Het levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een algemene volmacht geeft aan je vertrouwenspersoon. Vooral oudere echtparen met volwassen kinderen maken een levenstestament. Het kost weinig moeite om deze doelgroep te overtuigen van de noodzaak van een algemene volmacht. Vaak heeft men in de eigen omgeving al te maken gehad met wilsonbekwaamheid. Bijvoorbeeld omdat een familielid dement is geworden of een hersenbloeding heeft gehad. Toch zouden ook jongere stellen die samenwonen moeten nadenken over een levenstestament. Natuurlijk is de kans klein dat je op jonge leeftijd dement wordt. Maar een ongeluk kun je net zo goed krijgen als een oudere persoon. In dit blog leg ik uit waar samenwoners op moeten letten bij het maken van een levenstestament.
Er is geen wetboek voor samenwoners, maar wel voor gehuwden
Samenwonen is niet in de wet geregeld. Er is bijvoorbeeld geen hoofdstuk in het Burgerlijk Wetboek over de rechten en plichten van samenwoners. Ook het onderwerp samenlevingscontract heeft geen eigen afdeling in het wetboek. Wel zijn er algemene regels over bijvoorbeeld gemeenschappelijke bezittingen. Stel dat je bijvoorbeeld samen een huis koopt. Juristen noemen dat een “eenvoudige gemeenschap”. Hierop zijn de algemene regels van het goederenrecht van toepassing.
Voor gehuwden en geregistreerd partners is er wel veel in de wet geregeld. Zo is er een hoofdstuk over het tot stand komen en ontbinden van een huwelijk of partnerschap. Ook is er een hoofdstuk over de gemeenschap van goederen en het maken van huwelijkse voorwaarden. Verder heeft een langstlevende echtgenoot automatisch recht op de erfenis als de eerste van beiden overlijdt. Al deze onderwerpen zijn niet in de wet geregeld voor samenwoners. Daarom is het gebruikelijk om bij de aankoop van een huis naar de notaris te gaan voor een samenlevingscontract.
Veel samenwoners maken tegelijk met hun samenlevingscontract ook een testament. Daarin kun je bijvoorbeeld een langstlevende regeling opnemen. Waarschijnlijk heb je daarna het idee dat alles goed is geregeld. Maar een samenlevingscontract en testament zijn niet voldoende om elkaar te kunnen vertegenwoordigen. Je kunt bijvoorbeeld geen handtekening zetten voor je partner als hij of zij daar zelf niet meer toe in staat is. Hetzelfde geldt trouwens voor gehuwde stellen. Ook zij kunnen geen handtekening voor elkaar zetten zonder een volmacht.
Om deze reden zijn oudere echtparen de laatste jaren massaal naar de notaris gegaan voor een levenstestament. Inmiddels zijn er al meer dan één miljoen (!) van dergelijke volmachten geregistreerd. Een enorm aantal. Zeker als je bedenkt dat de belangrijkste doelgroep (65-plussers) maar 20% is van de Nederlandse bevolking.
Wat zet je als samenwoners in een levenstestament?
De basis van ieder levenstestament is een algemene volmacht. Met “algemeen” wordt bedoeld dat de volmacht ziet op ieder onderwerp en iedere hoedanigheid die je kunt hebben. Denk bijvoorbeeld aan de onderwerpen huis, bankzaken, belastingen en zorg. Bij hoedanigheden kun je denken aan het zijn van huiseigenaar of het lid zijn van een vereniging.
Ik raad de meeste mensen aan om geen beperkingen aan te brengen in de volmacht. Beperkingen hebben alleen maar tot gevolg dat je minder volmacht krijgt voor je geld. Ben je bang voor misbruik van de volmacht? Dat kun je op andere manieren voorkomen. Je kunt bijvoorbeeld bepalen dat de volmacht pas ingaat bij wilsonbekwaamheid, wat vastgesteld moet worden door een arts. Of je kunt twee gevolmachtigden benoemen die samen bevoegd zijn. Eén gevolmachtigde kan dan niet iets doen zonder de ander daarbij te betrekken. Dit zijn betere opties dan het beperken van de omvang van de volmacht.
Overigens kun je niet voor alle handelingen een volmacht geven. Sommige kwesties zijn hoogstpersoonlijk, wat betekent dat een volmacht niet mogelijk is. Denk bijvoorbeeld aan het ondertekenen van een testament. Dit kan uiteraard niet bij volmacht. Je gemachtigde kan dus niet bepalen wie je erfgenamen worden.
Ook kan de gevolmachtigde niet namens jou beslissen of je verder wilt leven. Het levenstestament wordt wel eens verward met een euthanasieverklaring. Dit zijn verschillende kwesties. Voor het regelen van je levenseinde heb je geen notaris nodig.
Voor één onderwerp, het doen van schenkingen, is het verstandig om instructies op te nemen in de volmacht. In theorie zou de gevolmachtigde zichzelf kunnen bevoordelen ten nadele van je toekomstige erfgenamen. Bepaal daarom altijd duidelijk in je levenstestament aan wie er schenkingen mogen worden gedaan. Je kunt bijvoorbeeld bepalen dat er alleen schenkingen mogen worden gedaan aan je toekomstige erfgenamen.
Wie benoem je tot gevolmachtigde?
Oudere echtparen met volwassen kinderen raad ik meestal aan om te kiezen voor de volgende opties:
- Benoem elkaar tot eerste gevolmachtigde, zodat je over en weer zelfstandig bevoegd bent.
- Laat de volmacht direct ingaan, zodat hij altijd werkt. Dus ook als je nog wel wilsbekwaam bent maar bijvoorbeeld niet meer mobiel.
- Geef een gezamenlijke volmacht aan de kinderen. Eén kind kan dus niet iets regelen zonder de andere kinderen daarbij te betrekken.
- Bepaal dat de volmacht aan elkaar voorrang heeft boven de volmacht aan de kinderen.
Maar wat moet je dan als samenwoners in je levenstestament zetten als je (nog) geen kinderen hebt of de kinderen nog minderjarig zijn? De eerste en tweede stap zou ik precies zo doen als bij gehuwden. Geef aan elkaar een direct ingaande en zelfstandige volmacht. Als je elkaar genoeg vertrouwt om samen een huis te kopen of een kind op de wereld te zetten, dan moet je elkaar toch ook een volmacht durven geven.
Voor de derde en vierde stap moet je iets anders verzinnen als je nog geen kinderen hebt of als ze nog minderjarig zijn. Wat je bijvoorbeeld kunt doen is een reserve volmacht aan je ouders of de langstlevende van beiden. Hierbij kun je een volgorde opnemen, wat inhoud dat je ouders pas bevoegd zijn als de volmacht aan je partner eindigt. Overigens kan een volmacht ook eindigen door herroeping. Je zit er dus nooit aan vast. Op het moment dat jullie uit elkaar gaan, kun je de volmacht aan je partner herroepen en blijft de volmacht aan je ouders bestaan.
Zijn jullie kinderen al bijna meerderjarig? Kies dan voor de gehuwden opties (nr 1 t/m 4 hierboven) met de aanvulling dat de volmacht aan de kinderen pas ingaat als het jongste kind 18 jaar is.
Levenstestament samenwoners
Het model hieronder is geschikt voor samenwoners die (nog) geen kinderen hebben. De volmacht aan elkaar gaat direct in en als reserve is een volmacht aan je beide ouders opgenomen. Schenkingen zijn toegestaan, maar alleen ten gunste van eventuele toekomstige kinderen. Andere schenkingen zijn dus niet toegestaan. Verder ziet de volmacht op alle gebruikelijke onderwerpen. Denk bijvoorbeeld aan je koophuis, de bankzaken en de belastingen.
