Het is veel oudere stellen een doorn in het oog dat de langstlevende partner erfbelasting moet betalen op het moment dat de eerste van beiden overlijdt. Gelukkig kun je daar wat aan doen door een slim testament te maken. Een term die daarbij vaak voorbij komt is het “tweetrapstestament”. Wil jij weten of een tweetrapstestament nog verstandig is in 2026? In de handige tabel hieronder kun je zelf opzoeken of het bij jullie past. Ook leg ik met voorbeelden en berekeningen uit hoe een tweetrapstestament werkt en wat de nadelen zijn.
Wil je precies weten hoe het uitpakt voor jouw situatie? Pak dan een pen en papier en bekijk het filmpje hieronder. Daarin leg ik uit hoe je zelf kunt berekenen of het voor jou wel of geen zin heeft om een tweetrapstestament te maken:
Zo werkt het standaard erfrecht
In 2003 is het huidige Nederlandse erfrecht ingevoerd. Eén van de belangrijkste wijzigingen is dat er nu standaard een langstlevende regeling geldt als je getrouwd bent en kinderen hebt. Deze regeling houdt in dat de langstlevende en de kinderen samen erfgenaam zijn. Op grond van de wet worden alle bezittingen en schulden automatisch toegedeeld aan de langstlevende. Hij of zij wordt hierdoor bijvoorbeeld de enige eigenaar van de koopwoning. De kinderen erven in ruil hiervoor een geldvordering op de langstlevende. In beginsel mogen de kinderen deze geldvordering pas opeisen na het overlijden van de langstlevende. In de tussentijd hoeft de langstlevende geen rente of aflossing te betalen aan de kinderen. Notarissen spreken daarom ook wel van een “tegoedbon”.
De bescherming van de langstlevende is tegenwoordig dus in de wet geregeld. Toch maken veel stellen nog steeds een langstlevende testament. Daarin kun je bijvoorbeeld één van de kinderen tot executeur benoemen. Of je kunt een zogenoemde uitsluitingsclausule opnemen in je testament, waardoor je schoonkinderen geen recht hebben op de erfenis. Voor meer uitleg over een standaard testament kun je dit blog lezen.
Hoewel de kinderen hun erfdeel nog niet krijgen uitbetaald, erven ze wel degelijk iets. De geldvordering die de kinderen erven wordt voor de erfbelasting gezien als vermogen. Als de waarde van de geldvordering hoger is dan de vrijstelling dan moet er erfbelasting worden betaald. De langstlevende hoort deze belasting voor te schieten.
Een bijzonderheid aan de Nederlandse erfbelasting is dat deze voor iedere erfgenaam afzonderlijk wordt berekend. Een gevolg hiervan is dat je de erfbelasting kunt verlagen door de erfenis op een andere manier te verdelen in je testament. Eén van de manieren waarop je dat kunt doen is het zogenoemde tweetrapstestament.
Wat is een tweetrapstestament?
Een tweetrapstestament is een speciaal soort testament voor echtparen met kinderen. Het doel hiervan is het uitstellen van de erfbelasting tot na het overlijden van de langstlevende.
Eerder heb je gelezen dat de kinderen bij het overlijden van de eerste ouder een geldvordering erven. Het verschil tussen de standaard regeling en een tweetrapstestament is dat de kinderen bij een tweetrapstestament geen geldvordering erven. In plaats daarvan wordt de langstlevende tot enig erfgenaam benoemd onder een ontbindende voorwaarde. Vervolgens worden de kinderen tot reserve erfgenamen benoemd onder een opschortende voorwaarde.
Het tweetrapstestament heet zo omdat het twee erfstellingen bevat. De eerste trap houdt in dat de erfenis naar de langstlevende gaat (zonder geldvordering voor de kinderen). De tweede trap houdt in dat het restant van de erfenis na het overlijden van de langstlevende alsnog aan de kinderen toekomt. Na het overlijden van de langstlevende zijn de kinderen erfgenaam van de eerste erfenis (wat er van over is) en van de tweede erfenis. Op dat moment moeten de kinderen dus erfbelasting betalen over beide erfenissen.
Het is belangrijk om je te realiseren dat een echtpaar altijd twee erfenissen nalaat. Dit is ook het geval als je in gemeenschap van goederen bent getrouwd. Om deze reden heb je als echtpaar altijd twee testamenten nodig. Je weet niet wie het eerste overlijdt en daarom is het gebruikelijk om over en weer hetzelfde langstlevende testament te maken. Notarissen noemen dit “gelijkluidende testamenten”.
Wil je weten wat er in een tweetrapstestament staat? Klik dan op de afbeelding hieronder om een eenvoudig tweetrapstestament te downloaden. Let op: je kunt in Nederland geen testament maken zonder een bezoek aan de notaris. Het voorbeeld is dus alleen ter informatie.
Waarom kozen zoveel mensen al voor een tweetrapstestament?
Het tweetrapstestament is een tijd zeer populair geweest in Nederland. Een belangrijke oorzaak hiervan was een uitzending van het tv-programma Radar in 2010 over het thema erfbelasting. Deze uitzending kwam voor het notariaat als een geschenk uit de hemel. Het jaar daarvoor was de Nederlandse huizenmarkt ingestort en notarissen konden dus wel wat extra werk gebruiken. In de uitzending van Radar kwam een weduwnaar aan het woord die na het overlijden van zijn echtgenote € 3.000 erfbelasting moest betalen. Dit was voor hem een groot probleem omdat hij geen spaargeld had. Het vermogen zat vast in de overwaarde van het huis. De oplossing hiervoor was een tweetrapstestament geweest. Had zijn vrouw nu maar zo’n testament gemaakt, want dan was de erfbelasting € 0 geweest.
Het notariaat aarzelde geen moment en sprong er bovenop. Door het hele land werden lezingen gehouden voor bezorgde senioren. Tienduizenden tweetrapstestamenten gingen als warme broodjes over de toonbank.
Wat ik zelf altijd kwalijk heb gevonden is dat Radar niet vertelde hoe groot het vermogen van de weduwnaar in de uitzending was. Ik heb zelf berekend dat bij een heffing van € 3.000 het vermogen ongeveer € 350.000 moet zijn geweest. De doorsnee Nederlander had dit (in 2010) helemaal niet aan overwaarde. Bovendien is het vrij uitzonderlijk dat iemand met een dergelijk vermogen geen spaargeld heeft. Hoewel Radar pretendeert een consumenten programma te zijn, hebben ze daarmee toch wel consumenten op het verkeerde been gezet. Er zijn heel wat mensen die hierdoor een tweetrapstestament hebben gekocht terwijl ze dat niet nodig hadden.
Voor je eigen situatie is de oplossing heel eenvoudig. Bekijk de video bovenaan deze pagina en reken voor jezelf uit of de erfbelasting een punt van zorg is. Tot op de dag van vandaag zijn er nog steeds mensen die een tweetrapstestament kopen zonder eerst te berekenen of dit wel zin heeft. Dat is gewoon niet verstandig.
Valt het met die erfbelasting wel mee?
Voordat je zelf aan het rekenen gaat, zijn er nog twee dingen die je moet weten over de erfbelasting:
- Bij het overlijden van de eerste echtgenoot heb je zonder testament recht op een soort “korting” op de erfbelasting. De geldvordering van de kinderen wordt “afgewaardeerd” voordat je de erfbelasting berekent. De afwaardering is niet hetzelfde als de vrijstelling. Na de afwaardering gaat de vrijstelling er nog af. De meeste mensen weten dat niet. Hierdoor is de erfbelasting een stuk lager dan veel mensen denken. Voor een uitgebreide uitleg hierover kun je dit blog lezen.
- Kun je als langstlevende de erfbelasting niet in één keer betalen omdat het vermogen vast zit in een koophuis? Dan is het mogelijk om een betalingsregeling te treffen met de belastingdienst. Klik hier voor een uitleg daarover op de website van de fiscus. Of bekijk dit nieuwe beleid waarmee je zelfs renteloos uitstel kunt krijgen. Bovendien is de aangiftetermijn met ingang van 1 januari 2026 verlengd naar 20 maanden. Uitstel is dus ook mogelijk zonder een testament te maken.
Heeft een tweetrapstestament ook nadelen?
Elk voordeel heeft zijn nadeel. Dit zijn de mogelijke nadelen van een tweetrapstestament:
- Met een tweetrapstestament gaat na het overlijden van de langstlevende het hele vermogen in één keer naar de kinderen. Je krijgt daarbij niet de eerder beschreven “korting” op de erfbelasting die je bij een standaard regeling wel hebt. De totale belasting over beide erfenissen is daardoor hoger dan bij een standaard langstlevende regeling!
- In vergelijking met een standaard testament moet de langstlevende bij een tweetrapstestament meer (!) inzage in de erfenis geven aan de kinderen. Dat zal normaal gezien geen problemen geven als jullie samen kinderen hebben. Maar het recht op inzage is een belangrijke kwestie als er kinderen zijn uit eerdere relaties. Een stiefouder zit er normaal gezien niet op te wachten om de stiefkinderen jaarlijks inzage te geven in zijn of haar financiën. In deze rechtszaak besloot de rechter dat de langstlevende zelfs inzage in haar eigen privé vermogen moest geven! Hebben jullie een samengesteld gezin? Dan kun je beter niet kiezen voor een tweetrapstestament.
- Stel dat de langstlevende partner een nieuwe relatie krijgt. Of stel dat de verhouding tussen de langstlevende en één van de kinderen verstoord raakt. Het kan zijn dat de langstlevende iets wil regelen voor een nieuwe partner. Of dat hij of zij één van de kinderen wil onterven. Als jullie kiezen voor een tweetrapstestament, dan wordt het voor de langstlevende een stuk moeilijker om een nieuw testament te maken. Dit komt omdat de kinderen na het overlijden van de langstlevende meer (!) rechten hebben dan bij een standaard testament. Deze extra rechten van de kinderen gaan ten koste van de vrijheid van de langstlevende om eigen keuzes te maken.
Wanneer heeft een tweetrapstestament zin in 2026?
Bij een tweetrapstestament draait het er om dat je de erfbelasting bij het eerste overlijden wilt uitstellen tot na het tweede overlijden. Om een beslissing te kunnen nemen over het tweetrapstestament wil je dus weten of er bij het eerste overlijden erfbelasting verschuldigd gaat zijn. Als de erfenis kleiner is dan de vrijstelling, dan valt er niets uit te stellen. De hoogte van de erfbelasting hangt af van je leeftijd, hoeveel kinderen je hebt en hoe groot je vermogen is. In de tabel hieronder kun je op basis van je leeftijd en het aantal kinderen het belastingvrije bedrag opzoeken.
- Is jullie gezamenlijke vermogen als echtpaar kleiner dan het bedrag in de tabel hieronder? Dan heeft een tweetrapstestament geen zin. Jullie kunnen in dat geval beter kiezen voor dit alternatief.
- Is jullie gemeenschap van goederen groter dan het bedrag in de tabel hieronder? Dan kun je de erfbelasting uitstellen met een tweetrapstestament. Wil je precies weten hoeveel erfbelasting dat scheelt in jouw situatie? Bekijk dan de video bovenaan deze pagina en maak de berekening met je eigen cijfers.
Hierna volgen een paar rekenvoorbeelden van een tweetrapstestament.
1. Het voorbeeld van Henk en Ingrid
Henk en Ingrid zijn beiden 68 jaar. Ze zijn getrouwd in gemeenschap van goederen en hebben samen twee kinderen. Op dit moment hebben ze nog geen testament. Ze hebben een appartement met een WOZ waarde van € 280.000. Er zit nog een hypotheek op van € 130.000. De fiscale overwaarde is dus € 150.000. Verder hebben ze een auto die € 10.000 waard is en € 20.000 spaargeld. Het vermogen van Henk en Ingrid is in totaal € 180.000 waard.
Stel dat Henk in 2026 als eerste van beiden overlijdt zonder testament. Zijn erfenis is de helft van de gemeenschap van goederen, ofwel € 90.000. Er zijn drie erfgenamen (de langstlevende en de beide kinderen) die ieder recht hebben op een erfdeel van € 30.000. Op grond van de wet gaan alle bezittingen en schulden naar Ingrid als langstlevende. In ruil hiervoor erven de beide kinderen ieder een geldvordering op Ingrid van € 30.000. Deze vordering is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van Ingrid. In de tussentijd ontvangen de kinderen geen rente of aflossing. Om deze reden wordt de geldvordering voor de berekening van de erfbelasting afgewaardeerd.
De afwaardering vindt plaats op basis van deze leeftijdstabel. Ingrid is op dit moment 68 jaar. Dit betekent dat de vordering wordt afgewaardeerd met 48%. De vordering van de kinderen op Ingrid heeft hierdoor een fiscale waarde van € 15.600. Dit is een stuk lager dan de vrijstelling voor de erfbelasting. In 2026 bedraagt de vrijstelling € 26.230 per kind.
Sommige mensen denken dat de afwaardering betekent dat de vordering lager wordt. Dat is een misvatting. De kinderen hebben ieder nog steeds € 30.000 tegoed van Ingrid. De afwaardering geldt alleen maar voor de berekening van de erfbelasting.
In de situatie van Henk en Ingrid is er bij het eerste overlijden geen erfbelasting verschuldigd. Het heeft in dit geval geen zin om een tweetrapstestament te maken. Het vermogen is daar te laag voor.
2. Het voorbeeld van Jack en Nelly
Jack en Nelly zijn beiden 82 jaar. Ze zijn gehuwd in gemeenschap van goederen en hebben één kind. Ze wonen al 45 jaar in dezelfde vrijstaande woning met een WOZ waarde van € 520.000. Het huis is vrij van hypotheek want die hebben ze helemaal afgelost. Doordat ze al hun geld in het huis hebben gestopt, staat er maar € 5.000 op de spaarrekening. Jack en Nelly hebben naast hun AOW een klein pensioen. Ze zijn nog heel fit voor hun leeftijd en niet van plan om te verhuizen.
Stel dat Nelly als eerste overlijdt in 2026 zonder testament. In dit geval erft Jack alle bezittingen. Hij wordt dus de enige eigenaar van de koopwoning. In ruil hiervoor erft het kind een geldvordering van € 131.250. De afwaardering bedraagt in dit geval 24%. Dit is een stuk minder dan in het geval van Henk en Ingrid. Dit komt doordat Jack ouder is. Hoe ouder de langstlevende is, hoe geringer de afwaardering.
Na de afwaardering heeft de vordering van het kind een fiscale waarde van € 99.750. In 2026 is hiervan € 26.230 vrijgesteld. Daarna resteert een bedrag van € 73.520 dat belast wordt met 10% erfbelasting. De erfbelasting bedraagt dus € 7.352. Van Jack wordt verwacht dat hij dit bedrag voorschiet. Dat is meer dan er op de bank staat.
Voor Jack en Nelly valt het dus zeker te overwegen om een tweetrapstestament te maken. Hierdoor gaat de erfbelasting bij het eerste overlijden omlaag naar € 0. Na het overlijden van de langstlevende kan het kind de woning verkopen en uit de opbrengst de erfbelasting over beide erfenissen betalen.
3. Het voorbeeld van Monique en Frits
Monique en Frits zijn beiden 75 jaar. Ze zijn gehuwd in gemeenschap van goederen en hebben een zoon en een dochter. Ze wonen in een appartement met een WOZ waarde van € 270.000. Er rust nog een hypotheek op van € 200.000. Ze hebben nog een tweede woning, zonder hypotheek, die € 180.000 waard is. In dat huis woont hun dochter. Aan hun zoon hebben ze € 50.000 uitgeleend. Ze hebben een mooie camper van € 40.000. Op de bank staat € 20.000. Frits en Monique hebben beiden een goed pensioen en geen geldzorgen. Het totale vermogen is € 360.000.
Stel dat Frits als eerste overlijdt in 2026 zonder testament. In dat geval erft Monique alle bezittingen. In ruil daarvoor erven de beide kinderen ieder een vordering van € 60.000 op Monique. Omdat zij 75 jaar oud is, wordt de vordering fiscaal afgewaardeerd met 30%. Dit betekent dat het erfdeel per kind een waarde heeft van € 42.000. In 2026 is daarvan € 26.230 vrijgesteld. Het restant van € 15.770 is belast met 10% erfbelasting. De erfbelasting is dus € 1.577 per kind. De totale erfbelasting voor beide kinderen samen is € 3.154.
Als Frits en Monique een tweetrapstestament maken, dan gaat de erfbelasting bij het eerste overlijden omlaag naar € 0. Toch is het in deze situatie niet aan te raden om te kiezen voor een tweetrapstestament. Dit komt door het verschil in erfbelasting bij het tweede overlijden.
Stel dat Frits en Monique kort na elkaar overlijden, beiden zonder testament. We gaan er van uit dat het vermogen niet verandert en dat de vrijstellingen en tarieven voor de erfbelasting ook hetzelfde blijven. In dat geval betalen de kinderen zonder testament over de tweede erfenis € 18.754 erfbelasting. Samen met de heffing van € 3.154 bij het eerste overlijden wordt er zonder testament dus € 21.908 erfbelasting betaald over een totaalvermogen van € 360.000.
Bij een tweetrapstestament is de heffing bij het eerste overlijden € 0. Maar de erfbelasting bij het tweede overlijden gaat omhoog naar € 25.508. De totale erfbelasting over beide erfenissen is dus hoger bij een tweetrapstestament!
Het uitstellen van de erfbelasting met een tweetrapstestament is niet gratis. Na het overlijden van de langstlevende is de erfbelasting hoger. Onderaan de streep blijft er dus minder over voor de kinderen. Monique en Frits hebben genoeg spaargeld om de erfbelasting bij het eerste overlijden te kunnen betalen. Een tweetrapstestament is in deze situatie dus niet aan te raden.
Conclusie: een tweetrapstestament is vaak niet nodig
Voor de gemiddelde Nederlander is een tweetrapstestament niet nodig. Alleen bij het tweede voorbeeld van Jack en Nelly is het slim om hier wat mee te doen. Onderteken daarom geen tweetrapstestament voordat je een berekening van de erfbelasting hebt gemaakt. Kom je daar zelf niet uit? Maak dan een afspraak bij een notaris of estate planner. Die helpt je graag verder. Vraag altijd om de volgende vier berekeningen:
- De erfbelasting bij het eerste overlijden zonder testament.
- De erfbelasting bij het tweede overlijden zonder testament.
- De erfbelasting bij het eerste overlijden met een tweetrapstestament.
- De erfbelasting bij het tweede overlijden met een tweetrapstestament.
Mijns inziens heb je deze vier bedragen nodig om een beslissing te kunnen nemen over het tweetrapstestament.
Meer lezen?
- Een goed alternatief voor het tweetrapstestament is het opvullegaat.
- Met dit testament kun je als echtpaar duizenden euro’s zorgkosten besparen!
- Nog niks geregeld voor als je later wilsonbekwaam wordt? Check hier mijn top 10 tips voor je levenstestament.
- Lees hier waarom je meer erfbelasting betaalt als je recht hebt op nabestaandenpensioen.
- Ook zo’n hekel aan erfbelasting? Dit zijn de top 10 tips waarmee je minder erfbelasting betaalt.