Er is in Nederland geen “erfenis politie” die in de gaten houdt of je een erfenis conform het testament afwikkelt. Ook voor de notaris en de rechter geldt dat ze zich alleen met een erfenis bemoeien als iemand daarom vraagt. Bijvoorbeeld in het geval dat de executeur naar de notaris gaat voor een verklaring van erfrecht. Of in het geval dat de erfgenamen een rechtszaak beginnen. Soms willen de nabestaanden een erfenis op een manier afwikkelen die afwijkt van het testament. In sommige gevallen is dat mogelijk. De inhoud van een testament moet niet altijd worden uitgevoerd. In dit blog ontdek je wat de regels zijn.
1. Een andere executeur benoemen
Het is tegenwoordig gebruikelijk om in een testament altijd een executeur te benoemen. De executeur wikkelt de erfenis af en voert het testament uit. Denk bijvoorbeeld aan het regelen van de bankzaken en de belastingen en het uitkeren van eventuele legaten.
Een executeur is niet verplicht om de benoeming te aanvaarden. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat je te oud of te ziek bent om de afwikkeling op te pakken. In zo’n geval is het mogelijk om een andere executeur te benoemen. Vaak biedt het testament de mogelijkheid dat de executeur zelf een plaatsvervanger aanwijst. Dit kan bijvoorbeeld één van de erfgenamen zijn of een professional zoals de notaris.
Is de executeur niet meer in staat om zelf een vervanger te regelen? Voor dat geval staat meestal in het testament dat de kantonrechter een vervanger kan benoemen. Een erfgenaam kan hiervoor een verzoek indienen bij de kantonrechter. In deze situatie is er nog een andere mogelijkheid. De gezamenlijke erfgenamen kunnen in onderling overleg ook een “boedelgevolmachtigde” aanwijzen. Die persoon wikkelt dan als gevolmachtigde de erfenis af.
Nog een andere optie is de benoeming van een “vereffenaar”. Dit kan bijvoorbeeld als een beneficiair aanvaarde nalatenschap negatief blijkt te zijn. In dat geval is de executeur op grond van de wet niet meer bevoegd om de erfenis af te wikkelen. In plaats hiervan kan de rechtbank een vereffenaar benoemen die onder toezicht van de rechter de erfenis verder afwikkelt.
Is er onenigheid tussen de executeur en de erfgenamen? In dat geval is het ook nog mogelijk om een ontslagverzoek in te dienen bij de kantonrechter. Dit kan bijvoorbeeld als de executeur zijn wettelijke verplichtingen niet nakomt.
Er zijn dus heel wat manieren om de erfenis door iemand anders te laten afwikkelen. Op dit punt moet een testament dus niet altijd worden uitgevoerd.
2. Een legaat verwerpen
In veel testamenten worden legaten opgenomen. Denk bijvoorbeeld aan een legaat van een geldbedrag of een legaat van roerende zaken, zoals sieraden of voertuigen. Andere voorbeelden zijn het opvullegaat en het keuzelegaat. Deze laatste twee zijn bedoeld om de langstlevende flexibiliteit te geven bij de afwikkeling van de erfenis, vaak met het oog op besparing van erfbelasting.
Je bent als legataris niet verplicht om een legaat te aanvaarden. Ben je zowel erfgenaam als legataris? Dan kun je het erfdeel en het legaat los van elkaar verwerpen of aanvaarden. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat drie kinderen samen erfgenaam zijn, maar dat één van de drie ook nog recht heeft op een legaat. Bijvoorbeeld een legaat van een bepaalde zaak tegen inbreng van de waarde. Dit kind kan er voor kiezen om het erfdeel te aanvaarden maar het legaat te verwerpen.
De gevolgen van een verwerping verschillen per situatie. Als de erflater geen testament heeft leidt de verwerping van een erfdeel tot plaatsvervulling. Dit betekent dat het verworpen erfdeel toekomt aan de kinderen van de erfgenaam die verwerpt. Heeft de erflater wel een testament? Dan is het zowel voor een erfdeel als een legaat van belang om de tekst van het testament te bestuderen. Bij een legaat is meestal geen sprake van plaatsvervulling. Dat betekent dat het legaat vervalt bij verwerping. Bij een erfdeel verschillen de gevolgen. De ene testateur kiest voor plaatsvervulling, terwijl de andere testateur dit juist niet wil. Laat je bij twijfel altijd adviseren door een notaris.
3. Je erfdeel aan iemand anders geven
Stel dat je erfgenaam bent maar dat je zelf geen behoefte meer hebt aan het krijgen van een erfenis. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat je op hoge leeftijd nog een groot geldbedrag erft van je broer of zus. Veel oudere erfgenamen geven hun erfdeel liever direct door aan de volgende generatie. Hiervoor bestaan meerdere mogelijkheden.
Allereerst heb je (als het testament niet anders bepaalt) de mogelijkheid om je erfdeel te verwerpen waardoor het toekomt aan je kinderen. Daar bespaar je op korte termijn geen erfbelasting mee. Je kunt er bijvoorbeeld geen extra vrijstellingen mee creëren. Dit komt door artikel 30 van de Successiewet. Op grond van dit artikel kan verwerping niet leiden tot minder erfbelasting.
Op lange termijn bespaart verwerping wel erfbelasting. Als je zelf erfgenaam bent en niks doet met het geërfde vermogen, dan wordt bij jouw overlijden over hetzelfde bedrag nog een keer erfbelasting betaald door je kinderen. De enige uitzondering daarop is het geval dat je binnen 30 dagen overlijdt.
Een andere optie is dat je het erfdeel eerst zelf aanvaardt en het vervolgens aan iemand anders schenkt. Op die manier kun je bijvoorbeeld de jaarlijkse vrijstellingen gebruiken om het bedrag belastingvrij weg te geven.
Het testament kan zich verzetten tegen plaatsvervulling en schenkingen. Zo kan er bijvoorbeeld in het testament staan dat bij verwerping het betreffende erfdeel toekomt aan een andere persoon. Of er kan een zogenoemde “tweetrapsmaking” in het testament staan. Deze clausule kan zich verzetten tegen schenkingen uit het geërfde vermogen. Er kan bijvoorbeeld in staan dat schenkingen alleen zijn toegestaan aan bepaalde personen.
Verwerp nooit een erfdeel zonder juridisch advies van een deskundige. Het erfrecht en de erfbelasting zijn ingewikkeld. Een vergissing is snel gemaakt en de gevolgen zijn vaak onomkeerbaar.
4. Testament anders uitleggen of anders uitvoeren
Het gebeurt wel eens dat een testament niet duidelijk is. Of dat wat er in staat simpelweg niet uitvoerbaar is. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand lang geleden een bijzonder testament heeft gemaakt en dat de omstandigheden sindsdien zijn gewijzigd. Er kan bijvoorbeeld iets in het testament staan over bezittingen die de erflater bij leven al heeft verkocht. Of er kan iets in het testament staan ten gunste van iemand die niet meer in beeld was op het moment van overlijden. Zoals bijvoorbeeld een ex-partner of een voormalige compagnon.
De wet biedt meerdere oplossingen voor een onduidelijk of onuitvoerbaar testament:
- Als de tekst niet duidelijk is, dan moet op basis van andere informatie de juiste uitleg worden gevonden. De wet zegt dat hierbij gelet moet worden “op de verhoudingen die de uiterste wil kennelijk wenst te regelen, en op de omstandigheden waaronder de uiterste wil is gemaakt”.
- Is een testamentair legaat niet meer uitvoerbaar? Dan kan de rechter het legaat wijzigen of geheel of gedeeltelijk opheffen.
Zijn de erfgenamen het niet met elkaar eens over de uitleg of uitvoering van een testament? Dan is het niet aan de notaris om een beslissing te nemen. De notaris kan zeggen wat hij of zij ervan vindt, maar dit is geen bindende beslissing. Bij onenigheid tussen de erfgenamen kan de rechter wel een bindende beslissing nemen.
Rechtszekerheid en rechtvaardigheid zijn beiden belangrijk, maar gaan niet altijd samen. Precies doen wat er in het testament staat geeft zekerheid, maar leidt soms tot een onrechtvaardig resultaat dat niemand had gewild. In zo’n geval zijn er dus opties om af te wijken van het testament.
Meer lezen?
- Ook zo’n hekel aan erfbelasting? Dit zijn 10 manieren om de erfbelasting te verlagen.
- Meer uitleg over het doorgeven van je erfdeel.
- Dit kun je doen als jij een andere verdeling wilt dan de overige erfgenamen.
- Je kunt een testament aanvechten als de erflater wilsonbekwaam was.
Veelgestelde vragen:
Is een testament bindend?
De wet biedt mogelijkheden om een onduidelijk of onuitvoerbaar testament aan te passen. Indien nodig kun je dit afdwingen bij de rechter. Ben je het niet eens met jouw benoeming tot executeur of wil je geen erfgenaam of legataris zijn? Dan kun je de benoeming, het erfdeel of het legaat weigeren. Sommige clausules in het testament kunnen in strijd zijn met de legitieme portie van kinderen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij een onterving of de instelling van een bewind of een zogenoemde “tweetrapsmaking”. In dat geval kun je een beroep doen op je minimale erfdeel en wordt de erfenis dus anders afgewikkeld dan in het testament staat.