Geduld is een schone zaak. Dat is gemakkelijk gezegd, maar in de praktijk kan het lang duren voordat een erfenis is afgewikkeld. Gelukkig bevat de wet een aantal spelregels waarop je terug kunt vallen als het echt te lang duurt. In dit blog ontdek je hoe lang na het overlijden je recht hebt op uitbetaling van je erfenis.
1. Je vordering als kind is nog niet opeisbaar
Sinds de invoering van het nieuwe erfrecht in 2003 geldt er standaard een langstlevende regeling als de overledene een echtgenoot of geregistreerd partner achterlaat. Deze regeling houdt in dat de volledige erfenis naar de langstlevende gaat. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering. In beginsel is deze vordering pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende.
Is jouw vader of moeder overleden en blijft er een langstlevende partner achter? Controleer dan de volgende dingen:
- Vraag een kopie op van het testament. Daarin kan afgeweken zijn van de wettelijke regeling. Er kunnen bijvoorbeeld andere opeisbaarheidsgronden in staan die je op een eerder moment kunt inroepen. In theorie is het zelfs mogelijk dat er helemaal geen langstlevende regeling in het testament staat, waardoor de kinderen direct na het overlijden van hun ouder recht hebben op uitbetaling van de erfenis.
- Heb je een (niet-opeisbare) geldvordering geërfd op je langstlevende stiefouder? Kijk dan of je een wilsrecht kunt uitoefenen. Als er geen testament is, kun je direct een wilsrecht uitoefenen. Als er wel een testament is, moet je kijken wat daar in staat over de wilsrechten. Het uitoefenen van een wilsrecht houdt in dat je de geldvordering ruilt tegen bezittingen, terwijl de langstlevende het vruchtgebruik houdt van deze bezittingen. Voor jou is dat voordelig omdat je profiteert van de toekomstige waardestijging van de betreffende goederen.
- Laat de verhouding tussen jou en de langstlevende te wensen over? Laat dan de hoogte van de vordering officieel vaststellen. Wist je bijvoorbeeld dat in de aangifte erfbelasting de WOZ waarde staat, terwijl jouw vordering moet worden gebaseerd op de (meestal) hogere marktwaarde van de woning? Als de langstlevende niet wil meewerken aan een notariële vaststelling, dan kun je een vaststelling afdwingen bij de kantonrechter.
2. Onterfd? Dan moet je zelf in actie komen!
Ben je als kind onterfd door je overleden ouder? Dan moet je zelf in actie komen. Allereerst is het van belang dat je binnen 5 jaar na het overlijden een beroep doet op de zogenoemde “legitieme portie”. Als je deze termijn laat verlopen, kun je geen beroep meer doen op de legitieme.
Bij een beroep op de legitieme ontstaat er een geldvordering ter grootte van de helft van je normale erfdeel. Laat je overleden ouder geen langstlevende partner achter? Dan is jouw vordering opeisbaar 6 maanden na het overlijden. Is deze termijn verstreken en heb je nog niks ontvangen? Dan is het van belang om de erfgenamen of de executeur in gebreke te stellen. Hierdoor krijg je recht op de wettelijke rente. Op dit moment bedraagt deze 6% dus dat tikt aardig aan! Stel dat je een legitieme portie hebt van € 10.000 die een jaar te laat wordt betaald. Dan heb je recht op € 600 rente. Denk er dus aan om een ingebrekestelling te sturen.
Ben jij onterfd en is de erfenis nagelaten aan de langstlevende partner van je overleden ouder? Dan is het verstandig om het testament samen met je eigen notaris door te nemen. Er zou in het testament moeten staan wanneer jouw vordering opeisbaar is. Vermeldt het testament daar niks over? Dan kan het zijn dat je 6 maanden na het overlijden recht hebt op uitbetaling van jouw aandeel in de erfenis. Het is gebruikelijk dat het testament vermeldt dat je vordering pas opeisbaar is na het overlijden van de langstlevende. Maar in theorie bestaat de kans dat de notaris is vergeten om deze bepaling op te nemen in het testament.
3. De executeur schiet maar niet op
Elke erfenis is uniek. Er valt dus ook geen gebruikelijke termijn te geven voor het afwikkelen van een erfenis. Ik raad executeurs normaal gezien aan om in de tussentijd geen voorschotten uit te keren. Je weet nooit wat er nog op je pad komt. Stel bijvoorbeeld dat de belastingdienst een aanslag erfbelasting stuurt terwijl je het huis nog niet hebt verkocht. Dan wil je niet dat de bankrekening leeg is omdat je voorschotten hebt uitgekeerd.
Maar stel dat de executeur gewoon niet opschiet en veel te langzaam is met het afwikkelen van de erfenis. Kun je dan ingrijpen als erfgenaam? Jazeker! De erfgenamen kunnen het “beheer” van de executeur beëindigen als er 18 maanden zijn verstreken. Is de executeur het daar niet mee eens? Dan kan hij de kantonrechter vragen om deze termijn te verlengen. De bal ligt in dat geval dus bij de executeur om naar de kantonrechter te stappen.
- Vraag eerst schriftelijk aan de executeur wanneer de erfenis wordt uitbetaald.
- Krijg je daar geen antwoord op of krijg je een antwoord waar je het niet mee eens bent? Bevestig dan schriftelijk dat je het beheer van de executeur gaat beëindigen. Dit kan dus pas 18 maanden na het overlijden.
- Neem vervolgens contact op met de notaris die de verklaring van erfrecht heeft gemaakt. Er moet namelijk een nieuw exemplaar worden gemaakt waaruit blijkt dat de executeur niet meer bevoegd is.
4. Uitbetaling erfenis door de bank
Er bestaat geen termijn voor de uitbetaling van een erfenis door de bank. Allereerst is van belang dat je bij de bank moet aantonen wie het recht heeft om de bankrekening te beheren. Dit kan bijvoorbeeld een executeur of boedelgevolmachtigde zijn of een door de rechter benoemde vereffenaar. Als er geen executeur, gevolmachtigde of vereffenaar is, dan moeten de erfgenamen samen bepalen wat er met het geld gebeurt.
Het aantonen van je bevoegdheid kan met een zogenoemde “verklaring van erfrecht”. Dit is een notariële akte waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de erfenis te beheren. Het kan enkele weken tot meerdere maanden duren om deze verklaring te krijgen. Soms kan het nog langer duren als een erfgenaam niet meewerkt. Vaak leidt ook de werkvoorraad bij de notaris tot vertraging.
Na het inleveren van de verklaring van erfrecht bij de bank krijg je toegang tot de bankrekening van de overledene. In theorie kun je vrij snel na het overlijden overgaan tot uitbetaling van de erfenis. Bijvoorbeeld in het geval dat de overledene geen koophuis had en er geen schulden zijn. Zijn de erfdelen kleiner dan de vrijstellingen? Dan weet je dat er ook geen erfbelasting hoeft te worden betaald. De nalatenschap zou in dat geval op korte termijn afgewikkeld kunnen worden.
5. Je vordering uit de eerste erfenis is opeisbaar geworden
Door veel erfgenamen wordt het volgende over het hoofd gezien. Als de langstlevende overlijdt, worden op dat moment de vorderingen van de kinderen uit de eerste erfenis opeisbaar. Omdat er steeds meer samengestelde gezinnen zijn, gebeurt het steeds vaker dat beide erfenissen verschillende erfgenamen hebben.
Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat A en B getrouwd zijn en dat A twee kinderen (C en D) heeft uit een eerder huwelijk. Als A overlijdt, gaat de erfenis naar B en erven C en D ieder een geldvordering. Als vervolgens B overlijdt zonder testament, zijn C en D geen erfgenaam van B. Toch hebben ze direct (!) recht op uitbetaling van een deel van de erfenis van B, omdat de geldvordering uit de erfenis van A opeisbaar is.
Zit jij in deze situatie en laat de verhouding met de erfgenamen van je overleden stiefouder te wensen over? Denk er dan aan om de erfgenamen aan te manen tot betaling. Als het te lang duurt voordat je vordering wordt uitbetaald, kun je namelijk aanspraak maken op de wettelijke rente. Deze bedraagt momenteel 6%.
Zolang je vordering niet opeisbaar is (tussen het overlijden van je ouder en stiefouder) wordt er alleen een rente bijgeteld voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%. Stel bijvoorbeeld dat de wettelijke rente 7% is. In dat geval wordt er 1% per jaar bijgeteld. Dat schiet niet op. Vandaar dat het extra belangrijk is om, zodra je vordering wel opeisbaar is, aanspraak te maken op de volledige wettelijke rente.
6. Uitbetaling erfenis via notaris
Notariskantoren hebben een zogenoemde “kwaliteitsrekening”. Dit is een speciale bankrekening waarop geld van klanten wordt gestald. Deze bankrekening valt buiten het vermogen van de notaris en zijn kantoor. Een schuldeiser van de notaris kan er bijvoorbeeld geen beslag op leggen. De kwaliteitsrekening wordt vooral gebruikt bij de overdracht van woningen en de afwikkeling van erfenissen.
Er zijn meerdere manieren waarop geld uit een erfenis bij de notaris kan worden gestald. De notaris kan bijvoorbeeld executeur, vereffenaar, boedelnotaris of boedelgevolmachtigde zijn. De verplichtingen en bevoegdheden van deze rollen zijn nogal verschillend. Vanwege het financieel toezicht op notarissen moeten erfenissen die de notaris beheert altijd via de kwaliteitsrekening lopen.
Als boedelgevolmachtigde volgt de notaris de instructies op van de gezamenlijke erfgenamen. Zijn de erfgenamen het niet met elkaar eens? Dan gaat de notaris niet voor rechter spelen en doet hij waarschijnlijk niets. Zijn de erfgenamen het wel met elkaar eens? Tja, dan bepaal je in feite zelf wanneer de notaris de erfenis uitbetaalt. Als gevolmachtigde zal de notaris normaal gezien jullie instructies opvolgen. Zolang deze manier niet in strijd zijn met de notariële beroepsregels.
Als executeur en vereffenaar zal de notaris normaal gezien de erfenis helemaal afwikkelen, ook als de erfgenamen het niet eens zijn met de wijze waarop dat gebeurt. Vervolgens zal een verstandige notaris de erfenis niet uitbetalen voordat de erfgenamen akkoord hebben gegeven op de zogenoemde “rekening en verantwoording”. Voor jou als erfgenaam is van belang dat de eerder beschreven termijn van 18 maanden ook geldt voor een notaris die executeur is. Schiet het niet op met de afwikkeling en kan de notaris daar een verwijt van worden gemaakt? Dan kun je het beheer van de notaris dus beëindigen.
Meer lezen?
- Meer uitleg over de wilsrechten.
- Zo kom je als stiefkind aan meer informatie over de erfenis.
- Handleiding voor onterfde kinderen.
- Je kunt een executeur ook eerder laten ontslaan door de kantonrechter.
- Niet tevreden over de notaris? Dan kun je een klacht indienen.
- Informatie over de bankzaken van de Rabobank, ING Bank en ABN AMRO.
