalatenschap te kunnen voldoen.
4. Beneficiair aanvaarde en mogelijk negatieve nalatenschap
Bij de aanvaarding van de nalatenschap heeft een erfgenaam de keuze tussen zuiver of beneficiair aanvaarden. Een beneficiaire aanvaarding zorgt er voor dat het eigen vermogen van de erfgenaam geen verhaal biedt voor de schuldeisers van de overledene.
In de wet staat dat een beneficiair aanvaarde nalatenschap op een speciale manier moet worden “vereffend”. Een uitzondering hierop is de situatie dat er een executeur is benoemd en de erfenis “ruimschoots toereikend is” om alle schulden te kunnen voldoen. Is dat laatste niet het geval? Dan eindigt hierdoor de bevoegdheid van de executeur! Hij of zij is door de beneficiaire aanvaarding dus niet meer bevoegd om de erfenis af te wikkelen. In veel gevallen zal dit niet de bedoeling van de erfgenamen zijn. In deze situatie kunnen de erfgenamen de executeur opnieuw bevoegd maken door aan hem of haar een boedelvolmacht te verlenen (zie het model onderaan deze pagina).
De persoon die voorheen de executeur testamentair was, wordt door de volmacht nu de boedelgevolmachtigde. Een verschil met de situatie die ik eerder beschreef onder 1 is dat de boedelgevolmachtigde beperkt wordt door de wettelijke voorschriften over de “vereffening” van de nalatenschap. De bevoegdheden zijn dus niet helemaal hetzelfde.
In elk van de vier hierboven beschreven situaties is het altijd verstandig om een notaris in de arm te nemen. Het erfrecht is ingewikkeld en iedere erfenis is anders. Ga dus niet zelf knutselen met volmachten maar schakel een deskundige in.
Meer lezen?
- Compleet stappenplan voor de executeur.
- Dit staat er in een standaard boedelvolmacht.
- Wil een erfgenaam geen volmacht geven? Dit zijn je opties.
Veelgestelde vragen:
Kan de executeur ook een volmacht geven?
Ja, de executeur kan zelf ook een volmacht geven. Zo komt het wel eens voor dat de executeur een volmacht geeft aan een notaris voor het afwikkelen van de erfenis.
Een ander voorbeeld is de executeur die een volmacht tot levering geeft voor de overdracht van een huis. Bijvoorbeeld in de situatie dat de executeur verhinderd is op de datum van de overdracht.
Kan een executeur testamentair ook erfgenaam zijn?
Ja, een executeur testamentair kan ook erfgenaam zijn. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand drie kinderen als erfgenaam achterlaat en één van de kinderen tot executeur heeft benoemd. Dit is heel normaal en juridisch geen enkel probleem.
