Steeds meer Nederlanders hebben een levenstestament. In 2023 werden er ruim 200.000 exemplaren ondertekend bij de notaris. In een levenstestament geeft iemand een algemene volmacht aan zijn of haar vertrouwenspersoon. Daarmee kan diegene bijvoorbeeld de bankzaken regelen zodra de volmachtgever dat zelf niet meer kan doen. In dit blog leg ik uit hoe je als gevolmachtigde in een levenstestament rekening en verantwoording kunt afleggen.
Wat zegt het levenstestament er over?
Het onderwerp “levenstestament” is niet specifiek in de wet geregeld. Dit heeft als voordeel dat je veel vrijheid hebt bij het opstellen van een levenstestament. Een nadeel is dat er niet in de wet staat hoe de rekening en verantwoording werkt bij een levenstestament.
Voor andere soorten “vertegenwoordigers” is het gebruikelijk om periodiek inzage te geven in de administratie. Dit is bijvoorbeeld in de wet geregeld voor bewindvoerders en curatoren. De rekening en verantwoording wordt in dat geval jaarlijks afgelegd aan de kantonrechter als externe toezichthouder.
De basis van ieder levenstestament is een algemene volmacht. Het onderwerp “volmacht” is geregeld in Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek. Je vindt daar geen uitdrukkelijke bepaling voor het periodiek geven van inzage in de administratie door de gevolmachtigde. Gelukkig staat in ieder levenstestament normaal gezien wel iets over de rekening en verantwoording. Zo kan er bijvoorbeeld in staan dat de wettelijke regels voor een testamentair bewind van overeenkomstige toepassing zijn. Of er kan bijvoorbeeld in staan dat een bepaalde persoon op verzoek de administratie mag inzien. Kijk dus altijd in het levenstestament naar de bedoeling van de volmachtgever.
Het gebeurt regelmatig dat een oudere persoon een volmacht geeft aan één van de kinderen en dat een ander kind het daar niet mee eens is. Dit betekent nog niet dat het andere kind automatisch een inzagerecht heeft. Maar als gevolmachtigde moet je er wel rekening mee houden dat het andere kind na het overlijden van de volmachtgever mede-erfgenaam is. De erfenis omvat ook de administratie van de overledene. Langs die weg kunnen de andere kinderen uiteindelijk dus inzage krijgen in de volledige administratie.
Het is belangrijk om te weten dat een volmachtgever zelf geen bevoegdheden verliest door het geven van een volmacht. De volmachtgever heeft altijd het recht om zijn eigen administratie in te zien. Ook heeft de volmachtgever het recht om de volmacht in het levenstestament te herroepen.
Tips voor de gevolmachtigde
Als gevolmachtigde kun je een hoop gedoe voorkomen met de volgende tips:
- Maak een “boedelbeschrijving” op het moment dat je begint met het uitoefenen van de volmacht. Hiervoor kun je bijvoorbeeld dit model gebruiken van de rechtspraak. Dit kun je zien als een momentopname van bezittingen, schulden, inkomsten en uitgaven.
- Probeer de geldzaken zoveel mogelijk te digitaliseren. Indien alle betalingen via de bankrekening lopen heb je automatisch een compleet kasboekje. Dat scheelt veel werk als er later vragen komen.
- Download één keer per jaar een PDF bestand met alle transacties van alle bankrekeningen van de volmachtgever. Zet dit als een terugkerende afspraak in je digitale agenda zodat je het niet vergeet.
- Vermijd contante betalingen en geldopnames. Is dit niet te voorkomen, bijvoorbeeld omdat de volmachtgever zelf nog boodschappen doet en deze contant afrekent? Wees hier dan transparant over naar de omgeving.
- Voorkom welles-nietes-discussies door per e-mail te communiceren. Bevestig bijvoorbeeld de inhoud van belangrijke telefoongesprekken of bijeenkomsten achteraf per e-mail.
- Bewaar papieren correspondentie en belangrijke stukken, zoals belastingaangiftes en belastingaanslagen, chronologisch in ordners.
- Houd goed in de gaten wat er in het levenstestament staat over schenkingen. Vaak staat er dat de gevolmachtigde geen schenkingen mag doen of alleen onder bepaalde voorwaarden.
- Neemt de volmachtgever zelf een belangrijke beslissing en moet jij deze als gevolmachtigde uitvoeren? Bijvoorbeeld een kleine verbouwing of het regelen van een verhuizing? Zet dit besluit dan op papier en laat de volmachtgever een handtekening zetten.
- Moet jij een belangrijke beslissing nemen voor de volmachtgever omdat hij of zij daar zelf niet meer toe in staat is? Bijvoorbeeld het regelen van de verkoop van de woning? Leg dan zorgvuldig vast wat je hebt gedaan en waarom. Nodig bijvoorbeeld drie makelaars uit voordat je één kiest. Maak vervolgens een notitie waarin je vastlegt waarom je voor die makelaar hebt gekozen.
- Is de volmachtgever zelf nog wilsbekwaam? Plan dan jaarlijks een moment om met hem of haar de administratie door te nemen. Maak een documentje waarin je dit vastlegt en laat de volmachtgever een handtekening “voor akkoord” zetten.
Verwijzing naar testamentair bewind
In veel levenstestamenten staat een verwijzing naar de regeling voor rekening en verantwoording bij een testamentair bewind. Je vindt deze regeling in artikel 4:161 van het Burgerlijk Wetboek. Hierin staat dat – tenzij anders is vermeld – er jaarlijks en aan het einde van het bewind rekening en verantwoording moet worden afgelegd.
In het levenstestament kan bijvoorbeeld het volgende staan:
De gevolmachtigde is verplicht jaarlijks / zo dikwijls als ik dat verzoek rekening en verantwoording af te leggen over de door de gevolmachtigde uit mijn naam verrichte rechtshandelingen. Deze rekening en verantwoording dient afgelegd te worden zoveel mogelijk overeenkomstig de wijze als voor (testamentair) bewindvoerders is bepaald.
Staat bovenstaande tekst of iets vergelijkbaars in het levenstestament? Voorkom dan dat de rekening en verantwoording over meerdere jaren ophoopt tot na het overlijden van de volmachtgever. Is de volmachtgever nog wilsbekwaam en plan je geen tussentijdse momenten om de administratie door te nemen? Dan bestaat de kans dat je na het overlijden van de volmachtgever over de gehele duur van de volmacht in gesprek moet met de erfgenamen!