Verdeling erfenis na overlijden langstlevende (5 tips)

Na het overlijden van de langstlevende kan er veel mis gaan bij de verdeling van de erfenis. Van juridische tot fiscale missers, in dit blog ontdek je de 5 belangrijkste dingen die je in de gaten moet houden.

1. Onzichtbare schulden

Sinds de jaren ’80 is het gebruikelijk om bij het overlijden van de eerste ouder de volledige erfenis toe te delen aan de langstlevende ouder. In ruil daarvoor erven de kinderen een geldvordering op de langstlevende. Tot 2003 was deze regeling van toepassing als de overleden ouder een testament had met daarin een zogenoemde “ouderlijke boedelverdeling”. Na de invoering van het nieuwe erfrecht in 2003 geldt deze regeling standaard voor alle echtparen en geregistreerde partners die geen testament hebben.

De kans is dus groot dat de langstlevende ouder een schuld heeft aan de kinderen. Deze schuld is onzichtbaar vanwege de zogenoemde “defiscalisatie” in Box 3 van de inkomstenbelasting. Dit begrip houdt in dat de kinderen geen vordering opgeven in Box 3. Daar staat tegenover dat de langstlevende ouder ook geen schuld opgeeft in Box 3.

Na het overlijden van de langstlevende moet je eigenlijk eerst de schulden aflossen voordat je kunt overgaan tot verdeling van de erfenis. Dit is vooral belangrijk als er in de eerste en de tweede erfenis verschillende erfgenamen zijn. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat er kinderen zijn uit meerdere relaties. Of dat de langstlevende een testament heeft gemaakt met andere erfgenamen of afwijkende erfdelen.

Verder is van belang dat de vordering van de kinderen gegroeid kan zijn met rente. De langstlevende hoeft bij leven geen rente te betalen aan de kinderen, maar het bijtellen van een rente is wel een mogelijkheid. Indien de ouder die als eerste overleed een testament had is dat zelfs zeer gebruikelijk, vooral als het een testament was uit de jaren ’80 of ’90.

Zoek daarom altijd uit of de ouder die als eerste overleed een testament had. Is het niet duidelijk hoe hoog de vordering was? Dan kun je gelukkig bij de belastingdienst nog een kopie aanvragen van de aangifte en aanslag voor het successierecht (tot 2010) of de erfbelasting (na 2010). Zie de handige links onderaan deze pagina.

De defiscalisatie geldt overigens alleen voor de inkomstenbelasting. Voor de erfbelasting over de nalatenschap van de langstlevende is de schuld aan de kinderen wel aftrekbaar.

2. Een kind is gescheiden of overleden

Als echtpaar heb je altijd twee erfenissen, ook als je in gemeenschap van goederen bent gehuwd. Na het overlijden van de laatste ouder moet je dus nagaan hoe het zit met de erfenis van de ouder die als eerste overleed.

Stel bijvoorbeeld dat de eerste ouder overleden is zonder testament vóór de invoering van het nieuwe erfrecht in 2003. Als er op dat moment een koophuis was, dan zijn de kinderen hier mede-eigenaar van geworden. Is vervolgens een kind overleden ná de invoering van het nieuwe erfrecht en was dat kind gehuwd? Dan is het aandeel van dat kind in de eigendom vererfd naar het schoonkind. Overlijdt vervolgens de langstlevende? Dan erven de kleinkinderen als plaatsvervullers van hun overleden ouder ook een aandeel in de eigendom van de woning. In deze situatie wordt regelmatig over het hoofd gezien dat het schoonkind al lang geleden mede-eigenaar is geworden van de woning.

Is de eerste ouder overleden zonder testament ná de invoering van het nieuwe erfrecht? Dan hebben de kinderen een vordering geërfd op de langstlevende. Was een kind gehuwd in algehele gemeenschap van goederen? Dan was de vordering gemeenschappelijk vermogen op grond van de wet. Is het kind vervolgens gescheiden? Dan wordt wel eens vergeten om de vordering mee te nemen bij de verdeling van de gemeenschap van goederen. Vanwege de defiscalisatie wordt deze namelijk gemakkelijk over het hoofd gezien.

Na het overlijden van de langstlevende kan de verdeling van de erfenis plaatsvinden. Hierbij moet je dus rekening houden met de mogelijke rechten van een ex-partner van een gescheiden kind of de langstlevende partner van een overleden kind. Het kan zijn dat hij of zij nog een vordering heeft of mede-eigenaar is van bezittingen.

3. Wie is bevoegd tot verdeling van de erfenis?

Na het overlijden van de langstlevende kan het een flinke puzzel zijn om uit te zoeken wie bevoegd is tot verdeling van de erfenis. Je wilt natuurlijk niet een deelgenoot of vertegenwoordiger over het hoofd zien. Dit kan namelijk tot gevolg hebben dat de verdeling niet geldig is.

• Een erfgenaam kan bijvoorbeeld minderjarig zijn, waardoor diegene zelf geen handtekening mag zetten. In beginsel wordt een minderjarige vertegenwoordigd door zijn ouders. Voor sommige handelingen is echter de medewerking van de kantonrechter nodig.
• Is de eerste van beide ouders overleden vóór 2003 zonder testament of was er sprake van een vruchtgebruik testament? Dan kan de medewerking van de (ex-)partner van een erfgenaam nodig zijn om een geërfd huis te verkopen of te verdelen.
• Een erfgenaam kan een bewindvoerder of curator of gemachtigde hebben. Honderdduizenden Nederlanders mogen om deze reden zelf geen handtekening zetten voor erfrechtelijke kwesties. Ook zijn er al meer dan een miljoen Nederlanders die een algemeen gevolmachtigde hebben aangewezen in een zogenoemd levenstestament. Het komt steeds vaker voor dat de gemachtigde van een erfgenaam nodig is voor de verdeling. Controleer altijd of het levenstestament nog geldig is en of de gemachtigde bevoegd is voor de betreffende handeling. Bij twijfel kun je advies vragen aan een notaris.
• De overledene kan een executeur en/of testamentair bewindvoerder hebben benoemd. Vaak is het niet duidelijk wie nodig is voor welke handeling. Soms mag een executeur zelfstandig handelen. In andere gevallen zijn de erfgenamen nodig voor de verdeling

Uiteraard wil je niet een erfgenaam over het hoofd zien. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren doordat je het testament verkeerd interpreteert. Of doordat het niet duidelijk is wie de erfgenamen waren van de ouder die als eerste overleed. Laat daarom altijd een verklaring van erfrecht maken door een notaris.

4. De wijze van verdeling

In een verklaring van erfrecht staat alleen wie de erfgenamen zijn. Er staat dus niet in welke goederen een erfgenaam krijgt toegedeeld uit de erfenis. In sommige gevallen moet je dat ook bij de notaris regelen. Denk bijvoorbeeld aan de verdeling van een koophuis, aandelen in een B.V. of een teboekgesteld schip. Dit kan alleen bij notariële akte. De meeste roerende zaken kun je verdelen zonder een bezoek aan de notaris. Soms kunnen over de kleinste dingen enorme ruzies ontstaan. Dit zijn een paar algemene tips om tot een soepele verdeling van de roerende zaken te komen:

• Zet alles op de foto voordat je aan de slag gaat met de afwikkeling. Maak gerust een paarhonderd foto’s op je smartphone. Het kost niks en als er later iets blijkt te zijn verdwenen, dan heb je de foto’s nog als bewijs.
• Maak samen met de andere erfgenamen een lijst waarop je alle waardevolle roerende zaken vermeldt.
• Zit er antiek of kunst in de erfenis? Dan kun je voorstellen om dit te verkopen en de opbrengst te verdelen over de erfgenamen. Een andere optie is om eerst een taxatierapport te laten maken.
• Je kunt ook zelf een veiling organiseren waarbij alleen de erfgenamen mogen bieden. De opbrengst van de veiling verdeel je vervolgens over de erfgenamen.
• Je kunt alle bezittingen uit de inboedel verloten over de erfgenamen en vervolgens toestaan dat erfgenamen zaken met elkaar ruilen.

5. Wat kun je doen als de afwikkeling vastloopt?

De wet biedt een hoop manieren om in te grijpen als het niet lukt om de erfenis af te wikkelen.

• Maakt een erfgenaam geen keuze over de aanvaarding? Dan kun je een beslissing forceren via de kantonrechter. Het is mogelijk om de erfgenaam een termijn te laten stellen. Laat de erfgenaam de termijn verlopen, dan is de erfenis daardoor zuiver aanvaard.
• Is er geen executeur benoemd en wil een erfgenaam geen boedelvolmacht verlenen? Dan kun je de rechter vragen om een vereffenaar te laten benoemen.
• Werkt een erfgenaam niet mee aan de verdeling? Je bent niet verplicht om samen eigenaar te blijven. Je kunt desnoods een verkoop of verdeling afdwingen via de rechter. Dit kan alleen met tussenkomst van een advocaat.
• Je kunt ook proberen om door middel van mediation tot een oplossing te komen. Dit kan uiteraard alleen als alle erfgenamen daarmee akkoord gaan.

Vooral het koophuis kan een belangrijk twistpunt zijn. Misschien wil één van de erfgenamen het huis overnemen, maar is een andere erfgenaam het daar niet mee eens. Bijvoorbeeld omdat de erfgenamen verschillende ideeën hebben over de waarde. Soms lukt het zelfs niet om samen een makelaar uit te zoeken. Dan kun je bijvoorbeeld voorstellen dat de ene erfgenaam drie lokale NVM makelaars selecteert en dat de andere erfgenaam hier één van mag kiezen.

Draait het conflict puur om de waarde van de woning? Vraag dan een paar lokale makelaars om een gratis waardebepaling. Veel makelaars bieden dit vrijblijvend aan voor mensen die overwegen om een huis te verkopen. Als je het niet eens wordt over de verdeling, dan is verkoop de enige andere optie. Het is dus niet gek om eerst eens een paar makelaars uit te nodigen. De andere erfgenamen kunnen moeilijk bezwaar hebben tegen iets wat gratis is, toch?

Meer lezen?

• Zo kom je er achter of iemand een testament had.
• Hier kun je een kopie van de aangifte successierecht of erfbelasting opvragen.
• Met dit voorbeeld contract kun je zelf de erfenis verdelen.
• Stappenplan voor de executeur.
• Zo maak je zelf een codicil (met voorbeeld).
• Uitleg over het laten stellen van een termijn voor de aanvaarding.
• Zo laat je een vereffenaar benoemen.
• Advocaat nodig? Hier vind je alle advocaten die zich bezighouden met erfrecht.

Veelgestelde vragen:

Wie erft bij overlijden van de langstlevende?

Als de langstlevende overlijdt zonder testament, dan zijn de kinderen van de langstlevende samen erfgenaam. Ieder kind heeft recht op een gelijk erfdeel. Is een kind eerder dan de langstlevende overleden? Dan gaat het betreffende erfdeel naar de kinderen van de overleden erfgenaam. Dit wordt “plaatsvervulling” genoemd.

Is de langstlevende hertrouwd of een geregistreerd partnerschap aangegaan? Dan is de echtgenoot of geregistreerd partner mede-erfgenaam. De volledige erfenis wordt in dat geval – als de langstlevende geen testament heeft – toegedeeld aan de echtgenoot/partner. De kinderen kunnen een wilsrecht uitoefenen, waarmee ze de echtgenoot/partner beperken in de mogelijkheid om de erfenis te verteren. Bovendien mogen de kinderen de vordering opeisen die ze geërfd hebben bij het overlijden van de eerste ouder.