In 2024 zijn er 43.498 samenlevingscontracten ondertekend en 24.616 partnerschappen aangegaan. Op een gemiddelde dag maken ongeveer tweehonderd stellen een keuze tussen beide opties. In dit blog ontdek je wat het verschil is tussen een samenlevingscontract en een geregistreerd partnerschap.
Er is geen wetboek voor samenwoners
Veel stellen vragen zich af waarom ze überhaupt een keuze moeten maken. Vaak wonen stellen al jaren gelukkig samen onder één dak en zien ze geen noodzaak om iets te regelen bij de notaris of de gemeente.
Als pleitbezorger van mijn eigen beroepsgroep benadruk ik altijd dat wij het liefste hebben dat je niks regelt. Juristen verdienen namelijk meer geld aan dingen die fout gaan dan aan dingen die goed gaan. Een samenlevingscontract met duidelijke afspraken over het huis kost een paarhonderd euro. Een rechtszaak over het verdelen van de overwaarde kost vele duizenden euro’s.
Het is belangrijk om je te realiseren dat er geen wetboek is voor samenwoners. Er staat dus niet in de wet wat de rechten over en weer zijn als je bijvoorbeeld samenwoont in een koophuis. Gaan jullie uit elkaar? Dan biedt de wet weinig aanknopingspunten naast de algemene regels van het vermogensrecht. Overlijdt één van beiden? Dan ontdek je dat samenwonende partners zonder testament geen recht hebben op de erfenis. Als je niks regelt kun je na het overlijden van je partner op straat komen te staan.
Welke optie is het beste?
Als jullie (nog) niet willen trouwen, dan heb je dus de keuze tussen een samenlevingscontract of een geregistreerd partnerschap. Beide opties hebben pluspunten en minpunten.
Sommige stellen denken dat je de keuze maakt bij de notaris. Dat klopt niet. Je kunt je laten adviseren door een notaris, maar je kunt bij de notaris maar één van beide opties regelen. Een samenlevingscontract moet in een notariële akte worden vastgelegd. Een zelfgemaakt samenlevingscontract wordt niet erkend door instanties. Daar heb je dus niks aan. Voor het aangaan van een geregistreerd partnerschap moet je bij de gemeente zijn. Dit kun je niet bij de notaris regelen.
Hoewel je voor het aangaan van een partnerschap bij de gemeente moet zijn, gaan veel stellen die hiervoor kiezen nog steeds langs een notaris. Een bezoek aan de notaris is namelijk vereist als je partnerschapsvoorwaarden wilt maken. Bij het aangaan van een partnerschap ontstaat er standaard een gemeenschap van goederen. Als je dat niet wilt, dan moet je van tevoren naar de notaris voor een akte van partnerschapsvoorwaarden.
Er is wel een wetboek voor geregistreerd partners
Het is in Nederland sinds 1998 mogelijk om een geregistreerd partnerschap aan te gaan. Op dat moment konden personen van hetzelfde geslacht nog niet met elkaar trouwen. Dit werd pas mogelijk in het jaar 2001. De erkenning van het samenlevingscontract volgde in 2003. Sinds dat jaar mogen samenwoners bijvoorbeeld een langstlevende testament maken.
Bij de invoering van het partnerschap was de verwachting dat vooral stellen van hetzelfde geslacht hiervoor zouden kiezen. Trouwen mocht immers nog niet. Inmiddels staan alle opties open voor iedereen.
Bij het maken van een keuze tussen een samenlevingscontract of een geregistreerd partnerschap is het belangrijk om te weten dat voor een partnerschap dezelfde regels gelden als voor een huwelijk. Er ontstaat bijvoorbeeld een gemeenschap van goederen. Uit elkaar gaan werkt grotendeels hetzelfde als een echtscheiding. Je kunt bijvoorbeeld verplicht zijn om partneralimentatie te betalen. Ook gaan de pensioenrechten die opgebouwd zijn tijdens het partnerschap door de helft. Dit wordt pensioenverevening genoemd.
Het belangrijkste verschil tussen een samenlevingscontract en een geregistreerd partnerschap is dat bij de eerste niks is geregeld in de wet en dat bij de tweede alles is geregeld in de wet. Dit kun je als een voordeel zien van het partnerschap. Vooral wanneer je de zaken zo goedkoop mogelijk wilt regelen. Je kunt een partnerschap namelijk gratis aangaan bij de gemeente, terwijl aan een samenlevingscontract altijd notariskosten verbonden zijn.
Wat doen andere stellen?
Het samenlevingscontract is populairder dan het geregistreerd partnerschap. Er worden jaarlijks ongeveer twee keer zo veel samenlevingscontracten ondertekend dan dat er partnerschappen worden aangegaan. Toch zijn beide opties niet zo populair als trouwen. De meeste stellen kiezen nog steeds voor een huwelijk.
Zijn jullie ook van plan om te trouwen, maar nog niet op dit moment? Dan kun je voor de tussentijd een samenlevingscontract maken of een partnerschap aangaan. Voor beiden valt wat te zeggen.
Allereerst is het van belang om te weten dat het overstappen van een partnerschap naar een huwelijk lastig is in het buitenland. Willen jullie misschien trouwen in een ander land? Of hebben jullie verschillende nationaliteiten of vermogen in het buitenland? Dan kun je beter kiezen voor een samenlevingscontract als je op zoek bent naar een oplossing voor de tussentijd.
Willen jullie trouwen onder huwelijkse voorwaarden? Realiseer je dan dat je twee keer naar de notaris moet als je voor de tussentijd een samenlevingscontract maakt. Je samenlevingscontract vervalt namelijk bij het aangaan van een huwelijk. Je moet in dat geval terug naar de notaris voor huwelijkse voorwaarden. Kies je voor een partnerschap en maak je partnerschapsvoorwaarden? Dan veranderen deze voorwaarden automatisch in huwelijkse voorwaarden na de omzetting van je partnerschap in een huwelijk.
Alleen een samenlevingscontract of ook een testament?
Notarissen verschillen onderling van mening of het een goed idee is om een samenlevingscontract te maken zonder een testament. Bij veel notarissen krijg je te horen dat een samenlevingscontract volstaat zolang er geen kinderen zijn. Sommige notarissen vinden dat je altijd een testament moet maken, ook als er nog geen kinderen zijn.
In 2003 is het Nederlandse erfrecht vernieuwd. Sindsdien geldt er standaard een langstlevende regeling als je getrouwd bent of geregistreerd als partner. Deze regeling houdt in dat de volledige erfenis naar de langstlevende gaat. Heeft de overledene kinderen? Dan erven die een geldvordering die ze pas kunnen opeisen na het overlijden van de langstlevende.
Geregistreerde partners hoeven in de meeste gevallen geen testament te maken omdat ze automatisch erfgenaam zijn. Voor samenwoners bestaat er geen wettelijke langstlevende regeling. In een samenlevingscontract kun je afspreken dat het gemeenschappelijke vermogen (koophuis en inboedel) bij overlijden toekomt aan de langstlevende. Dit heet een “verblijvingsbeding”. Daarmee ben je nog geen erfgenaam. Je erft bijvoorbeeld niet de bankrekening van je partner. Ook ben je niet bevoegd om zijn of haar erfenis af te wikkelen. Die bevoegdheid ligt zonder testament bij de familie van de overledene.
Het is goed om te weten dat je bij de notaris een “levensloopbestendig” testament kunt maken. Dit houdt in dat het testament voorziet in alle situaties: samenwonend, partnerschap, huwelijk en wel of geen kinderen. Je hoeft in dat geval dus niet terug naar de notaris als je gaat trouwen of een kind krijgt. Alle mogelijke toekomstige scenario’s worden direct benoemd. Onderaan deze pagina staat een link naar een gratis voorbeeld voor een dergelijk testament.
De verschillen op een rij
Het verschil tussen een samenlevingscontract en een geregistreerd partnerschap is samengevat in onderstaande tabel. Zoveel mensen, zoveel wensen. Voor de één is een samenlevingscontract beter, bij de ander heeft een partnerschap de voorkeur. Ik heb de afgelopen 20 jaar honderden gesprekken gevoerd met stellen die nog geen beslissing hadden genomen. Meestal blijkt binnen een paar minuten al wat men belangrijk vindt. Daarna is de keuze snel gemaakt.
Als je het nog niet weet, dan is het geen gek idee om een afspraak te maken bij de notaris voor een adviesgesprek. Wanneer je kiest voor een samenlevingscontract heb je toch al een notaris nodig. En veel stellen die kiezen voor een partnerschap blijken nog steeds een notaris nodig te hebben om voorwaarden te maken of een testament. Partnerschapsvoorwaarden zijn bijvoorbeeld nodig als je geen gemeenschap van goederen wilt. Een testament is bijvoorbeeld nodig als er kinderen zijn uit een eerdere relatie.
| Samenlevingscontract | Geregistreerd partnerschap | |
|---|---|---|
| Fiscaal partner en toeslagpartner | Ja | Ja |
| Gemeenschap van goederen | Nee | Ja |
| Recht op partnerpensioen | Ja | Ja |
| Pensioenverevening | Nee | Ja |
| Achternaam partner aannemen | Nee | Ja |
| Kinderalimentatie | Ja | Ja |
| Partneralimentatie | Nee | Ja |
| Uit elkaar zonder rechter | Ja | Ja, mits geen kinderen |
| Kinderen automatisch erkend | Nee | Ja |
| Vrijstelling erfbelasting | Ja | Ja |
| Erfgenaam | Nee | Ja |
Meer lezen?
- Bekijk hier wat een partnerschap kost in jouw gemeente.
- Hier vind je een gratis voorbeeld voor je testament.
- Dit staat er in een standaard samenlevingscontract.
- Op deze websites kun je zelf een samenlevingscontract maken.
- Kind op komst? 5 redenen om voor een partnerschap te kiezen.
- Uitleg voor stellen die (nog) niet samenwonen.