Rampenclausule in je testament? Dit zijn de opties

Je wilt er liever niet aan denken, maar het is in theorie mogelijk dat je volledige gezin in één keer overlijdt. Bijvoorbeeld door een ongeluk of een natuurramp. De wet bepaalt dat de erfenis in dat geval naar beide families gaat. Veel mensen willen dat niet. Bijvoorbeeld omdat ze geen contact meer hebben met een broer of zus. Of omdat de relatie met één van de ouders verstoord is geraakt. Gelukkig kun je een rampenclausule opnemen in je testament. Daarmee bepaal je zelf wie de erfenis krijgt bij een gezinsoverlijden.

Wat is “tegelijk” overlijden?

Juridisch gezien is er een verschil tussen tegelijk overlijden en bijna tegelijk overlijden. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat jij en je partner samen een ongeluk krijgen en dat één van beiden iets later overlijdt dan de ander. Als de volgorde van overlijden bepaalbaar is, ben je niet tegelijk overleden. Daardoor kan het gebeuren dat de volledige erfenis via de langstlevende naar één van beide families vererft. De andere familie blijft hierdoor met lege handen achter.

Het verschil is ook van belang als je kinderen hebt. Stel dat jullie complete gezin wat overkomt en dat één van de kinderen als laatste overlijdt. In beginsel bepaalt het testament van dat kind wie het familievermogen erft. Als het kind geen testament heeft, bepaalt de wet dat de erfenis naar beide families gaat. Of dat van belang is, hangt vooral af van de vraag wie je tot reserve erfgenaam wilt benoemen. Als jullie kinderen hebben en een specifiek familielid willen onterven (bijvoorbeeld een broer of zus) dan is dat best ingewikkeld. Helemaal als de kinderen nog niet oud genoeg zijn om zelf een testament te maken. Hierna volgen een paar opties voor uiteenlopende situaties en wensen.

Beide families de helft laten erven

Willen jullie voorkomen dat één van beide families alles erft en de andere familie met lege handen achter blijft? Dat kun je regelen met een reserve erfstelling in je testament. Voor het geval de laatste van jullie beiden overlijdt zonder kinderen achter te laten, kun je over en weer beide families voor de helft tot reserve erfgenaam benoemen. In dat geval maakt het niet uit wie van beiden als laatste overlijdt. Linksom of rechtsom zijn dezelfde personen tot reserve erfgenamen benoemd. Overlijdt één van de kinderen als laatste van het gezin? In dat geval gaat de erfenis op grond van de wet naar beide families. Als je geen familieleden wilt uitzonderen, hoeven de kinderen zelf dus geen testament te maken.

Voor de hierboven beschreven situatie kun je de onderstaande rampenclausule opnemen in je testament:

rampenclausule testament

Het eigen vermogen naar de eigen familie

Ben je niet in gemeenschap van goederen getrouwd en is er een verschil in vermogen? Dan wil je misschien voorkomen dat jouw privé vermogen via je partner naar je schoonfamilie kan vererven. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat jullie geen kinderen hebben en dat in jouw testament je partner tot enige erfgenaam is benoemd. Overkomt jullie samen wat en overlijdt je partner een dag ná jou? Dan heeft de erfstelling in jouw testament tot gevolg dat de volledige erfenis naar je schoonfamilie gaat. Dit kun je voorkomen met een zogenoemde 30 dagen clausule. Dit is een speciale erfstelling die vervalt als je partner binnen 30 dagen na jou overlijdt. In dat geval gaat jouw erfenis alsnog naar je eigen familie.

Hebben jullie geen kinderen, is er een relevant verschil in vermogen en wil je de erfenis niet 50/50 verdelen over beide families? Dan kun je onderstaande rampenclausule opnemen in je testament:

nadere erfstelling

Het nadeel van de 30 dagen clausule is dat deze op de 31e dag niet meer van toepassing is. Als je partner bijvoorbeeld een jaar later overlijdt, gaat er dus niks terug naar jouw familie. Je zou in plaats daarvan ook het eerste voorbeeld hierboven kunnen gebruiken, maar dan met andere percentages. Zo kun je bijvoorbeeld één familie 40% geven en de andere familie 60%. In dat geval gaat er bij het overlijden van de langstlevende nog wel een deel van de erfenis terug naar de andere familie. Ook als de langstlevende jaren later overlijdt. Overigens heeft de langstlevende wel het recht om zijn of haar testament na jouw overlijden aan te passen en andere reserve erfgenamen te benoemen.

Een specifieke persoon uitzonderen

Het volgende geval komt redelijk vaak voor. Een stel met minderjarige kinderen wil voorkomen dat bij een gezinsoverlijden één van de broers, zussen of ouders wat erft. Je zou de eerste clausule hierboven in je testament kunnen opnemen, waarbij je één persoon uitzondert. Helaas werkt deze bepaling alleen wanneer jullie allemaal precies tegelijk overlijden of wanneer één van beide partners als laatste overlijdt.

Overlijdt één van de kinderen als laatste? Dan heeft dat kind jullie volledige vermogen geërfd en bepaalt de wet wie de erfgenamen van dat kind zijn. De uitgezonderde persoon erft in dat geval toch weer mee! Ouders kunnen geen testament maken voor hun minderjarige kinderen. Wel is het mogelijk om een voorwaarde te verbinden aan de erfstelling in je eigen testament. Een voorbeeld van zo’n voorwaarde is de zogenoemde tweetrapsmaking. Deze clausule houdt in dat je iemand tot erfgenaam benoemt onder een ontbindende voorwaarde. Als de betreffende erfgenaam ná jou overlijdt, komt het restant van jouw erfenis toe aan een reserve erfgenaam die aangewezen is in jouw testament.

Met deze clausule kun je dus bepalen wie het restant van jouw erfenis krijgt in het geval dat één van de kinderen als laatste gezinslid overlijdt. Hebben jullie minderjarige kinderen en wil je er 100% zeker van zijn dat een broer, zus, vader of moeder niets uit jouw erfenis krijgt? Dan is het opnemen van de eerste of tweede rampenclausule in je testament dus niet voldoende. In dat geval moet je deze clausule uitbreiden met een tweetrapsmaking voor de kinderen.

Laat je een tweetrapsmaking opnemen in je testament? Zet er dan altijd bij dat deze voorwaarde vervalt zodra je kind zelf kinderen krijgt of zelf een testament maakt. Daarmee voorkom je dat je kind in de verre toekomst nog vast zit aan clausules die niet meer van belang zijn.

Meer lezen?