Bij het afwikkelen van een erfenis denk je al gauw aan de notaris. Maar voor veel onderwerpen is een bezoek aan de notaris helemaal niet nodig. In dit blog ontdek je 7 dingen rondom een nalatenschap die je kunt regelen zonder notaris.
1. Maak een codicil
Veel mensen zijn bekend met het begrip “codicil”. Dit is een zelfgemaakt, met de hand geschreven uiterste wil waarin je een paar onderwerpen kunt regelen. Tot de invoering van het nieuwe erfrecht in 2003 mocht je in een codicil een executeur benoemen. Na 2003 kan dit niet meer. Wat je nog wel in een codicil kunt regelen zijn legaten van roerende zaken, zoals sieraden en bepaalde goederen uit je inboedel.
In een codicil kun je geen erfgenamen benoemen of personen onterven. Ook kun je geen legaten opnemen van geldbedragen, registergoederen (zoals een koophuis) of voertuigen (zoals een auto of motorfiets).
Omdat je een codicil zelf kunt maken, zijn er geen kosten aan verbonden. Je kunt hiermee een beperkt aantal onderwerpen in je nalatenschap regelen zonder een bezoek aan de notaris.
2. Verleen een bankvolmacht
Erfgenamen lopen vaak tegen het probleem aan dat niemand toegang heeft tot de bankrekening. Officieel moeten de erfgenamen eerst een verklaring van erfrecht laten maken bij de notaris voordat één van hen de bankrekening mag gebruiken. Zolang de bank niet weet dat de rekeninghouder is overleden, wordt de bankrekening niet geblokkeerd. Dit betekent dat iemand met een bankvolmacht nog steeds toegang heeft, ook is dat officieel niet de bedoeling.
Het kan dus een slim idee om bij leven nog een bankvolmacht te verlenen. Hoewel deze volmacht eindigt door je overlijden, heeft de gevolmachtigde feitelijk nog wel toegang tot de bankrekening. Sommige mensen vrezen dat het blokkeren van de bankrekening betekent dat de uitvaartkosten niet betaald kunnen worden. Volgens mij kun je bij de meeste banken de factuur voor de uitvaart gewoon inleveren. Deze wordt zelfs betaald als de rekening van de overledene is geblokkeerd. De kosten van de uitvaart hebben namelijk voorrang boven andere schuldeisers.
3. Verleen een medische volmacht
De afgelopen jaren hebben al meer dan één miljoen (!) Nederlanders een levenstestament gemaakt bij de notaris. Een levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een algemene volmacht verleent aan je vertrouwenspersoon. Deze volmacht zal zijn waarde vooral bewijzen in de laatste fase van je leven. Denk bijvoorbeeld aan het regelen van een verhuizing naar het verpleeghuis of het regelen van de bankzaken als je dat zelf niet meer kunt.
Een belangrijk onderdeel van het levenstestament is de medische volmacht. Dit is een volmacht om jou te vertegenwoordigen bij hulpverleners in de situatie dat je dit zelf niet meer kunt. Denk bijvoorbeeld aan het nemen van medische beslissingen als je in coma ligt.
Er staat nergens in de wet dat je naar de notaris moet voor een medische volmacht. Dit kun je wettelijk gezien dus ook zelf regelen, zonder een bezoek aan de notaris. Natuurlijk geeft een notariële volmacht meer bewijskracht, maar in veel gevallen zal een zelfgemaakt document ook werken. Je kunt het onderwerp bijvoorbeeld bespreken met je huisarts of een kopie afgeven van het ondertekende document.
Overigens is het maken van een medische volmacht vooral van belang voor alleenstaanden. In de wet staat namelijk dat je partner en kinderen ook zonder een volmacht mogen opkomen voor jouw medische belangen.
4. Leg iets vast over het levenseinde
Een medische volmacht moet je niet verwarren met een euthanasieverklaring. Een gevolmachtigde kan niet namens jou beslissen of je verder wilt leven. Als je een mening hebt over dit onderwerp is het verstandig om deze op papier te zetten. Behalve de euthanasieverklaring kun je ook kiezen voor een behandelverbod of een levenswensverklaring. Bij de NVVE vind je goede informatie over dit onderwerp.
Voor het vastleggen van je wensen over het levenseinde hoef je niet naar de notaris. Dit onderwerp kun je dus zelf regelen, zonder een jurist in te schakelen. Je kunt bijvoorbeeld een paar modelteksten bestuderen en daarna een gesprek plannen met je huisarts.
5. Leg je uitvaartwensen vast
Het eerste wat geregeld moet worden na je overlijden is de uitvaart. Op grond van de Wet op de lijkbezorging moet dit “overeenkomstig de vermoedelijke wens van de overledene”. Het is dus verstandig om vast te leggen hoe je hier over denkt. Wil je bijvoorbeeld een crematie of een begrafenis? En hoe wil je dat de plechtigheid er uit ziet? Denk bijvoorbeeld aan de locatie, de sprekers en de muziek.
Het is haast niet voor te stellen, maar ruzies over uitvaarten leiden soms zelfs tot rechtszaken. In de meeste gevallen kan dit voorkomen worden door goed vast te leggen wat de bedoeling is.
6. Boedelvolmacht regelen
Als de overledene geen executeur heeft benoemd, moeten de erfgenamen zelf iemand aanwijzen die de erfenis afwikkelt. Een volmacht voor dit doel wordt ook wel een boedelvolmacht genoemd. Erfgenaam A en erfgenaam B kunnen bijvoorbeeld een boedelvolmacht geven aan erfgenaam C waarmee hij de erfenis zelfstandig kan afwikkelen. Daarbij kun je denken aan het indienen van de belastingaangifte, het regelen van de bankzaken en het contact met instanties.
Voor het geven van een boedelvolmacht heb je op zich geen notaris nodig. Toch worden de meeste boedelvolmachten via de notaris gemaakt. Meestal gebeurt dit in het kader van het opstellen van een “verklaring van erfrecht”. Dit is een notariële akte waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de erfenis af te wikkelen. Wist je dat in ongeveer de helft van alle erfenissen helemaal geen verklaring van erfrecht wordt gemaakt? In veel gevallen kunnen de erfgenamen de afwikkeling van de nalatenschap regelen zonder een bezoek aan de notaris.
Zijn de onderlinge verhoudingen goed en gaat het om een kleine erfenis? Dan is het misschien wel zonde van je geld om bij leven nog een executeur te benoemen. Helemaal als je voor de benoeming van je erfgenamen niet wilt afwijken van de wet. Je erfgenamen kunnen hun vertegenwoordiging ook zelf regelen na je overlijden met een boedelvolmacht. Daarmee bespaar je toch al snel € 500 aan kosten omdat je geen testament nodig hebt.
7. Zelf de verdeling vastleggen
Heeft de overledene geen codicil of testament gemaakt? Of zijn deze documenten er wel maar staat er niks in over de verdeling van de erfenis? Dan moeten de erfgenamen zelf vaststellen wie wat krijgt. Denk bijvoorbeeld aan het verdelen van de inboedel, sieraden, voertuigen en andere goederen.
Sommige goederen kun je alleen verdelen bij de notaris. Voorbeelden hiervan zijn een koophuis of aandelen in een besloten vennootschap. Zit er een huis in de nalatenschap en wordt dit verkocht? Dan verdeel je niet het huis maar de verkoopopbrengst. Geld kun je zelf verdelen, zonder een bezoek aan de notaris.
Hoewel je in de meeste gevallen niet naar de notaris hoeft, is het wel verstandig om de verdeling op papier te zetten. Daarmee voorkom je gedoe achteraf, als iemand later spijt krijgt van de gemaakte afspraken. In de lijst hieronder staat een link naar een gratis voorbeeld.