Testament wijzigen na overlijden partner? Zo werkt het

Het is redelijk normaal om als langstlevende je testament te wijzigen na het overlijden van je partner. Meestal gebeurt dit in goed overleg met de kinderen, bijvoorbeeld met het oog op besparing van erfbelasting. Helaas laten de onderlinge verhoudingen ook wel eens te wensen over en beslist een langstlevende om één van de kinderen uit te sluiten. In dit blog leg ik uit wat er allemaal mogelijk is.

Kan een langstlevende het testament wijzigen?

Allereerst is het van belang om te weten dat een testament altijd een persoonlijk document is. Maak je als stel een testament, bijvoorbeeld als echtpaar of als samenwoners? Dan spreken we van een “gelijkluidend testament”. Daarmee wordt bedoeld dat je over en weer een testament maakt met dezelfde inhoud. Het is niet mogelijk om samen één testament te maken. Je hebt er altijd twee nodig. In het Nederlandse erfrecht is het verboden om afspraken te maken over een erfenis in een gezamenlijk contract. Dit betekent dat het juridisch niet mogelijk is om je partner te verbieden om zijn of haar eigen testament aan te passen na jouw overlijden.

testament wijzigen na overlijden partner

Je kunt als langstlevende altijd je eigen testament wijzigen na het overlijden van je partner. Het testament van je overleden partner kun je uiteraard niet aanpassen. Dat neemt niet weg dat je als langstlevende vaak wel een aantal keuzes kunt maken ten aanzien van de erfenis van je partner. In het testament kunnen bijvoorbeeld verschillende opties staan waaruit je mag kiezen. Daarnaast biedt het Burgerlijk Wetboek mogelijkheden om eenzijdig of in overleg met de kinderen wijzigingen aan te brengen in de erfenis. Denk bijvoorbeeld aan het sluiten van een renteovereenkomst tussen de langstlevende en de kinderen. Of aan het uitbetalen van de erfdelen of het afstand doen van een vruchtgebruik.

Hierna leg ik eerst uit welke opties je als langstlevende hebt ten aanzien van de erfenis van je overleden partner. Daarna volgt een toelichting op de mogelijke aanpassingen in je eigen testament. Bij dat laatste kun je bijvoorbeeld denken aan het benoemen van andere erfgenamen of het aanwijzen van een executeur of gevolmachtigde.

Keuzes ten aanzien van de eerste erfenis

Stel dat je partner is overleden. Er was sprake van een gemeenschap van goederen en jullie hadden samen twee kinderen. Als je getrouwd bent of geregistreerd als partner geldt er sinds 2003 automatisch een langstlevende regeling. Is er geen testament of had je partner een standaard testament? Dan ben je samen met de beide kinderen erfgenaam. Ieder van de drie erfgenamen heeft recht op een erfdeel van één/derde. De volledige erfenis wordt toegedeeld aan de langstlevende. In ruil daarvoor houdt hij of zij een schuld aan de kinderen. Deze schuld is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende. In de tussentijd hoef je geen rente of aflossing te betalen. Het bijtellen van een rente is wel een mogelijkheid.

Was jullie gemeenschap van goederen bijvoorbeeld € 300.000 waard? Dan was de erfenis van je overleden partner de helft hiervan, dus € 150.000. De drie erfgenamen hebben ieder recht op een derde. Dit betekent dat beide kinderen nog een vordering op jou hebben van € 50.000 per persoon. Zonder testament moet er een rente worden bijgeteld voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%. Alleen het meerdere wordt bijgeteld. Op dit moment is de wettelijke rente 7%. Dit betekent dat er 1% rente per jaar wordt bijgeteld.

Zonder testament geldt er dus een langstlevende regeling op grond van de wet. Als er wel een testament is, gaat het meestal om een standaard testament. Daarin kan bijvoorbeeld een zogenoemde uitsluitingsclausule staan of een executeursbenoeming. Ook staat er vaak in dat het erfdeel van de kinderen opeisbaar is als de langstlevende verhuist naar een zorginstelling. In de basis gaat zo’n standaard testament nog wel uit van de wettelijke langstlevende regeling.

Je overleden partner kan ook een bijzonder testament hebben gemaakt. Bijvoorbeeld een testament waarin de kinderen erfgenaam zijn en de langstlevende het vruchtgebruik erft. Of bijvoorbeeld een zogenoemd “tweetrapstestament” waarbij de langstlevende de enige erfgenaam is en de kinderen geen vordering erven. Ook zijn er testamenten die de wettelijke regeling als basis hebben maar daarin grotere wijzigingen aanbrengen. Hierbij kun je denken aan een wijziging van de erfdelen, waardoor de kinderen een kleinere of grotere vordering erven.

1. Geen testament

Had je overleden partner geen testament? Dan heb je als langstlevende de volgende opties:

  • Je kunt de erfenis verwerpen, waardoor jij geen erfgenaam bent en de volledige erfenis naar de kinderen gaat. Hadden jij en je partner gezamenlijke bezittingen? Bijvoorbeeld in de vorm van een gemeenschap van goederen? Dan ontstaat er door de verwerping een “onverdeeldheid” die je samen met de kinderen kunt verdelen.
  • Je kunt de erfenis aanvaarden en vervolgens de wettelijke verdeling “ongedaan maken”. Dit kan tot drie maanden na het overlijden. In dit geval ontstaat er ook een onverdeeldheid, maar nu met een groter aandeel voor jou omdat je nog wel erfgenaam bent. Meer uitleg over ongedaanmaking.
  • In overleg met de kinderen kun je een renteovereenkomst maken. Dit kan voordelig zijn met het oog op de erfbelasting. De bijgetelde rente wordt namelijk belastingvrij uitbetaald bij het overlijden van de langstlevende. Meer uitleg over de renteovereenkomst.
  • Je kunt de vorderingen van de kinderen vrijwillig uitbetalen. Hiervoor geldt geen termijn. Dit is een recht wat je altijd hebt. Door de uitbetaling stopt uiteraard de rentebijtelling. Dit laatste kan een reden zijn om hiervoor te kiezen. Meer uitleg over het uitbetalen van de vorderingen.

2. Standaard testament

Een standaard testament wijkt in de basis niet af van de wettelijke regeling. Dit betekent dat de bovenstaande opties ook gelden voor de situatie dat er een eenvoudig testament is. Het is vooral belangrijk om te checken of er een renteclausule in het testament staat. Notarissen hebben hier de afgelopen 20 jaar veel verschillende teksten voor gebruikt. Helaas worden deze teksten vaak verkeerd begrepen. Vaak denkt iemand dat er een rente van 6% wordt bijgeteld, terwijl de clausule inhoudt dat alleen het meerdere boven 6% wordt bijgeteld. Op dit moment is dat slechts 1% omdat de huidige wettelijke rente 7% is.

Er zijn ook renteclausules waarin staat dat er juist wel 6% wordt bijgeteld. Vaak is dat ook nog eens een zogenoemde “rente op rente”. Dit betekent dat de vordering van de kinderen in de komende 12 jaren verdubbelt door de bijgetelde rente. In zo’n situatie valt het te overwegen om een renteovereenkomst te maken. Een andere optie is het uitbetalen van de vorderingen, bijvoorbeeld op het moment dat je het huis verkoopt.

Het bijtellen van een rente kan nadelig zijn als jij en je partner samen geen kinderen hadden, maar wel beiden kinderen uit een eerder huwelijk. Ben jij van plan om het huis te verkopen? Dan kan ik me voorstellen dat je daarna liever geen rente bijtelt. Want na de verkoop van het huis is de kans klein dat je vermogen nog gaat groeien met meer dan 6% per jaar. Elke euro rente die je bijtelt gaat dus ten koste van het erfdeel van je eigen kinderen in jouw nalatenschap. Dit kun je voorkomen door in een renteovereenkomst te kiezen voor 0%. Willen de kinderen van je partner daar niet aan mee werken? Dan kun je altijd nog kiezen voor het uitbetalen van de vorderingen. In dat geval ben je ook van de rente af.

3. Vruchtgebruik testament

Vruchtgebruik testamenten komen steeds minder voor, maar ze bestaan nog wel. Vaak gaat het om een verouderd testament uit de jaren ’70 of ’80. Soms is het testament recent gemaakt en is er bewust gekozen voor een vruchtgebruik. Bijvoorbeeld in het geval dat je samen geen kinderen hebt en getrouwd bent onder huwelijkse voorwaarden. Bij een vruchtgebruik regeling heb je andere opties dan in de situatie dat er geen testament is of een standaard testament:

  • Je zit altijd in een onverdeeldheid. De kinderen zijn door het overlijden van je partner mede-eigenaar geworden van het huis. Dit betekent dat je in onderling overleg met de kinderen de gemeenschap van goederen en de erfenis kunt verdelen. Denk bijvoorbeeld aan het toedelen van de woning aan de kinderen en het toedelen van het overige vermogen aan de langstlevende.
  • Ook kun je als langstlevende afstand doen van je vruchtgebruik. Het komt niet vaak voor, maar het kan wel. Meer uitleg over afstand vind je in dit blog.
  • Bij een vruchtgebruik is er geen schuldverhouding tussen de langstlevende en de kinderen. Er is dus ook geen sprake van een rente. Het is goed om te weten dat je hier nog wel voor kunt kiezen. Het is namelijk mogelijk om in overleg met de kinderen alles toe te delen aan de langstlevende met in ruil daarvoor een schuld aan de kinderen. Vervolgens heeft de langstlevende nog het vruchtgebruik van de vorderingen van de kinderen. Dit laatste houdt in dat de vorderingen renteloos en niet-opeisbaar zijn.

De laatste van deze opties is vooral populair in de situatie dat pas na het overlijden wordt ontdekt dat er sprake is van een verouderd vruchtgebruik testament.

4. Tweetrapstestament

Bij een zogenoemd “tweetrapstestament” is de langstlevende enig erfgenaam onder een ontbindende voorwaarde. Deze voorwaarde houdt in dat de kinderen pas erfgenaam zijn (onder een opschortende voorwaarde) zodra de langstlevende overlijdt. In de tussentijd hebben de kinderen geen vordering op de langstlevende. Je zou kunnen denken dat dit ultieme vrijheid geeft aan de langstlevende, maar niets is minder waar. De kinderen hebben bijvoorbeeld wel recht op informatie, in de vorm van een jaarlijks (!) inzagerecht. Ook kun je als langstlevende op grond van de inhoud van het testament beperkt zijn in de mogelijkheid om de erfenis te “verteren”. In dat geval ben je slechter af dan bij een standaard testament.

Op het moment dat de langstlevende overlijdt, ontstaat er alsnog een onverdeeldheid met meerdere erfgenamen. Dit beperkt de langstlevende in zijn of haar mogelijkheid om het eigen testament aan te passen. Want de bezittingen waarvan je nu nog de enige eigenaar bent, vallen na je overlijden opeens toe aan de kinderen van je overleden partner. Het is maar de vraag of je daarover nog iets kunt bepalen in je eigen testament. Ik loop nu even op de zaken vooruit, maar ik wil benadrukken dat je bij een tweetrapstestament altijd advies moet inwinnen bij een notaris. Deze testamenten zijn heel verschillend van opzet. In het ene geval pakt het geweldig uit, in het andere geval is de afwikkeling een drama.

Als langstlevende heb je helaas weinig keuzes met een tweetrapstestament. Je kunt afstand doen van je rechten, maar dat is het ook wel. Een renteovereenkomst is niet mogelijk. Zelf het vermogen verdelen is ook lastig, omdat het alleen kan als je de erfenis verwerpt. Vaak is het daar al te laat voor. Je kunt in dat geval nog wel afstand doen van je rechten, maar dit kan leiden tot heffing van schenkbelasting. Ga daarom altijd naar de notaris voor advies en wacht hier niet te lang mee.

5. Bijzonder testament

Sommige testamenten zijn uitdrukkelijk gemaakt met de bedoeling om de langstlevende keuzes te geven. Vaak gaan deze testamenten uit van de wettelijke regeling, maar worden daarin flinke aanpassingen gemaakt:

  • Een opvullegaat geeft de langstlevende de keuze om de geldvordering van de kinderen groter of kleiner te maken. Meer uitleg over het opvullegaat.
  • Een keuzetestament geeft de langstlevende de optie om van een geldvordering te wisselen naar een vruchtgebruik regeling.
  • Met een speciale renteclausule mag de langstlevende eenzijdig een rente vaststellen. Een renteovereenkomst is dus niet nodig. Ook als de kinderen het er niet mee eens zijn mag de rente worden verhoogd of verlaagd. Meer uitleg over de soorten renteclausules.
  • Een zogenoemd “afwikkelingsbewind” kan inhouden dat de langstlevende zelf mag beslissen wat de kinderen krijgen toegedeeld uit de erfenis. Denk bijvoorbeeld aan de keuze tussen een geldvordering van € 50.000 of een aandeel in het huis dat € 50.000 waard is. Meer uitleg over het afwikkelingsbewind.

Testament wijzigen na overlijden partner

Naast bovenstaande opties ten aanzien van de erfenis van je partner, heb je als langstlevende altijd de mogelijkheid om zelf een nieuw testament te maken. Dit testament ziet in beginsel alleen op je eigen erfenis en niet op de rechten uit de erfenis van je overleden partner. Hierna volgen een paar populaire aanpassingen voor je testament.

1. Het aanwijzen van een nieuwe gemachtigde

We beginnen met een wijziging die helemaal niet in een testament kan. Veel stellen maken naast hun testament ook een levenstestament. Dit is een notariële akte waarin je uit voorzorg een volmacht geeft aan elkaar en één of meer reserve personen. Op het moment dat je partner overlijdt, eindigt de volmacht die je aan hem of haar hebt gegeven. Dit betekent dat de reserve gevolmachtigden bevoegd worden. Meestal zijn dit de gezamenlijke kinderen. Misschien zijn je gedachten daarover inmiddels veranderd. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat één van de kinderen verhuisd is naar het buitenland en te ver weg woont om nog dingen voor jou te kunnen regelen. Of de situatie dat de verhouding met één van de kinderen verstoord is geraakt en je niet wilt dat dit kind nog bevoegdheden heeft.

Wat de aanleiding ook is, zolang je nog wilsbekwaam bent kun je de volmacht in het levenstestament herroepen en een nieuwe gemachtigde aanwijzen. Meer informatie hierover vind je op deze pagina.

Heb je nog geen levenstestament? Dan zou ik daar zeker werk van maken. Al meer dan één miljoen (!) Nederlanders hebben dit geregeld bij de notaris. Hier kun je een gratis voorbeeld bekijken.

2. Het benoemen van een executeur

Om dezelfde redenen dat je misschien een (nieuwe) gevolmachtigde wilt aanwijzen, kun je ook een (nieuwe) executeur benoemen in je testament. In de meeste standaard testamenten wordt de langstlevende tot executeur benoemd. Vaak zijn de kinderen samen tot reserve executeur benoemd. In afwijking hiervan kun je een nieuw testament maken en daarin één van de kinderen of een buitenstaander tot executeur benoemen. Als de kinderen niet met elkaar door één deur kunnen, dan zou je bijvoorbeeld een notaris tot executeur kunnen benoemen.

De volmacht in je levenstestament eindigt op het moment dat je overlijdt. Hetzelfde geldt voor andere volmachten, zoals bijvoorbeeld een bankvolmacht. Als je geen executeur benoemt, kunnen je erfgenamen na je overlijden een zogenoemde “boedelvolmacht” verlenen waarmee één van hen de erfenis kan afwikkelen. Verwacht je dat hier gedoe over ontstaat? Bijvoorbeeld omdat de kinderen het niet eens zijn over wie de volmacht moet krijgen? Dan doe je er verstandig aan om uit voorzorg een executeur te benoemen in je testament. Op die manier weet je zeker dat iemand bevoegd is om je erfenis af te wikkelen.

3. Het benoemen van een andere erfgenaam

In gelijkluidende testamenten benoemen partners over en weer dezelfde reserve erfgenamen. Op die manier maakt de volgorde van overlijden niet uit. Linksom of rechtsom gaat de erfenis naar dezelfde groep van personen. Je kunt elkaar juridisch niet verbieden om nieuwe reserve erfgenamen te benoemen nadat één van beiden is overleden.

Denk bijvoorbeeld aan het geval dat een kinderloos stel elkaar tot eerste erfgenaam benoemt en alle broers en zussen over en weer tot reserve erfgenamen. Het maakt niet uit wie het eerste of laatste overlijdt. In beide gevallen gaat de erfenis naar beide families. Bij dit soort testamenten ontlenen de reserve erfgenamen hun rechten volledig aan het testament van de langstlevende. In dat geval kan de langstlevende dus zijn of haar testament wijzigen en andere erfgenamen benoemen. Bijvoorbeeld alleen zijn of haar eigen broers en zussen. De familie van de overleden partner kan dit niet tegenhouden.

Er zijn ook andere soorten testamenten, waarbij de langstlevende minder vrijheid heeft. Een voorbeeld daarvan zijn de verschillende soorten langstlevende testamenten die ik eerder in dit blog heb beschreven. Op het moment dat de langstlevende overlijdt, hebben de kinderen nog rechten uit de erfenis van de ouder die als eerste overleed. Denk bijvoorbeeld aan een geldvordering die op dat moment opeisbaar wordt. Heeft de langstlevende zijn of haar eigen testament in de tussentijd gewijzigd? Dan ziet deze wijziging alleen op het eigen vermogen van de langstlevende en niet op rechten die de kinderen al hadden uit de eerste erfenis.

Wil je als langstlevende één van de kinderen onterven? Lees dan ook dit blog over onterving en daarna dit blog over het minimaliseren van de legitieme.

4. Een legaat opnemen

Een andere mogelijkheid is het opnemen van een legaat. Denk bijvoorbeeld aan een geldbedrag voor je broer of zus of een eerste recht van koop voor je kind.

Het opnemen van een legaat is altijd mogelijk, maar er zijn wel beperkingen. Allereerst hebben de rechten van de kinderen uit de eerste erfenis voorrang boven de rechten van legatarissen in de tweede erfenis. Dit staat in artikel 4:7 van het Burgerlijk Wetboek. Een geldlegaat heeft dus geen zin als de schulden aan de kinderen van je overleden partner hoger zijn dan de waarde van je bezittingen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als er een hoge rente wordt bijgeteld.

Verder kan een legaat in strijd zijn met de legitieme portie van je eigen kinderen. Aan het begin van dit blog gaf ik het rekenvoorbeeld van een vermogen van € 300.000. Bij het overlijden van de eerste ouder erfden de beide kinderen ieder een vordering van € 50.000. Als het vermogen gelijk blijft, laat de langstlevende dus een erfenis na die € 200.000 waard is. Hiervan moet minimaal de helft (€ 100.000) naar de kinderen van de langstlevende. Dit wordt de “legitieme portie” genoemd. De andere helft (€ 100.000) zou je aan iemand anders kunnen nalaten. Als het legaat groter is, kunnen de kinderen met succes bezwaar maken.

Kun je iets uit de erfenis van je partner nalaten aan iemand anders dan de kinderen van je partner? Dit verschilt per geval. Mogelijk kunnen de kinderen van je partner nog een “wilsrecht” uitoefenen bij jouw overlijden. Dit houdt in dat ze hun geldvordering mogen ruilen tegen goederen uit de erfenis. Als de kinderen daar gebruik van maken, heeft dit recht voorrang boven een door jou gemaakt legaat! Meer uitleg over de wilsrechten.

kan langstlevende testament wijzigen

Meer lezen?

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *