De overheid wil graag dat ouders een voogd benoemen voor hun kinderen. Daarom is het sinds 2014 mogelijk om de voogdij gratis online te regelen bij de rechtbank. Tot dat jaar kon je alleen een voogd aanwijzen bij notariële akte. Op dit moment heb je dus twee opties. Je kunt de voogdij bij de notaris regelen of bij de rechtbank. In dit blog ontdek je wat de voordelen en nadelen zijn van beide opties.
Wat is een voogd?
Het is gebruikelijk dat de moeder en vader samen het ouderlijk gezag hebben over hun kinderen. Op grond van de wet heeft het gezag “betrekking op de persoon van de minderjarige, het bewind over zijn vermogen en zijn vertegenwoordiging in burgerlijke handelingen”. Hierbij kun je denken aan de opvoeding en verzorging van het kind en de algehele belangenbehartiging.
Een voogd is iemand anders dan de ouders die het gezag uitoefent over een kind. De ouders van het kind kunnen uit voorzorg een voogd benoemen voor het geval zij beiden overlijden voordat het kind volwassen is. De rechter kan een voogd aanwijzen als de ouders overlijden zonder dat zij iets hebben geregeld. De voogdijbenoeming door de ouders heeft alleen effect bij overlijden. Worden de ouders bij leven uit het gezag gezet? Dan kan een voogd alleen door de rechter worden benoemd en niet door de ouders zelf.
Iedere ouder kan afzonderlijk een voogd benoemen. Zijn de ouders niet getrouwd, niet als partner geregistreerd en heeft de vader het kind niet erkend? Dan staat het vaderschap officieel nog niet vast en kan de moeder zelfstandig een voogd benoemen.
Ook als het kind officieel twee ouders heeft, kunnen beide ouders afzonderlijk een voogd benoemen. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je gescheiden bent na de geboorte van het kind. In dit geval heeft de benoeming door de langstlevende ouder voorrang. Als één van beide ouders overlijdt heeft de voogdijbenoeming geen effect omdat de andere ouder nog het gezag heeft.
Optie 1: voogdij online regelen
Het grote voordeel van het online regelen van de voogdij is dat het helemaal gratis is. Je kunt vandaag nog met je DigiD inloggen op de website van de rechtspraak en een voogd benoemen. Heb je geen DigiD? Dan kun je het formulier op de website van de rechtspraak gebruiken.
Nadelen zijn er ook. Je moet goed in de gaten houden dat beide ouders voor ieder kind een voogd aanwijzen. Ook moet je opletten dat je alles precies hetzelfde invult, anders kan er verwarring ontstaan als jullie samen wat overkomt. Een foutje is al snel gemaakt.
Een ander nadeel is dat je bijna geen opties hebt. Je kunt een volgorde aangeven bij de voogden, maar dat is het enige. Je kunt de online voogdijbenoeming niet uitbreiden met een testamentair bewind of een executeursbenoeming. Heb je die onderwerpen al geregeld in een testament? Dan is het online benoemen van een voogd een uitstekende aanvulling.
Heb je in het verleden een testament gemaakt en wil je een daarin opgenomen voogdijbenoeming aanpassen? De voogd die je later aanwijst bij de rechtbank heeft voorrang boven de benoeming in je testament. De rest van je testament blijft wel van kracht. Heb je in het testament dezelfde persoon ook tot executeur of bewindvoerder benoemd? Dit vervalt niet door een nieuwe voogdijbenoeming bij de rechtbank. Als je dit wilt aanpassen zit er niks anders op dan terug te gaan naar de notaris voor een nieuw testament. Overigens hoeft dat niet verplicht bij dezelfde notaris. Je kunt bij iedere notaris in Nederland een nieuw testament maken.
Optie 2: voogd aanwijzen bij de notaris
Het grote nadeel van het regelen van de voogdij bij de notaris is dat het niet gratis is. Een uitgebreid testament kost al snel meerdere honderden euro’s per persoon. Als echtpaar ben je minstens € 500 kwijt voor een gelijkluidend testament. Overigens hebben veel notarissen wel een speciaal verlaagd tarief als je alleen de voogdij wilt regelen en verder niks. Zie de link verderop in dit blog voor een overzicht van de tarieven.
De voogdij regelen bij de notaris heeft ook een paar voordelen. Zo kun je de voogdij uitbreiden met een testamentair bewind en een executeursbenoeming. De executeur is degene die de erfenis afwikkelt. De bewindvoerder past op de erfenis totdat je kind oud genoeg is om het vermogen zelf te beheren. De voogdij eindigt verplicht op de 18e verjaardag van je kind. Het bewind kun je instellen tot een latere leeftijd, bijvoorbeeld de 23e verjaardag van je kind. Je kunt het dus zien als een soort aanvulling op de voogdij. Ook kun je een bewind gebruiken om de taken te verdelen over meerdere personen. Je kunt bijvoorbeeld persoon A tot voogd benoemen en persoon B tot bewindvoerder.
Zijn jullie niet getrouwd en niet geregistreerd als partner? Sinds 2003 staat er een langstlevende regeling in de wet voor gehuwden en geregistreerde partners. Voor samenwoners is er bijna niks geregeld in het erfrecht. Als je samenwoont en kinderen hebt is het belangrijk om altijd een volledig testament te maken bij de notaris. Wist je bijvoorbeeld dat er zonder testament veel meer erfbelasting van je erfenis af gaat? Dit komt doordat je kind meer erfbelasting betaalt dan je partner. Dit is een gevolg van de vrijstellingen in de erfbelasting. De vrijstelling voor een partner is meer dan dertig (!) keer zo groot als de vrijstelling voor een kind!
Het verschil tussen beide opties
| Voogdij online regelen | Voogd bij notaris aanwijzen | |
|---|---|---|
| Is het gratis? | Ja | Nee |
| Kan het tijdens de zwangerschap? | Nee | Ja |
| Kun je één of twee voogden benoemen? | Ja | Ja |
| Kun je één of twee reserve voogden benoemen? | Ja | Ja |
| Kun je een beloning toekennen? | Nee | Ja |
| Kun je een bewindvoerder benoemen? | Nee | Ja |
| Kun je een executeur benoemen? | Nee | Ja |
Voorbeeld testament voogdij kind
De wet heeft het bij de voogdijbenoeming over een “uiterste wilsbeschikking”. Op grond van het erfrecht is dit een “eenzijdige rechtshandeling”. Dit betekent dat je geen afspraken over de voogdij mag maken in een contract. Bovendien is het uitgangspunt dat een uiterste wilsbeschikking in een notariële moet worden vastgelegd. Dit wordt ook wel een “testament” genoemd.
In het eenvoudige voorbeeld testament hieronder wordt de voogdij voor een kind geregeld. Dit soort testamenten is tegenwoordig erg zeldzaam. Wie alleen de voogdij wil regelen en verder niks, die kan dit immers ook online doen bij de rechtbank.
Hoeveel voogden kun je benoemen?
Notarissen krijgen vaak de vraag of het mogelijk is om twee stellen tot voogden te benoemen. In dat geval gaat het in totaal dus om vier voogden. Dit is wettelijk gezien niet mogelijk. De wet gaat er van uit dat je één of twee voogden benoemt. Als je twee voogden aanwijst gaat de wet er bovendien van uit dat deze personen een relatie met elkaar hebben. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in een onderhoudsplicht en de mogelijkheid om de achternaam van het kind te wijzigen.
Gelukkig zijn er een paar andere mogelijkheden om beide stellen toch een rol te geven na je overlijden:
- Je kunt bijvoorbeeld één stel tot eerste voogden benoemen en het andere stel tot reserve voogden.
- Het is een optie om van beide stellen één persoon te kiezen en deze twee aan te wijzen als gezamenlijke voogden. Zoals ik al aangaf, is dat volgens mij niet wat de wetgever voor ogen heeft, maar het kan wel.
- Je zou één stel tot voogden kunnen benoemen en het andere stel tot bewindvoerders. Dit betekent dat één stel verantwoordelijk is voor de huisvesting, opvoeding en verzorging van je kind. Het andere stel is als bewindvoerder verantwoordelijk voor het beheren van je erfenis.
- Zelf ben ik niet zo’n voorstander van het splitsen van de voogdij en het bewind. Wat eerder voor de hand ligt is het benoemen van het ene stel tot voogden en bewindvoerders en het andere stel tot executeurs. Het afwikkelen van een erfenis kan een flinke kluif zijn. Het verlicht de taak van de voogd als je dit door iemand anders laat doen.
Overweeg een overlijdensrisicoverzekering
Hebben jullie samen een koopwoning? Dan is er een grote kans dat jullie een verzekering hebben afgesloten waarmee de hypotheek deels of geheel wordt afgelost bij overlijden. Ook als je geen spaargeld of ander vermogen hebt, erft je kind dus altijd een groot bedrag uit de overwaarde van het huis. Hebben jullie geen koopwoning? Dan bouwen jullie mogelijk pensioen op en heeft jullie kind bij overlijden recht op wezenpensioen. Dit is een maandelijkse uitkering van enkele honderden euro’s.
Hebben jullie geen koophuis of nog geen verzekering of vinden jullie het wezenpensioen te laag? Dan is het mogelijk om een losse overlijdensrisico verzekering af te sluiten voor bijvoorbeeld de komende 10 of 15 jaar. Voor een paar euro per maand kun je al een flink bedrag verzekeren. Jullie kunnen bijvoorbeeld als partners over en weer een polis afsluiten op elkaars leven. Op die manier komt er linksom of rechtsom altijd een bedrag bij de kinderen terecht als jullie beiden komen te overlijden voordat de kinderen volwassen zijn.
Heb je de relatie met de andere ouder van je kind verbroken en ben je op dit moment alleenstaand? Denk er dan aan om een bewind te laten aantekenen op de verzekeringspolis als je kind begunstigde is. Dit kan ook achteraf, na het afsluiten van de polis. Hiermee voorkom je dat je ex-partner beslist wat er gebeurt met de verzekeringsuitkering.
Hoe zit het met omgangsrechten?
Notarissen krijgen vaak vragen over omgangsrechten. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat je gescheiden bent en samen met je ex-partner het ouderlijk gezag hebt. In dat geval heeft het geen zin om een voogd te benoemen omdat je ex nog het ouderlijk gezag heeft als jou wat overkomt. Veel mensen zijn bang dat bij hun overlijden het contact tussen de grootouders en het kleinkind verloren gaat.
Omgangsrechten zijn geen onderdeel van je erfenis. Je kunt dus niet in je testament bepalen wie er na je overlijden wel en niet contact mogen hebben met je kinderen. Misschien hoeft dat ook niet. Want een kind heeft zelf al “recht op omgang met de degenen die in een nauwe persoonlijke betrekking tot hem staan”. Dit staat in artikel 1:377a van het Burgerlijk Wetboek. Wil je meer weten over dit onderwerp? Verdiep je dan eens in “het recht op eerbiediging van privéleven en familie- en gezinsleven.” Zie ook artikel 8 van het Europees Verdrag voor de rechten van de Mens.
Meer lezen?
- Is jullie eerste kind op komst? Dan moet je deze 10 juridische dingen regelen.
- Als je kiest voor een partnerschap is een testament meestal niet nodig.
- Nog niks geregeld met je partner? Dit zijn 10 redenen om te kiezen voor een partnerschap.
- Een voogd benoemen na je scheiding? Regel dan deze 5 dingen in je testament.
- Meer uitleg over bewind en je overlijdensrisicoverzekering.
- Zelf een testament maken? Dat kan op deze websites.
Veelgestelde vragen:
Is de vader automatisch voogd?
Het “juridische vaderschap” staat automatisch vast als je getrouwd bent of geregistreerd als partner. Is geen van beiden van toepassing? Dan staat het vaderschap officieel pas vast na het erkennen van je kind. Met ingang van 2023 heeft een erkenning automatisch tot gevolg dat je ook het ouderlijk gezag hebt. Bij erkenningen die gedaan zijn tot en met 2022 moet je afzonderlijk nog het ouderlijk gezag voor de vader aanvragen bij de rechtbank. De nieuwe wet werkt niet terug, dus dit is nog steeds nodig voor oude erkenningen.
Wie is voogd als je zelf niemand benoemt?
Als de ouders zelf geen voogd aanwijzen, dan kan de rechter een voogd benoemen.
Artikel 1:195 Burgerlijk Wetboek:
“De rechtbank benoemt een voogd over alle minderjarigen, die niet onder ouderlijk gezag staan en in wier voogdij niet op wettige wijze is voorzien.”
Artikel 1:199 Burgerlijk Wetboek:
“De rechtbank benoemt de voogd op verzoek van bloed- of aanverwanten van de minderjarige, de raad voor de kinderbescherming, schuldeisers of andere belanghebbenden, of ambtshalve..”
