Het komt steeds vaker voor dat een erfdeel onder bewind wordt gesteld. Sinds de invoering van het nieuwe Nederlandse erfrecht in 2003 staat hiervoor een uitgebreide regeling in de wet. De meeste testamentaire bewinden worden ingesteld door ouders ten aanzien van hun kind(eren). Bijvoorbeeld omdat de kinderen nog te jong zijn om de erfenis te beheren. Of omdat een volwassen kind om een andere reden zelf de erfenis niet kan beheren. Is jouw erfdeel onder bewind gesteld en ben je het daar niet mee eens? Dan kun je het testamentair bewind misschien laten opheffen. In dit blog ontdek je wat jouw rechten zijn.
Wat houdt een testamentair bewind in?
Allereerst is het van belang om het testamentair bewind niet te verwarren met een beschermingsbewind of schuldsaneringsbewind.
Een beschermingsbewind kan door de kantonrechter worden ingesteld als iemand zelf niet in staat is om zijn vermogen te beheren. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat iemand een verstandelijke beperking heeft of aan de situatie dat een oudere persoon wilsonbekwaam wordt. Normaal gezien omvat het beschermingsbewind het volledige vermogen van de rechthebbende. Een beschermingsbewind kan bijvoorbeeld worden aangevraagd door een kind of partner van de rechthebbende.
Het benoemen van een schuldsaneringsbewindvoerder is mogelijk voor natuurlijke personen met financiële problemen die ze zelf niet meer kunnen oplossen. Een schuldsanering wordt uitgesproken door de rechtbank op verzoek van de rechthebbende.
Het testamentair bewind wordt ingesteld door de testateur (degene die het testament maakt). Een verschil met het beschermingsbewind is dat een testamentair bewind alleen ziet op het betreffende erfdeel. Het eigen vermogen van de erfgenaam kan dus niet onder bewind worden gesteld door de testateur.
Heb jij recht op een erfdeel of een legaat waarover een bewind is ingesteld? Dan volgen hierna een paar tips waarmee je hopelijk wat kunt.
Tip 1: verdiep je in de regels
De basis voor het testamentair bewind staat in het wettelijke erfrecht. Je vindt dit in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek vanaf artikel 4:153. Interessant is bijvoorbeeld dat een bewindvoerder veel wettelijke verplichtingen heeft. Voor jou als erfgenaam zijn dit rechten die je kunt inroepen.
Sommige regels in de wet zijn “dwingend”, andere regels zijn “regelend”. Dwingend betekent dat de testateur er niet van mag afwijken. Regelend betekent dat afwijken wel mogelijk is. In een testament wordt bijna altijd van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. Zorg er daarom voor dat je zo snel mogelijk na het overlijden van de erflater een kopie krijgt van het testament. Als erfgenaam heb je altijd recht op een kopie. Je kunt deze eventueel rechtstreeks opvragen bij de notaris die het originele testament in bewaring heeft. Hier vind je meer uitleg over het opvragen van een testament.
Is het bewind ingesteld door (één van) jouw ouders? Realiseer je dan dat een echtpaar altijd twee erfenissen heeft. Als echtpaar heb je daarom ook twee testamenten nodig. Het testament van echtgenoot A ziet op erfenis A en het testament van echtgenoot B ziet op erfenis B.
- Is de eerste van beide ouders overleden? Dan erf je normaal gezien een geldvordering die je pas kunt opeisen na het overlijden van de langstlevende ouder. Voor sommige rechten geldt een termijn die direct gaat lopen na het overlijden van de eerste ouder. Maak dus niet de fout om pas na het overlijden van de langstlevende ouder uit te zoeken hoe het zit.
- Is de laatste van beide ouders overleden en heeft hij of zij een bewind ingesteld over jouw erfdeel? Kijk dan ook in het testament van de ouder die het eerste overleed. Als in dat testament geen bewind staat is jouw geldvordering uit de eerste erfenis opeisbaar zonder (!) bewind.
Tip 2: Schakel een eigen adviseur in als het om veel geld gaat
Vooral tijdens de afwikkeling van de erfenis (dus in de periode direct na het overlijden) is het verstandig om een eigen adviseur in te schakelen. Het erfrecht is best ingewikkeld en sommige keuzes zijn onomkeerbaar. Zoals bijvoorbeeld het verwerpen van een erfenis met een beroep op de legitieme (daarover later meer). Deze beslissing is dus definitief, ook als je later spijt krijgt.
Een eigen adviseur kan bijvoorbeeld een erfrecht-advocaat zijn of een partijnotaris. Met het begrip partijnotaris wordt bedoeld dat je een eigen notaris inschakelt die alleen naar jouw belangen kijkt. Hier kun je bijvoorbeeld voor kiezen als je wilt dat iemand op de achtergrond meedenkt. Dat is een goedkopere optie dan de kwestie volledig uit handen geven aan een advocaat.
Controleer ook of je verzekerd bent voor juridische hulp. Conflicten over een erfenis kunnen namelijk onder je rechtsbijstandsverzekering vallen.
Tip 3: Overweeg een verwerping met een beroep op de legitieme
Is het bewind ingesteld door je vader of moeder? Dan heb je de optie om de erfenis te verwerpen met een beroep op de legitieme portie. Als kind heb je altijd recht op de helft van je normale erfdeel (de legitieme portie) zonder een bewind. Wat je verwerpt komt in mindering op de legitieme portie, maar dit is niet het geval als er een bewind rust op het verworpen erfdeel. Let op: er zijn uitzonderingen op deze regel! Doe dit dus niet zonder overleg met een jurist.
Stel bijvoorbeeld dat je normaal gezien (zonder testament) recht had op een erfdeel van € 50.000. Na het overlijden van je ouder ontdek je dat er een testament is. Daarin staat dat jij maar € 25.000 erft en dat er bovendien een bewind rust op je erfdeel. In dat geval zou je het erfdeel van € 25.000 (met bewind) kunnen verwerpen met een beroep op de legitieme portie van € 25.000 (zonder bewind). Je kunt met deze truc het testamentair bewind min of meer opheffen zonder dat je een advocaat of rechter nodig hebt.
Krijg je een volledig erfdeel met bewind? Dan kun je met een verwerping waarbij je de legitieme portie inroept kiezen voor een half erfdeel zonder bewind. Dit lijkt me niet erg verstandig, maar er zijn situaties waarin je hiervoor kunt kiezen. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat het bewind alleen op de tweede erfenis rust, terwijl deze kleiner is dan de eerste erfenis. Dit kan het geval zijn als de eerst overleden ouder geen testament had en de langstlevende heeft ingeteerd op het vermogen. Het bewind in het testament van de langstlevende ziet namelijk niet op de geldvordering van de kinderen uit de eerste erfenis.
Staan in het testament de woorden “ongeschikt” en “onmachtig”? Of staat er iets over “schuldeisers” in de clausule over het bewind? In dat geval moet je niet kiezen voor een verwerping maar voor een aanvaarding met een betwisting. Dit is een lastig stukje wetgeving waarbij het extra verstandig is om een adviseur in te schakelen.
Let op: bij de hierboven geschetste opties krijg je dus hooguit de legitieme, ofwel de helft van je normale erfdeel. Bij de volgende optie (opheffing) houd je recht op het volledige erfdeel.
Tip 4: het testamentair bewind laten opheffen
Er kunnen verschillende redenen zijn waarom het testamentair bewind is ingesteld. Meestal is het bedoeld als een soort verlenging van de voogdij. In dat geval staat er bijvoorbeeld in het testament dat het bewind stopt op de 21e of 23e verjaardag van het kind. Dan eindigt het bewind vanzelf en ligt het niet voor de hand om het eerder op te laten heffen.
In andere gevallen is het bewind voor langere tijd ingesteld, soms zelfs levenslang. Het kan zijn dat jij het daar helemaal niet mee eens bent. In die situatie is het opheffen van het testamentair bewind een mogelijkheid. Je kunt dit via een advocaat aanvragen zodra er 5 jaar om zijn en jij kunt aantonen dat je “de onder bewind staande goederen zelf op verantwoorde wijze zal kunnen besturen”. De rechter kan in plaats van een opheffing ook kiezen voor een wijziging van het bewind. Als een specifiek detail van het bewind jou niet bevalt, dan kun je hier misschien op aansturen in het verzoekschrift.
Is er sprake van een conflict tussen jou en de bewindvoerder? Dan kun je de kantonrechter vragen om de bewindvoerder te ontslaan en te vervangen door iemand anders. Hiervoor moet je wel “gewichtige redenen” aanvoeren. Dat er sprake is van een conflict is hiervoor niet voldoende. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat de onderlinge verhoudingen ernstig zijn verstoord en dat jij kunt aantonen dat dit de schuld is van de bewindvoerder. Dat zou een reden kunnen zijn voor ontslag. Overigens heb je voor een ontslagaanvraag geen advocaat nodig omdat dit een procedure bij de kantonrechter is.
Tip 5: het vermogen ter beschikking laten stellen
De ouder die het bewind instelt zal dit vooral doen om te voorkomen dat de erfenis verkwanseld wordt aan verkeerde dingen. De kans is groot dat het testament vermeld dat de bewindvoerder er voor kan kiezen om het vermogen “ter beschikking te stellen”. Dit kan bijvoorbeeld in het geval dat de bewindvoerder van mening is dat de reden voor het bewind niet meer aanwezig is. Denk aan de situatie dat je schulden had op het moment dat het testament werd gemaakt, maar dat deze inmiddels zijn afgelost.
Ook kun je zelf aan de bewindvoerder voorstellen om de erfenis op een verstandige manier te besteden. Bijvoorbeeld door jouw erfdeel te gebruiken voor een extra aflossing op je hypotheek of voor een aanbetaling op je eerste koophuis. De gemiddelde bewindvoerder zit er zelf ook niet echt op te wachten om jouw erfenis te beheren. Een verstandige investering kan daarom een mooie manier zijn om van het bewind af te komen.
Meer lezen?
- Een testament anders uitvoeren? Ja dat kan.
- Nog 4 opties als je zelf overweegt om een testamentair bewind in te stellen.
- Advocaat nodig? Op deze website vind je een overzicht van alle erfrecht advocaten.
Veelgestelde vragen:
Wat is een testamentair bewind?
Een testamentair bewind is een door de erflater bij testament ingesteld bewind over het erfdeel van een erfgenaam. Het bewind kan ook op de volledige erfenis zien (als er meerdere erfgenamen zijn) of op een legaat (ten aanzien van één legataris). Het is belangrijk om je te realiseren dat de erfgenaam of legataris zelf niet onder bewind staat. Het bewind ziet alleen op het beheer van het geërfde vermogen. Het andere (eigen) vermogen van de erfgenaam of legataris komt niet onder bewind.
Wie kan een testamentair bewind instellen?
De erflater kan een bewind instellen over de erfenis bij testament. Het is ook mogelijk om als schenker bij leven een bewind in te stellen over een schenking. Verder kun je nog een bewind instellen over een verzekeringspolis die een bedrag uitkeert bij jouw overlijden. Deze drie soorten bewind vallen allemaal onder dezelfde regels van het erfrecht (Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek). Wanneer een erfgenaam zijn erfdeel zelf niet kan beheren is het ook nog mogelijk om een beschermingsbewind in te laten stellen door de kantonrechter. Meer informatie daarover vind je op de website van de rechtbank.