Na een scheiding brengen veel ex-partners een bezoek aan hun notaris. Dit kan bijvoorbeeld nodig zijn om het huis op één naam te zetten. Maar het kan ook verstandig zijn om een nieuw testament te maken bij de notaris. Na een scheiding vervalt normaal gezien een groot deel van je oude testament. Vervolgens regelt de wet de nieuwe situatie meestal niet op de manier die jij wilt. Om deze reden maken veel gescheiden ouders toch een nieuw testament.
Is je testament na een scheiding nog geldig?
De wet bepaalt dat testamentaire “beschikkingen” gemaakt tijdens het huwelijk vervallen door een scheiding. Deze bepaling ziet alleen op het deel van je testament dat “ten voordele” van je echtgenoot is gemaakt. Het is dus belangrijk om je te realiseren dat het testament niet volledig vervalt. Alleen het deel dat geschreven is ten gunste van je ex-partner is niet meer van toepassing.
Dit heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat door middel van interpretatie bepaald moet worden welk deel van je testament nog geldig is. Dat is natuurlijk geen wenselijke situatie, vooral niet als de onderlinge verhoudingen te wensen over laten. Je wilt niet dat er na jouw overlijden nog discussies kunnen zijn over wat precies de bedoeling is.
De wettelijke regeling geldt behalve voor echtparen ook voor geregistreerd partners. Voor samenwoners is er geen wettelijke regeling. Waren jij en je ex-partner ongehuwd samenwonend? Dan staat er meestal aan het einde van je testament een clausule met de titel “verval beschikkingen” of een vergelijkbare tekst. Hierin staat normaal gezien dat de erfstelling over en weer vervalt zodra jullie niet meer op hetzelfde adres zijn ingeschreven. Naast je testament kun je ook afspraken hebben gemaakt in een samenlevingscontract. Daarin kan bijvoorbeeld staan dat gemeenschappelijke bezittingen bij overlijden “verblijven” aan de langstlevende partner. Dit kan van belang zijn als je een nieuw testament maakt terwijl je nog ingeschreven bent op hetzelfde adres.
Andere dingen om over na te denken zijn:
- Volmachten die je aan je ex-partner hebt verleend, bijvoorbeeld bij de bank of in een notarieel levenstestament. Deze stoppen niet vanzelf.
- Begunstigingen in verzekeringspolissen. Deze kunnen anders luiden dan de erfstelling in je testament.
- Een aanwijzing voor het partnerpensioen (van belang voor samenwoners).
Het herroepen van je testament
De gemakkelijkste manier om je oude testament helemaal te schrappen is een officiële herroeping bij de notaris. Voor het maken en herroepen van een testament gelden dezelfde vormvoorschriften. Dit heeft tot gevolg dat een herroeping niet mogelijk is voor een paar tientjes. Je bent al gauw meerdere honderden euro’s kwijt voor een officiële akte. Als je toch al bij de notaris zit, dan kun je net zo goed een compleet nieuw testament maken. Dit zijn de beste redenen om daar voor te kiezen:
- Als je minderjarige kinderen hebt, heeft je ex-partner in beginsel het ouderlijk gezag als jou wat overkomt. Dit houdt in dat je ex-partner als vertegenwoordiger van jouw kinderen de erfenis afwikkelt en beheert. Je kunt dit anders regelen in een testament.
- De erfstelling voor je ex-partner vervalt normaal gezien automatisch. Maar je eventuele nieuwe partner wordt niet automatisch erfgenaam. Woon je samen met een nieuwe partner? Dan is het belangrijk om een nieuw testament te maken. Ook als je niet van elkaar wilt erven. Je kunt bijvoorbeeld in je testament regelen wie jouw erfenis moet afwikkelen als er wat gebeurt.
- Is de erfstelling voor je ex-partner vervallen en heb je geen kinderen? Dan bepaalt de wet dat de erfenis toekomt aan je ouders, broers en zusters. Halfbroers en halfzusters erven ook mee. Zij hebben recht op een half erfdeel. Veel mensen komen tot de conclusie dat ze dit niet willen. Bijvoorbeeld omdat het contact met één van de ouders of een broer of zus is verbroken. Je familie heeft geen minimale rechten op je erfenis. Je kunt bijvoorbeeld ook een goed doel of een vriend of vriendin tot erfgenaam benoemen.
Als je minderjarige kinderen hebt zijn er meerdere testamentaire mogelijkheden om de zeggenschap van je ex-partner te beperken. Daarover gaat de rest van dit blog.
Het echtscheidingstestament
Het is heel normaal om na een scheiding je testament te veranderen. Toch praten de meeste gescheiden ouders niet graag over het onderwerp. Naast de ex-partner weten vaak ook familie en vrienden niet dat er een nieuw testament is gemaakt. Het maken van een testament is een hoogstpersoonlijke aangelegenheid. Je ex-partner hoort bijvoorbeeld niet van de notaris dat het oude testament is herroepen. Dit heeft tot gevolg dat de meeste mensen niet weten wat er allemaal mogelijk is in een zogenoemd “echtscheidingstestament”. Simpelweg omdat mensen deze informatie niet met elkaar delen.
Hierna volgt een overzicht van de meest gebruikelijke regelingen. Onderaan deze pagina vind je een gratis voorbeeld testament waar het allemaal in staat.
1. Herroeping
Het eerste onderwerp wat je uiteraard moet regelen is de herroeping van je oude testament. De herroeping in je testament ziet alleen op alle vorige notariële testamenten en eventuele zelfgemaakte codicillen. De herroeping in je testament ziet niet op: begunstigingen in polissen, uitvaartwensen, aanwijzingen voor partnerpensioen en eventuele volmachten. Wil je daarin iets veranderen? Dan moet je dit dus afzonderlijk regelen. Het is verstandig om dit onderwerp met de notaris te bespreken. Je kunt bijvoorbeeld tegelijk met je nieuwe testament ook een nieuw levenstestament maken.
2. Benoeming erfgenamen
Het ligt voor de hand om je kinderen tot erfgenamen te benoemen. Heb je inmiddels een nieuwe partner? Dan zou je eventueel een langstlevende regeling kunnen opnemen in het testament. Hiervoor is wel nodig dat je samenwoont met een samenlevingscontract of dat je getrouwd bent of geregistreerd als partner. Als je een LAT-relatie hebt zijn er andere dingen die je voor elkaar kunt regelen. Bijvoorbeeld een volmacht in een levenstestament en een begunstiging in een overlijdensrisicoverzekering.
Voor het geval dat je samen met de kinderen overlijdt (bijvoorbeeld door een ongeval of natuurramp) kun je een reserve erfgenaam benoemen. Zonder een zogenoemde “reserve erfstelling” zijn je ouders, broers en zusters erfgenaam. Je kunt hier van afwijken door bijvoorbeeld alleen je broers en zussen tot erfgenaam te benoemen. Alles is mogelijk want alleen je afstammelingen hebben minimale rechten op je erfenis. Verdere familie kun je altijd onterven.
3. Tweetrapsmaking
Stel dat je samen met de kinderen een ongeluk krijgt en dat jij op een maandag overlijdt en dat je laatste kind op de dinsdag erna overlijdt. In dat geval is je volledige erfenis overgegaan op je kind. Op het moment dat je kind overlijdt, komt de erfenis toe aan zijn of haar enige erfgenaam op grond van de wet. Je raadt het al, dat is je ex-partner. Omdat je kind nog minderjarig is, heeft het zelf geen testament. Toch kun jij min of meer een andere erfgenaam benoemen voor je kind. Dit kan met een zogenoemde “tweetrapsmaking”.
Een tweetrapsmaking bestaat uit twee opvolgende erfstellingen voor je eigen erfenis. Je benoemt een eerste erfgenaam (de bezwaarde) en een tweede erfgenaam (de verwachter). De tweede erfgenaam krijgt het erfdeel op het moment dat de eerste erfgenaam overlijdt. Het eigen vermogen van je kind (wat niet van jou is geërfd) komt nog wel toe aan de andere ouder (jouw ex-partner). Maar jouw erfenis, of wat daar nog van over is, gaat dus naar een door jou aangewezen tweede erfgenaam.
4. Ouderlijk vruchtgenot
Je kunt in je testament niet de familierechtelijke band tussen je kinderen en je ex-partner doorbreken, maar je kunt wel spelregels verbinden aan je erfenis die de zeggenschap van je ex-partner beperken. Op grond van het “ouderlijk gezag” vertegenwoordigt je ex-partner jouw kinderen. Daar kun je niks aan veranderen. Maar je kunt wel het zogenoemde “ouderlijk vruchtgenot” uitsluiten.
Het ouderschap brengt mee dat je een zorgplicht hebt voor je kinderen. In ruil daarvoor heb je als ouder ook het “ouderlijk vruchtgenot” van het vermogen van je kinderen. Je ex-partner kan hierdoor aanspraak maken op het rendement uit jouw erfenis. Denk bijvoorbeeld aan rente, dividend of huurinkomsten. Dit recht kun je uitsluiten in je testament.
Belangrijk om je te realiseren: het uitsluiten van het ouderlijk vruchtgenot kan niet voor 100%. Je ex-partner moet het vermogen van je (minderjarige) kinderen wel opgeven in zijn of haar jaarlijkse belastingaangifte. De belasting die je ex-partner hierover betaalt mag wel ten laste van de erfenis worden gebracht.
5. Voogdij
Je gaat er natuurlijk niet van uit dat jij en je ex-partner beiden overlijden voordat de kinderen volwassen zijn. Maar voor het geval dat dit wel gebeurt kun je uit voorzorg een voogd benoemen. Dit onderwerp hoef je trouwens niet in een testament te regelen. Het is beter om samen met je ex-partner een voogd aan te wijzen in het gezagsregister bij de rechtbank. Op die manier weten jullie beiden hoe het geregeld is en maakt het niet uit wie van beiden het laatste overlijdt. Is de verhouding met je ex-partner dusdanig verstoord dat een gezamenlijke aanwijzing niet mogelijk is? Benoem dan zelf een voogd in je testament.
6. Executeur
Een voogd is alleen nodig als beide ouders ontbreken. De voogdijbenoeming in je testament heeft dus geen effect als je ex-partner nog in leven is en het ouderlijk gezag heeft. Voor deze situatie is het verstandig om een executeur en een bewindvoerder te benoemen.
De executeur vertegenwoordigt je erfgenamen bij de afwikkeling van de erfenis. Dit betekent dat de executeur de bankzaken en belastingen regelt en je testament uitvoert. Je kunt bijvoorbeeld een familielid of de notaris tot executeur benoemen. Het is verstandig om hiervoor een einddatum in je testament op te nemen. Je kunt bijvoorbeeld bepalen dat de kinderen zelf de erfenis mogen afwikkelen zodra ze allemaal 23 jaar of ouder zijn. Op die manier voorkom je dat je tegen die tijd opnieuw naar de notaris moet om je testament weer aan te passen.
Het is belangrijk om je te realiseren dat je ex-partner niet rechteloos is als je een executeur benoemt. Als ouder van de kinderen kan hij of zij bepaalde erfrechtelijke bevoegdheden uitoefenen. Voorbeelden hiervan zijn:
- Het eisen van een boedelbeschrijving.
- Het inroepen van de legitieme portie.
- De (beneficiaire) aanvaarding van de erfenis.
- Een beroep doen op eventuele wilsrechten.
7. Bewindvoerder
Het benoemen van een bewindvoerder klinkt erger dan het is. Een testamentaire bewindvoerder is iets anders dan een beschermingsbewindvoerder of schuldsaneringsbewindvoerder. De laatste twee zijn vooral bedoeld voor personen die niet meer wilsbekwaam zijn of die in de schulden zitten. Een testamentair bewind ziet alleen op de erfenis (en niet op de persoon van je kind of zijn of haar eigen vermogen). Bovendien is het een tijdelijke maatregel tot een door jou gekozen eindleeftijd van bijvoorbeeld 23 jaar.
De executeur is normaal gezien na 1 of 2 jaar klaar met de afwikkeling van de erfenis. Op dat moment moet de executeur de erfenis overdragen (in beheer geven) aan de erfgenamen. Als je kinderen nog minderjarig zijn, wordt de erfenis op grond van het ouderlijk gezag beheerd door je ex-partner. Dit kun je doorbreken door iemand anders tot bewindvoerder te benoemen. De meeste gescheiden ouders benoemen in hun testament bijvoorbeeld hun vader of moeder (de grootvader of grootmoeder van het kleinkind) tot bewindvoerder.
Je kunt alle functies (voogd, executeur, bewindvoerder) aan dezelfde persoon toekennen, maar je kunt de rollen ook verdelen over meerdere personen. Zo kun je bijvoorbeeld een broer of zus tot voogd benoemen, de notaris tot executeur en je vader of moeder tot bewindvoerder.
Uitvaartwensen
Je kunt eventuele uitvaartwensen opnemen in een testament, maar dit is niet verplicht. Dit mag ook onderhands in een zelfgemaakt document. Je kunt het je haast niet voorstellen, maar over crematies en begrafenissen worden zelfs rechtszaken gevoerd. Bespaar je nabestaanden deze ellende en leg dus goed vast wat de bedoeling is. Wil je een begrafenis of een crematie? Zijn er mensen die wel of juist niet aanwezig mogen zijn? Je kunt dit soort instructies bijvoorbeeld vastleggen in een handgeschreven wensenlijst. Dit hoeft dus niet via de notaris.
Sluit een nieuwe overlijdensrisicoverzekering af
Nederlanders zijn gek op verzekeren. Stellen hebben vaak een zogenoemde kruislingse overlijdensrisicoverzekering. Dit houdt in dat partner A een verzekering heeft op het leven van partner B en andersom partner B een verzekering heeft op het leven van partner A. Deze verzekering kan bijvoorbeeld gekoppeld zijn aan de hypotheek op de gezamenlijke koopwoning.
Na de verkoop of verdeling van de koopwoning wordt een dergelijke polis vaak beëindigd. Je kunt je afvragen of dat een goed idee is. Stel dat jouw ex-partner overlijdt. De zorg voor de kinderen komt dan volledig voor jouw rekening, terwijl je geen recht meer hebt op partner- of kinderalimentatie. Misschien heb je nog recht op bijzonder nabestaandenpensioen en krijgen je kinderen een bescheiden wezenpensioen. Het in stand houden van een kruislingse verzekering totdat de kinderen volwassen zijn, is voor beide ex-partners een stukje zekerheid.
Je kunt ook zelf een nieuwe verzekering afsluiten op je eigen leven. In dat geval zorg je voor een extra buffer voor de kinderen als jou wat overkomt. Houdt wel rekening met de volgende punten:
- Als je zelf een polis afsluit (op je eigen leven) betalen de begunstigden erfbelasting over het uitgekeerde bedrag.
- Check goed de volgorde van begunstigden in de polis. Er kan bijvoorbeeld staan dat je nieuwe partner de uitkering krijgt in plaats van de kinderen (als je getrouwd bent of geregistreerd als partner).
- Denk er aan dat de verzekeringsuitkering niet onder het testamentair bewind valt! Als je niet wilt dat je ex-partner dit bedrag beheert, dan moet je een apart bewind laten aantekenen op de polis. Dit is mogelijk op grond van het Nederlandse verzekeringsrecht.
Overweeg een levenstestament
In aanvulling op je testament kun je eventueel ook nog een levenstestament maken. Een levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een algemene volmacht verleent aan jouw vertrouwenspersoon. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat je een ongeluk krijgt waardoor je in coma ligt. Je ex-partner is je partner niet meer en heeft dus geen rechten. De kinderen zijn nog minderjarig en kunnen jou dus niet vertegenwoordigen. In een levenstestament kun je voor dat geval een gevolmachtigde aanwijzen.
Het is belangrijk om een levenstestament niet te verwarren met een euthanasieverklaring. De volmacht in je levenstestament ziet bijvoorbeeld op de bankzaken, belastingen, zorg en huisvesting. Het gaat om de onderwerpen die geregeld moeten worden in het geval dat je zelf geen handtekening meer kunt zetten. Wil je los hiervan iets vastleggen over je levenseinde? Bijvoorbeeld een euthanasieverklaring of behandelverbod? Hiervoor heb je geen notaris nodig. Dit kun je onder andere bij een huisarts regelen.
Bespaartip notariskosten
Het is goed om te weten dat je voor een nieuw testament bij iedere notaris terecht kunt. Je hoeft niet terug te gaan naar de notaris die het vorige testament heeft gemaakt. Alle testamenten worden in één centraal register ingeschreven. Er is dus geen mogelijkheid dat het verkeerde testament wordt uitgevoerd. Ook hoef je niet naar een lokale notaris te gaan.
Dit wetende is het verstandig om eerst een paar offertes aan te vragen voordat je een notaris kiest. Notarissen mogen namelijk zelf hun tarieven bepalen. Hierdoor zijn er grote prijsverschillen tussen notariskantoren. De laatste jaren zijn deze verschillen alleen maar groter geworden omdat notarissen hun tarieven flink hebben verhoogd. Gelukkig is het heel gemakkelijk om de goedkoopste notaris bij jou in de buurt te vinden. Hier vind je een overzicht van alle tarieven. Het opvragen van een paar offertes kost maar enkele minuten en je bespaart er honderden euro’s mee.
Voorbeeld testament na scheiding
In het gratis voorbeeld testament hieronder zijn alle gebruikelijke regelingen voor gescheiden ouders opgenomen. Het testament gaat er van uit dat je meerdere kinderen hebt die allemaal nog minderjarig zijn.
