Renteovereenkomst voorbeeld en uitleg

Met een renteovereenkomst kunnen erfgenamen veel erfbelasting besparen. In dit blog leg ik met een voorbeeld uit hoe de renteovereenkomst werkt. Wil je een berekening maken met je eigen cijfers? Bekijk dan eerst de video hieronder en lees daarna verder.

meer video’s over erfbelasting vind je op mijn YouTube kanaal

Het nieuwe erfrecht

Om de renteovereenkomst te kunnen begrijpen, is het nodig dat je weet hoe het Nederlandse erfrecht werkt. In 2003 is het zogenoemde “nieuwe erfrecht” ingevoerd. De belangrijkste wijziging was dat er sinds dat jaar standaard een langstlevende regeling geldt als je getrouwd bent en kinderen hebt.

De standaard regeling houdt in dat de volledige erfenis naar de langstlevende gaat. In ruil daarvoor erven de kinderen een geldvordering. Deze vordering is in beginsel pas opeisbaar als de langstlevende overlijdt. Als de overleden echtgenoot een testament had, dan kunnen daar nog meer gronden voor opeisbaarheid in staan. Zo kan het testament bijvoorbeeld vermelden dat de vordering opeisbaar is als de langstlevende hertrouwt in gemeenschap van goederen.

De langstlevende betaalt geen rente over de schuld aan de kinderen. Het bijtellen van een rente is wel mogelijk. Bijtellen houdt in dat de vordering wordt verhoogd met rente. Als de overledene geen testament had, wordt er op grond van de wet een rente bijgeteld voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%. Bij een wettelijke rente van 8% groeit de vordering dus met 2% per jaar.

Sinds de invoering van het nieuwe erfrecht is de wettelijke rente nog niet boven de 6% geweest. Op grond van de wet is er in de afgelopen 20 jaar dus nog nooit rente bijgeteld. Maar op grond van een testament of een renteovereenkomst kan dit wel het geval zijn.

Wanneer tel je wel een rente bij?

Er zijn drie gevallen waarin je wel een rente bijtelt op de vordering van de kinderen:

  1. Er is geen testament of een standaard testament en de wettelijke rente is hoger dan 6%. Zoals ik hierboven al schreef, heeft deze situatie zich in de afgelopen 20 jaar nog niet voorgedaan.
  2. De overledene had een testament waarin staat dat er een rente moet worden bijgeteld, ook als de wettelijke rente lager is dan 6%. Dit komt regelmatig voor.
  3. De erfgenamen maken een renteovereenkomst waarbij ze afwijken van de wettelijke regeling of de regeling in het testament.

In een standaard testament staat vaak de volgende tekst:

Het bedrag van de vorderingen wordt vermeerderd met een rentepercentage overeenkomstig het bepaalde in artikel 4:13 lid 4 van het Burgerlijk Wetboek.

of

De vordering van de kinderen wordt, tenzij mijn echtgenote en de kinderen anders bepalen, vermeerderd met een percentage dat overeenkomt met dat van de wettelijke rente, voor zover dit percentage hoger is dan zes.

Als bovenstaande tekst in het testament staat, wordt er dus geen rente bijgeteld zolang de wettelijke rente 6% of lager is. Is het in jouw geval niet duidelijk wat er in het testament staat? Neem dan contact op met de notaris die het testament in bewaring heeft.

Wanneer kunnen de erfgenamen een renteovereenkomst maken?

Een renteovereenkomst is mogelijk in de volgende gevallen:

  • Er is geen testament, dus de wet is van toepassing.
  • Er is wel een testament, maar de inhoud hiervan verzet zich niet tegen een renteafspraak.

Kan het testament zich verzetten tegen een renteafspraak? Jazeker kan dat! Er kan bijvoorbeeld in het testament staan dat er geen rente wordt bijgeteld, zonder de optie om daar van af te wijken. Of er kan in staan dat er 6% rente wordt bijgeteld, zonder de optie om daar van af te wijken. Is in jouw geval de tekst niet duidelijk? Neem dan contact op met de notaris die het testament in bewaring heeft.

Je kunt een renteovereenkomst maken tussen het overlijden van de eerste echtgenoot en het indienen van de aangifte erfbelasting.

Wat is een renteovereenkomst?

Een renteovereenkomst is een contract tussen de langstlevende en de kinderen waarin zij een rente afspreken die afwijkt van de wet of het testament. De afgesproken rente wordt bijgeteld op de vordering van de kinderen.

renteovereenkomst na overlijden
de wettelijke basis van de renteovereenkomst

Waarom bespaart een renteovereenkomst erfbelasting?

De renteovereenkomst heeft twee gevolgen voor de erfbelasting. Het eerste gevolg is dat de vordering van de kinderen bij het eerste overlijden een andere waarde heeft. Het tweede gevolg is dat de vordering van de kinderen bij het tweede overlijden een andere hoogte heeft. Een belangrijk verschil tussen de vorige twee zinnen zijn de woorden “waarde” en “hoogte”.

Bij het eerste overlijden wordt de hoogte van de vordering bepaald door de hoogte van de erfenis en het breukdeel waarvoor het kind erfgenaam is. Stel, je erft als kind een vordering van € 100.000. Voor de hoogte van deze vordering maakt het onmiddellijk na het overlijden van de eerste ouder niet uit of de rente 0% of 6% is. In beide gevallen is de hoogte van de vordering op dat moment € 100.000. Maar de waarde verschilt natuurlijk wel. Een renteloze vordering van € 100.000 is veel minder waard dan een vordering van € 100.000 met een rente van 6%.

Een renteloze vordering wordt voor de Successiewet afgewaardeerd volgens een leeftijdstabel. Een vordering met de maximale rente van 6% samengesteld wordt niet afgewaardeerd. Het sluiten van een renteovereenkomst heeft dus gevolgen voor de erfbelasting bij beide overlijdens. Bij het eerste overlijden gaat de erfbelasting omhoog omdat de vordering een hogere waarde heeft. Bij het tweede overlijden gaat de erfbelasting omlaag omdat de vordering hoger is, waardoor de erfenis van de langstlevende kleiner is.

Hierna volgt een voorbeeld waarmee dit hopelijk nog wat duidelijker wordt.

Voorbeeld erfbelasting

Op de website van de belastingdienst kun je het volgende voorbeeld vinden:

belastingdienst renteovereenkomst
bron: website belastingdienst

Laten we dit eens narekenen voor zowel het eerste als het tweede overlijden. Ik ga uit van hetzelfde gezin met hetzelfde vermogen. Voor het gemak ga ik even uit van de maximale rente van 6% samengesteld. Dit laatste betekent “rente op rente”. Bij een enkelvoudige rente is een vordering van € 100 na één jaar € 106 en na twee jaar € 112. Bij een samengestelde rente is een vordering van € 100 na één jaar € 106 en na twee jaar € 112,36.

renteovereenkomst erfgenamen
de renteovereenkomst bespaart op de lange termijn erfbelasting

Uit het rekenvoorbeeld blijkt dat de renteovereenkomst in dit geval gunstig is. Maar hiervoor is wel nodig dat Anne nog een tijdje in leven blijft. Want bij het overlijden van Hans wordt er meer erfbelasting betaald. Het duurt een aantal jaren voordat deze extra belasting is terugverdiend door de rentebijtelling.

Voordat je een renteovereenkomst ondertekent, is het belangrijk om over het volgende na te denken:

  • Staat er genoeg geld op de bank om de extra erfbelasting bij het eerste overlijden te betalen?
  • Na hoeveel jaren is de besparing bij het tweede overlijden groter dan de extra belasting bij het eerste overlijden?

Wil je een berekening maken met je eigen cijfers? Bekijk dan de video bovenaan de pagina.

Moet je een renteovereenkomst notarieel vastleggen?

Volgens mr. Blokland (notaris te Tilburg en auteur bij Fiscaal Tijdschrift Vermogen) is de renteovereenkomst een zogenoemde “schenking ter zake des doods”. Als je de rente verhoogt, dan is dit een cadeautje voor de kinderen dat ze pas krijgen na het overlijden van de langstlevende. Dit heeft tot gevolg dat je de renteovereenkomst persoonlijk bij de notaris moet vastleggen. Persoonlijk betekent dat de ondertekening van de akte niet bij volmacht kan. De langstlevende moet dus zelf verschijnen bij de notaris.

renteovereenkomst notariële akte
schenking ter zake des doods
renteovereenkomst schenking ter zake des doods
je moet in persoon verschijnen bij de notaris

Voorbeeld renteovereenkomst

In het gratis voorbeeld voor een renteovereenkomst hieronder ga ik er van uit dat de overledene geen testament had en dat de erfgenamen een samengestelde rente afspreken van 6%. Zoals je ziet, past de tekst op één pagina. De akte hoeft niet lang of ingewikkeld te zijn.

renteovereenkomst voorbeeld
klik op de afbeelding voor een pdf

Zijn de onderwerpen erfrecht en erfbelasting nieuw voor je? Dan kan ik me voorstellen dat de uitleg in dit blog te beperkt is of dat je nog vragen hebt. Misschien wil je daarom ook één of meer van de volgende blogs lezen.

Meer lezen?