De huizencrisis ligt inmiddels al weer meer dan tien jaar achter ons. Veel mensen weten niet dat er in die periode veel vakantiewoningen zijn overgedragen aan de volgende generatie. Destijds waren de WOZ-waarden voor recreatiewoningen laag en bovendien was de overdrachtsbelasting verlaagd van 6% naar 2%. Duizenden families grepen hun kans om onder gunstige voorwaarden een vakantiewoning te schenken of te verkopen aan hun kinderen. Sindsdien is de waarde van veel woningen meer dan verdubbeld. Bovendien is de overdrachtsbelasting weer verhoogd. Met ingang van 1 januari 2026 bedraagt deze voor vakantiewoningen 8%. In dit blog ontdek je welke mogelijkheden er op dit moment nog zijn voor een gunstige overdracht aan de kinderen.
1. Overweeg een legaat tegen inbreng in je testament
Stel dat jullie getrouwd zijn en kinderen hebben. Tegenwoordig geldt er automatisch een langstlevende regeling als de eerste van jullie beiden overlijdt. Deze regeling houdt in dat alle bezittingen naar de langstlevende vererven. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering. In beginsel is deze geldvordering pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende. De hoogte van de geldvordering is gebaseerd op de waarde van het vermogen op het moment dat de eerst van beide ouders overlijdt.
Neem bijvoorbeeld het theoretische geval dat jullie vermogen uitsluitend bestaat uit een vakantiewoning met een waarde van € 450.000. Stel dat jullie twee kinderen hebben. Op het moment dat de eerste van beide echtgenoten overlijdt zijn er drie erfgenamen. De langstlevende en de kinderen hebben ieder recht op een erfdeel van € 75.000 (één/derde van de helft van de gemeenschap van goederen). De vakantiewoning wordt eigendom van de langstlevende en de beide kinderen erven een geldvordering van € 75.000 per persoon (samen dus € 150.000).
Vervolgens overlijdt de langstlevende 10 jaar later. De vakantiewoning is inmiddels € 650.000 waard. De kinderen hebben nog steeds een geldvordering van € 75.000 per persoon. De geldvordering groeit niet mee met de waarde van de woning. Hierdoor wordt er na het overlijden van de langstlevende veel meer erfbelasting betaald. Over de toegenomen waarde is tot 20% erfbelasting verschuldigd door de kinderen.
Deze extra belastingheffing had voorkomen kunnen worden door de vakantiewoning eerder op naam van de kinderen te zetten. Dit kan onder andere met een “legaat tegen inbreng”. Dit kun je zien als een soort koopoptie bij overlijden. De kinderen kunnen op grond van het legaat de woning direct overnemen na het overlijden van de eerste ouder. De erfrechtelijke vordering (€ 150.000) kan worden verrekend. De rest van de waarde (300.000) kan door de kinderen schuldig worden gebleven aan de langstlevende. Vervolgens kan de langstlevende jaarlijks een bedrag kwijtschelden op de schuld. Met behulp van de jaarlijkse vrijstellingen moet het mogelijk zijn om de schuld te halveren in 10 jaar tijd. Op het moment dat de langstlevende overlijdt, bestaat de erfenis dan nog uit een vordering op de kinderen van € 150.000. Zonder deze regeling was de erfenis van de langstlevende € 500.000 waard geweest (€ 650.000 minus € 150.000).
Uit bovenstaand voorbeeld blijkt dat je met een legaat tegen inbreng een enorm bedrag aan erfbelasting kunt besparen. Een legaat is overigens vrijgesteld van overdrachtsbelasting. Die vervelende 8% is dus niet verschuldigd!
2. Overweeg een ouderwets vruchtgebruik testament
Het nieuwe erfrecht met de eerder omschreven langstlevende regeling is ingevoerd in 2003. Voor die tijd was er geen wettelijke langstlevende regeling. Dit betekende dat de kinderen en de langstlevende samen erfgenaam waren en onderling maar moesten uitzoeken wat ze met de erfenis gingen doen. De kinderen konden bijvoorbeeld eisen dat het huis werd verkocht. Om deze reden was het vroeger gebruikelijk om een testament te maken waarin aan de langstlevende het vruchtgebruik werd gelegateerd.
Bij een vruchtgebruik worden de kinderen na het overlijden van de eerste ouder mede-eigenaar van de vakantiewoning. Maar de langstlevende heeft het vruchtgebruik van de aandelen van de kinderen. We spreken daarom ook wel van “bloot eigendom”. De kinderen zijn wel eigenaar, maar ze kunnen er weinig mee. De langstlevende heeft bijvoorbeeld het gebruiksrecht. Ook kan de langstlevende de vakantiewoning bijvoorbeeld verhuren en de huuropbrengsten ontvangen.
Een vruchtgebruik regeling heeft meerdere voordelen:
- De regie blijft bij de langstlevende. Bij een legaat tegen inbreng beslissen de kinderen wie eigenaar wordt van de vakantiewoning. Als je kiest voor een vruchtgebruik beslist de langstlevende wat er gebeurt.
- Het aandeel van de kinderen in de eigendom groeit mee met de waarde. De erfbelasting na het overlijden van de langstlevende is dus lager dan bij de eerder beschreven wettelijke regeling.
- Er ontstaat een zogenoemde “onverdeeldheid” met meerdere eigenaren. Een verdeling van de eigendom is vrijgesteld van overdrachtsbelasting. Een vruchtgebruik regeling geeft je dus de mogelijkheid om de recreatiewoning eerder op naam te zetten van de kinderen zonder overdrachtsbelasting.
3. Schenken en de overdrachtsbelasting verrekenen
De eerste en tweede optie zijn testamentaire regelingen die een overdracht mogelijk maken na het overlijden van de eerste echtgenoot. Veel ouderen willen hun vakantiewoning bij leven al overdragen aan de kinderen. In die situatie heb je nog een paar andere opties.
Vroeger waren schenkingen vrijgesteld van overdrachtsbelasting. De ontvanger van de schenking betaalde alleen maar schenkbelasting. Tegenwoordig is het anders geregeld. De ontvanger betaalt nu wel overdrachtsbelasting maar deze mag je verrekenen met de schenkbelasting.
De meeste eigenaren van een vakantiewoning hebben nog meer waardevolle bezittingen. Denk bijvoorbeeld aan een eigen koopwoning, een beleggingsportefeuille of spaargeld. Voor kinderen loopt de erfbelasting op tot 20%. Bij grotere vermogens valt een deel van de erfenis in dit hoogste tarief. Door de vakantiewoning op een slimme manier te schenken aan de kinderen kun je deze heffing verlagen naar 10%.
De eerste stap is dat je de vakantiewoning schenkt in delen, zodanig dat je binnen de 10% schijf blijft van de schenkbelasting. Stel bijvoorbeeld dat de vakantiewoning een waarde heeft van € 450.000 en dat je twee kinderen hebt. In december schenk je beide kinderen ieder 25% van de eigendom. Na de jaarwisseling schenk je in januari aan de beide kinderen nog een keer 25%. De schenkbelasting bedraagt in dit geval 10% van de waarde, dus € 45.000. Als de kinderen de vakantiewoning erven, dan loopt de erfbelasting op tot 20% ofwel € 90.000.
Vervolgens is de tweede stap dat de kinderen aangifte doen voor de schenkbelasting waarbij ze de overdrachtsbelasting mogen verrekenen. Op het moment van de schenking moeten de kinderen dus 8% overdrachtsbelasting betalen bij de notaris. Vervolgens moet er nog 2% aanvullende schenkbelasting worden betaald zodat de totale belastingheffing uitkomt op 10%. Heel ingewikkeld is het allemaal niet en de besparing is enorm!
Met een slimme schenking kun je op de lange termijn dus de helft belasting besparen. Het verschil is nog groter als de vakantiewoning in de toekomst meer waard wordt. Als je zelf eigenaar blijft, is de waardegroei namelijk belast bij jouw overlijden.
4. Zelfbewoning zonder schenkbelasting of overdrachtsbelasting
Is permanente bewoning toegestaan op het adres van jullie vakantiewoning? En wil je deze overdragen aan een kind dat nog geen 35 jaar oud is? Dan kun je het volgende overwegen. Op dit moment zijn er drie verschillende overdrachtsbelasting tarieven voor woningen. Het tarief van 8% geldt als de koper er zelf niet gaat wonen. Het tarief van 2% geldt als de koper er zelf gaat wonen. Als de koper er zelf gaat wonen en nog geen 35 jaar is, kan éénmalig een startersvrijstelling van 0% worden gebruikt.
De startersvrijstelling kan in 2026 gebruikt worden als de woning maximaal € 555.000 waard is. Is de woning vrij van hypotheek? Dan zou je deze kunnen verkopen aan je kind waarbij je kind de koopprijs schuldig blijft. Stel dat de woning € 400.000 waard is. Je kunt direct de eenmalig verhoogde vrijstelling gebruiken om een bedrag kwijt te schelden op de koopprijs. In 2026 bedraagt deze vrijstelling € 33.129. Van het restant van de koopprijs kun je een annuïtaire lening maken. Dit heeft tot gevolg dat de rente die je kind betaalt aftrekbaar is voor de inkomstenbelasting. Ieder volgend kalenderjaar kun je de reguliere vrijstelling gebruiken om een bedrag kwijt te schelden op de lening. In 2026 bedraagt de reguliere vrijstelling € 6.908.
Op bovenstaande wijze kun je de vakantiewoning zonder overdrachtsbelasting en zonder schenkbelasting overdragen aan je kind. Het kind moet er wel echt een paar jaar zelf gaan wonen om recht te hebben op de startersvrijstelling.