Verklaring van erfrecht (voorbeeld, uitleg en tips)

In ongeveer de helft van alle erfenissen wordt een verklaring van erfrecht gemaakt. Voor veel erfgenamen begint de afwikkeling van een erfenis daarom met een gesprek bij de notaris. In dat gesprek adviseert de notaris je over de mogelijkheden voor de aanvaarding en de afwikkeling van de erfenis. Vervolgens kan de akte worden opgesteld. In dit blog leg ik aan de hand van een voorbeeld uit wat een verklaring van erfrecht is.

Wat is een verklaring van erfrecht?

Een verklaring van erfrecht is een notariële akte waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de erfenis af te wikkelen. In veel landen stelt de rechter vast wie de erfgenamen zijn van de overledene. Vaak heeft de rechter ook een regisserende rol bij de afwikkeling van de erfenis. In Nederland is dat niet het geval. De verantwoordelijkheid voor de afwikkeling berust in beginsel bij de erfgenamen of de executeur. Wil een buitenstaander, zoals de bank, een bewijsstuk zien van je rechten en bevoegdheden ten aanzien van de erfenis? Dan moet je dus naar de notaris voor een verklaring van erfrecht.

Met een kopie van het testament kun je niet bewijzen wie de erfgenamen zijn. Allereerst kun je uit het testament zelf niet afleiden of het de laatste uiterste wil is die de erflater heeft gemaakt. Ik heb wel eens mee gemaakt dat iemand meer dan twintig (!) keer zijn testament had aangepast. Verder blijkt uit het testament ook niet of de erfgenamen de erfenis hebben aanvaard. Misschien heeft iemand de erfenis wel verworpen. Of is de executeur helemaal niet bevoegd omdat hij of zij in de schuldsanering zit of failliet is. In dat geval mag iemand geen executeur zijn. Al deze zaken blijken niet uit het testament.

In artikel 4:188 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek staat precies wat een verklaring van erfrecht is. Allereerst staat er in wie de erfgenamen zijn en hoe zij de erfenis hebben aanvaard (zuiver of beneficiair). Laat de overledene een partner achter? Dan is het gebruikelijk om te vermelden wat voor soort langstlevende testament er is. Er kan bijvoorbeeld in het testament staan dat alle bezittingen worden toegedeeld aan de langstlevende. Het is belangrijk om dit te vermelden in de verklaring van erfrecht omdat dit gevolgen heeft voor de “bevoegdheid tot beschikking”. Bij dit laatste begrip kun je bijvoorbeeld denken aan het kunnen verkopen van de woning.

wat is een verklaring van erfrecht

Hoe ziet een verklaring van erfrecht eruit?

Een verklaring van erfrecht is een zogenoemde “proces-verbaal-akte”. Dit betekent dat onder de verklaring van erfrecht alleen de handtekening van de notaris staat en dus geen handtekening van partijen. Dit houdt in dat de erfgenamen niet aanwezig hoeven te zijn bij de ondertekening. In theorie kun je de verklaring van erfrecht dus laten maken door een notaris aan de andere kant van het land. Je hoeft zelf namelijk niet te verschijnen op het notariskantoor. Dit is een belangrijk verschil met bijvoorbeeld een testament. Voor de ondertekening daarvan moet je altijd persoonlijk naar de notaris om een handtekening te zetten.

Vervolgens staat in de verklaring van erfrecht wie er als erfgenamen tot de nalatenschap worden geroepen. Heeft de overledene geen testament? Dan bepaalt de wet welke personen erfgenamen zijn. Heeft de overledene wel een testament? Dan bepaalt de erfstelling in het testament wie de erfgenamen zijn. De notaris vermeldt hierbij welke keuzes de erfgenamen hebben gemaakt. De meeste erfenissen worden zuiver aanvaard. De andere keuzes zijn verwerping en beneficiaire aanvaarding. Voor deze laatste optie kun je kiezen als er schulden zijn of andere risico’s. Onderaan dit blog vind je enkele links naar meer uitleg over de opties voor aanvaarding.

Een verklaring van erfrecht is niet compleet zonder een vermelding over de bevoegdheid tot vertegenwoordiging. De eerste optie is dat de erfgenaam of de erfgenamen zelf de erfenis afwikkelen. Zijn er meerdere erfgenamen? Dan is het uiteraard niet zo handig als je voor iedere handeling samen een handtekening moet zetten. Daarom is het gebruikelijk om door middel van een boedelvolmacht één van de erfgenamen zelfstandig bevoegd te maken.

Is er een executeur benoemd? Dan vermeldt de verklaring van erfrecht of diegene zijn taak heeft aanvaard en wat zijn bevoegdheden zijn. Verder kan de verklaring van erfrecht nog vermelden of er sprake is van een testamentair bewind of een beschermingsbewind, of een erfgenaam in de schuldsanering zit of failliet is of dat er een vereffenaar is benoemd.

hoe ziet een verklaring van erfrecht eruit

De wettelijke status van de verklaring van erfrecht is vermeld in artikel 4:187 Burgerlijk Wetboek. Een derde partij, zoals de bank of een makelaar, mag er op vertrouwen dat de inhoud van de verklaring van erfrecht juist is.

Hoe kun je een verklaring van erfrecht aanvragen?

Je kunt door iedere notaris in Nederland een verklaring van erfrecht laten maken. Je bent niet verplicht om terug te gaan naar de notaris die het testament heeft gemaakt. Ook hoef je niet een notaris in de buurt te kiezen. Sommige officiële handelingen, zoals een beneficiaire aanvaarding of verwerping, vinden plaats bij de rechtbank van het “sterfhuis”. Daarmee wordt de laatste woonplaats van de overledene bedoeld. Je kunt dus niet zelf een rechtbank kiezen. Overigens verloopt de keuze voor een beneficiaire aanvaarding vaak via de notaris. De benodigde stukken worden in dat geval door de notaris opgesteld en per post verstuurd naar de rechtbank.

Het is gebruikelijk dat degene die de erfenis gaat afwikkelen een opdracht geeft aan de notaris voor een verklaring van erfrecht. Normaal gezien is dat de door de erflater benoemde executeur of de erfgenaam die een boedelvolmacht gaat krijgen van de andere erfgenamen. Het is dus de taak van die persoon om een notaris uit te kiezen en een verklaring van erfrecht aan te vragen.

De tarieven voor een verklaring van erfrecht verschillen per notariskantoor. Dit komt doordat notarissen zelf hun prijzen mogen bepalen. Voor een eenvoudige verklaring van erfrecht lopen de tarieven uiteen van € 349 tot € 1.244 (bron). Vraag daarom altijd een paar offertes aan voordat je een notaris kiest. Dit kan heel gemakkelijk op deze pagina. Kies niet blindelings voor de goedkoopste optie maar vergelijk ook de voorwaarden van de offerte. Sommige notarissen werken met een “all-in” tarief. Bij andere notarissen is er sprake van een start-tarief dat hoger wordt als er veel erfgenamen zijn of sprake is van een bijzondere situatie.

Voorbeeld verklaring van erfrecht

In het voorbeeld hieronder zie je dat een verklaring van erfrecht heel kort kan zijn. Dit model gaat er van uit dat de overledene geen testament heeft en twee erfgenamen achterlaat die de erfenis samen gaan afwikkelen. Meestal is een verklaring van erfrecht veel langer. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand wel een testament heeft, waarin meerdere erfgenamen en een executeur zijn benoemd. Maken de erfgenamen vervolgens ook nog verschillende keuzes over de aanvaarding? Dan kan de verklaring van erfrecht een behoorlijke omvang krijgen.

verklaring van erfrecht voorbeeld
klik op de afbeelding voor een pdf

Kun je een verklaring van erfrecht inschrijven bij het Kadaster?

Als je een registergoed erft zijn er drie mogelijkheden:

  1. De erfgenamen kunnen samen eigenaar blijven.
  2. Het registergoed wordt verkocht.
  3. Je kunt het registergoed verdelen, waarbij één erfgenaam de anderen uitkoopt.

In het eerste en tweede geval is het verstandig om de verklaring van erfrecht in te laten schrijven bij het Kadaster. In het derde geval is het niet noodzakelijk omdat voor de verdeling nog een andere akte moet worden opgesteld.

De aanvaarding van een erfenis werkt terug tot het moment van overlijden. Vanaf dat ogenblik zijn de erfgenamen dus eigenaar van het registergoed. Dit betekent dat de registratie bij het Kadaster direct na het overlijden niet meer klopt. De overledene staat namelijk nog als eigenaar geregistreerd, terwijl dit de erfgenamen moeten zijn. Het inschrijven van de verklaring van erfrecht is de enige manier waarop je aan het Kadaster kunt doorgeven wie de erfgenamen zijn. Het heeft meerdere voordelen om dit in orde te maken. Je krijgt bijvoorbeeld de belastingaanslagen op de juiste naam toegestuurd. Ook bespaart het notariskosten als je het registergoed later wilt verkopen.

Voorbeelden van registergoederen zijn een woonhuis, een appartement, een teboekgesteld schip of een perceel grond zoals een weiland.

Het inschrijven van een verklaring van erfrecht kan alleen via de notaris. Dit gebeurt door een digitaal afschrift in te dienen. Het Kadaster berekent hier geen kosten voor. Hiermee wil het Kadaster aanmoedigen dat erfgenamen de verklaring laten inschrijven. De notaris berekent mogelijk wel kosten, vooral als je pas op een later moment vraagt of de verklaring alsnog kan worden ingeschreven. De kans bestaat dat de notaris geen extra kosten berekent als je de verklaring van erfrecht direct na de ondertekening laat inschrijven. Op dat moment is het namelijk een kleine moeite. Tip: staat in de offerte niets vermeld over de inschrijfkosten? Informeer hier dan naar vóórdat je een opdracht geeft aan de notaris. Hiermee voorkom je nare verrassingen achteraf.

Het is belangrijk om in een vroeg stadium aan te geven bij de notaris of je de verklaring wilt laten inschrijven. De verklaring moet namelijk aan meerdere vereisten voldoen, anders kan deze niet worden ingeschreven. Je vindt de vereisten op deze pagina van het Kadaster. Houd er rekening mee dat de inhoud van de verklaring van erfrecht openbaar wordt door de inschrijving. Zijn er gegevens die je geheim wilt houden? Bespreek dit dan met de notaris voordat de verklaring wordt ingeschreven. Het is bijvoorbeeld mogelijk om een uittreksel in te schrijven waarin sommige gegevens worden weggelaten.

Wie mag de verklaring van erfrecht inzien?

Sommige gegevens over een erfenis zijn openbaar, andere gegevens zijn strikt geheim. Zo kan iedereen bij het Centraal Testamentenregister opvragen of iemand een testament heeft. Maar de inhoud van het testament is geheim. In beginsel mogen alleen de erfgenamen het testament inzien. Sommige belanghebbenden hebben recht op een gedeeltelijke kopie. Denk bijvoorbeeld aan een onterfd kind dat wil weten bij wie hij een beroep kan doen op de legitieme.

De registratie bij het boedelregister van de rechtbank is ook openbare informatie. Hier wordt bijvoorbeeld genoteerd of een erfgenaam beneficiair heeft aanvaard of dat er een notaris bij de erfenis is “betrokken”. Dit laatste begrip houdt normaal gezien in dat er door die notaris een verklaring van erfrecht is gemaakt. Dit kan bijvoorbeeld tot gevolg hebben dat een schuldeiser van de overledene zich meldt bij de notaris met een verzoek om informatie. In dat geval mag een notaris beslissen om de betreffende schuldeiser inzage te geven in de verklaring van erfrecht.

Schuldeisers kunnen nog meer rechten inroepen. Zo kan een schuldeiser aan de rechter vragen om een vereffenaar te benoemen als de erfgenamen of de executeur de erfenis niet goed afwikkelen.

wie mag de verklaring van erfrecht inzien

Meer lezen?

Veelgestelde vragen:

Wat is er nodig voor een verklaring van erfrecht?

Notarissen kunnen zelf veel gegevens opzoeken. De notaris kan bijvoorbeeld inzage nemen in het Centraal Testamentenregister, de Basisregistratie Personen en het Kadaster. Sommige gegevens zijn niet openbaar. Het is verstandig om de volgende documenten mee te nemen naar de notaris:

  • Een afschrift van het laatste testament.
  • Geldig legitimatiebewijs van iedereen die mee gaat naar de afspraak bij de notaris.
  • Een stamboom van de familie indien ooms en tantes of neven en nichten erfgenaam zijn.
  • Lijst met contactgegevens van de erfgenamen (woonadres, e-mailadres, telefoonnummer).

Hoe lang duurt het om een verklaring van erfrecht te krijgen?

Veel notarissen hebben het erg druk, onder andere vanwege gebrek aan personeel. Sommige kantoren werken zelfs met een wachtlijst. Heb je nog geen notaris gekozen? Informeer dan behalve naar de tarieven ook naar de doorlooptijd. Zelf heb ik wel eens een verklaring van erfrecht gemaakt binnen één dag. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand enig erfgenaam is en zuiver aanvaardt. Dan ben je snel klaar als notaris. Maar ik heb ook wel eens meegemaakt dat het een half jaar duurde. Bijvoorbeeld omdat een erfgenaam in het buitenland woonde en niet reageerde op mijn brieven. Zijn er geen bijzonderheden, heeft de notaris geen wachtlijst en reageren alle erfgenamen direct op de brief van de notaris? Dan kan een verklaring van erfrecht binnen een maand klaar zijn.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *