De 12 beste vragen over het Levenstestament

Een levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een volmacht verleent aan je vertrouwenspersoon. Je moet een levenstestament niet verwarren met een gewoon testament. In een testament leg je vast wie je erfenis krijgt. In een levenstestament leg je vast wie jouw zaken mag regelen als je dat zelf niet meer kunt. De gevolmachtigde kan in dat geval voor jouw belangen opkomen en namens jou een handtekening zetten. Inmiddels hebben al meer dan één miljoen (!) Nederlanders een levenstestament ondertekend bij de notaris. In dit blog vind je een antwoord op de 12 beste vragen over het levenstestament.

Wanneer gaat een levenstestament in?

Een levenstestament regel je op het moment dat je nog geen gevolmachtigde nodig hebt. Het is een misverstand om te denken dat je het maken van een levenstestament kunt uitstellen tot het moment dat je wilsonbekwaam wordt. Als je geen handtekening meer kunt zetten, dan kun je ook geen levenstestament meer ondertekenen.

Het idee is dus dat je een levenstestament uit voorzorg regelt op het moment dat er nog niks aan de hand is. Maar dit hoeft niet te betekenen dat de volmacht direct ingaat. De kern van ieder levenstestament is een algemene volmacht. Je kunt deze volmacht direct laten ingaan of pas op het moment dat je wilsonbekwaam wordt.

Dat een volmacht direct ingaat betekent nog niet dat hij direct gebruikt gaat worden. Stel bijvoorbeeld dat je een direct ingaande volmacht verleent aan je echtgenote. Vervolgens leg je de volmacht weg en komt hij jaren later tevoorschijn op het moment dat je geen handtekening meer kunt zetten. Omdat de volmacht al is ingegaan, kan je echtgenote deze in gebruik nemen zonder verdere formaliteiten.

Laat je de volmacht pas ingaan bij wilsonbekwaamheid? Dan kan de volmacht niet gebruikt worden zolang je zelf je wil nog kunt bepalen. Deze variant heeft wel een paar nadelen:

• De volmacht wordt kleiner omdat hij alleen gebruikt kan worden bij wilsonbekwaamheid. Hij kan bijvoorbeeld niet gebruikt worden bij een plotselinge ziekenhuisopname. Je krijgt dus minder volmacht voor je geld.
• De volmacht gaat pas in nadat een gespecialiseerde arts heeft vastgesteld dat je niet meer wilsbekwaam bent. Hieraan zijn extra kosten verbonden. Je levenstestament wordt dus niet alleen kleiner maar ook duurder.

Heb je meerdere kinderen? Dan kun je ze ook samen tot gevolmachtigde benoemen. Eén kind mag niets regelen zonder het andere kind daarbij te betrekken.

Wanneer eindigt het levenstestament?

De volmacht in je levenstestament eindigt op het moment dat je overlijdt. Het is goed om te weten dat je door de ondertekening van een levenstestament geen rechten kwijtraakt. Je blijft zelf volledig bevoegd. Je moet dus niet het gevoel hebben dat je jezelf onder curatele stelt. Dat is beslist niet het geval. Wist je bijvoorbeeld dat je de volmacht in een levenstestament op ieder moment kunt herroepen? Je zit er dus niet aan vast.

Je staat er liever niet bij stil, maar er kan ook iets met je gevolmachtigde gebeuren. Stel dat je bijvoorbeeld een neef of nicht tot gevolmachtigde benoemt. Dan is het verstandig om een extra persoon op te nemen als reserve gevolmachtigde. Als de eerste gevolmachtigde wegvalt, is de tweede gevolmachtigde automatisch bevoegd. Hiermee voorkom je dat je terug moet naar de notaris voor een nieuw levenstestament.

De meeste levenstestamenten worden gemaakt door echtparen met kinderen. Sommige mensen denken dat je geen levenstestament hoeft te maken als je getrouwd bent. Dat klopt niet! Het huwelijk regelt niet dat je elkaar kunt vertegenwoordigen. Ook bij een gemeenschap van goederen kun je geen handtekening voor elkaar zetten zonder een levenstestament.

Voor echtparen is de populairste optie om elkaar en de kinderen tot gevolmachtigden te benoemen. Hierbij kun je bepalen dat de kinderen gezamenlijk bevoegd zijn en dat de volmacht aan je echtgenoot/echtgenote voorrang heeft boven de volmacht aan de kinderen.

Omdat de volmacht stopt na je overlijden, is de gevolmachtigde niet bevoegd om je erfenis af te wikkelen. Is dat wel de bedoeling? Maak dan tegelijk met je levenstestament ook een gewoon testament waarin je de gevolmachtigde tot executeur benoemt. In dat geval blijft dezelfde persoon bevoegd na je overlijden.

Geldt de volmacht ook voor de bankzaken?

In ieder levenstestament staat dezelfde clausule over de bankzaken. Het betreft hier een landelijke model-tekst die afgestemd is met Nederlandse banken. Dit heeft tot gevolg dat je levenstestament door alle reguliere banken wordt geaccepteerd. Je hoeft niet mee naar de bank om de volmacht te activeren. Dit kan de gevolmachtigde zelf regelen met een afschrift van het levenstestament.

Je kunt in je levenstestament bijvoorbeeld een direct ingaande volmacht verlenen aan je gezamenlijke kinderen. Vervolgens vermeldt het levenstestament dat de kinderen onderling mogen bepalen wie de bankzaken gaat doen. Word je enkele jaren later wilsonbekwaam? Dan kunnen de kinderen samen naar de bank gaan en met een “ondervolmacht” regelen dat één van hen toegang krijgt tot de bankrekening. Soms is het mogelijk dat de andere kinderen een “meekijk” functie krijgen via hun eigen internetbankieren.

Je hoeft dus niet je bankpas aan je gevolmachtigde te geven en hij of zij hoeft ook niet je pincode te kennen. Dit kan de gevolmachtigde allemaal zelf bij de bank regelen op het moment dat het nodig is.

Sommige mensen denken dat je geen notarieel levenstestament nodig hebt voor de bankzaken. Je kunt namelijk ook een bankvolmacht regelen bij de bank. Dit kan zonder een bezoek aan de notaris. Realiseer je daarbij wel twee dingen:

• De bankvolmacht eindigt bij wilsonbekwaamheid! Dit staat waarschijnlijk in de voorwaarden van je bank. Zodra je dement wordt moet er iets anders worden geregeld. Op dat moment is het niet meer mogelijk om een levenstestament te maken.
• De bankvolmacht gaat direct in en wordt ook direct actief. Je kunt dit dus niet uit voorzorg regelen. De gemachtigde heeft direct toegang tot je bankrekening.

Mag de gevolmachtigde mijn geld weggeven?

Dat je als gevolmachtigde toegang hebt tot iemands bankrekening betekent nog niet dat je schenkingen mag doen. Het is gebruikelijk om daar in het levenstestament duidelijke instructies over op te nemen.

In beginsel is het niet de bedoeling dat een gevolmachtigde twee petten op heeft. Daarvan is bijvoorbeeld sprake als de gevolmachtigde namens de volmachtgever een schenking doet aan zichzelf. De meeste mensen geven een volmacht aan iemand die ook erfgenaam gaat zijn. Bijvoorbeeld in het geval dat je een volmacht geeft aan je partner of je kinderen. Maar je kunt ook een volmacht geven aan een goede vriend, terwijl je kinderen hebt die later van je gaan erven.

In het geval dat één van je kinderen gevolmachtigde is, kun je bepalen dat er schenkingen mogen worden gedaan mits alle kinderen evenveel krijgen. Het gevolmachtigde kind mag in dat geval een schenking doen aan zichzelf. Maar hierbij geldt wel de voorwaarde dat de andere kinderen ook een schenking moeten krijgen. Het gevolmachtigde kind mag zichzelf dus niet bevoordelen boven de andere kinderen.

Geef je een volmacht aan iemand die geen erfgenaam is? Dan ligt het voor de hand om schenkingen niet toe te staan. Het is een kwestie van onderling vertrouwen dat dit verbod wordt nageleefd. De bank houdt er namelijk geen toezicht op.

Vaak wordt misbruik van een volmacht pas na het overlijden van de volmachtgever ontdekt. Bijvoorbeeld op het moment dat de erfgenamen de administratie doornemen. Je kunt ook een toezichthouder benoemen die jaarlijks de administratie controleert. Op die manier wordt eventueel misbruik eerder ontdekt.

Wat gebeurt er als je geen levenstestament hebt?

Enkele honderdduizenden Nederlanders hebben een bewindvoerder, curator of mentor. Dit zijn “maatregelen” die de kantonrechter kan instellen op verzoek van een familielid als iemand zelf zijn belangen niet meer kan behartigen. Een levenstestament voorkomt dat één van deze maatregelen moet worden aangevraagd.

Het levenstestament maakt een mentorschap overbodig omdat de volmacht op medische kwesties ziet. Ook een bewind is niet meer nodig omdat de volmacht het beheren van je vermogen omvat.

Stel dat je geestelijk achteruit gaat en niet meer zelfstandig kunt wonen. De gevolmachtigde kan in dat geval je verhuizing regelen. Denk bijvoorbeeld aan het organiseren van zorg, het regelen van de verhuizing naar het verpleeghuis en het opzeggen van je huurwoning of het verkopen van je koophuis. Zonder een levenstestament is niemand bevoegd om deze zaken te regelen. In dat geval moeten er eerst een bewindvoerder en een mentor worden benoemd.

Bewindvoering en mentorschap zijn goede regelingen voor wie ze echt nodig heeft. Maar het is voor de meeste mensen niet de beste regeling. Dit zijn een paar nadelen:

• De kantonrechter beslist wie bewindvoerder en/of mentor wordt. Dit kan iemand anders zijn dan jij had gewild. Bij een levenstestament beslis je zelf wie de gemachtigde wordt.
• Een bewindvoerder mag je geld niet weggeven. Veel ouderen willen hun vermogen versneld afbouwen ten gunste van de kinderen als ze in het verpleeghuis belanden. Denk bijvoorbeeld aan het verkopen van je huis en het doen van schenkingen aan de kinderen. Een bewindvoerder mag dit niet doen, maar een gevolmachtigde wel.

Mag je kind als jij dement wordt:	Indien niks geregeld	Mentor en bewind geregeld	Notariële volmacht geregeld
Je medische belangen behartigen?	Ja	Ja	Ja
De bankzaken doen?	Nee	Ja	Ja
Het huis verkopen?	Nee	Ja	Ja
Je geld weg geven?	Nee	Nee	Ja

Wie houdt er toezicht op de gevolmachtigde?

Zolang je nog wilsbekwaam bent, kun je zelf controleren of de gevolmachtigde de volmacht correct gebruikt. Op het moment dat je niet meer wilsbekwaam bent, kun je zelf het gebruik van de volmacht niet meer controleren. Ook ben je (geestelijk) niet meer in staat om de volmacht te herroepen in het geval van misbruik.

De overheid houdt geen toezicht op jouw gevolmachtigden. Dit kun je zien als een voordeel van het levenstestament. Veel gezinnen willen zelf bepalen hoe ze de zaken regelen, zonder bemoeienis van de overheid. Maar je kunt het ook als een nadeel zien. Wat als je bijvoorbeeld geen partner of kinderen hebt en een volmacht wilt geven aan een goede vriend of een ver familielid? Dan kan ik me voorstellen dat je liever hebt dat er iemand meekijkt op het moment dat je dit zelf niet meer kunt.

Ook voor de gevolmachtigde kan het prettig zijn om een toezichthouder te hebben. Zonder een jaarlijkse controle hoopt alles op tot na het overlijden. Wat als een erfgenaam vragen gaat stellen over dingen die tien jaar eerder zijn gebeurd. Moet de gevolmachtigde daar dan nog verantwoording over afleggen?

Je kunt bijvoorbeeld de notaris tot toezichthouder benoemen vanaf het moment dat je zelf niet meer wilsbekwaam bent. Dit betekent dat de notaris jaarlijks de administratie doorneemt. Constateert de notaris dat er iets niet klopt? Dan mag hij de volmacht intrekken.

Een andere optie is dat je twee personen tot gezamenlijk bevoegde gevolmachtigden benoemt. Op die manier houden ze elkaar automatisch in de gaten. Eén van beiden kan niets regelen zonder de ander daarbij te betrekken.

Waar gaat het levenstestament niet over?

Een aantal onderwerpen kun je niet in je levenstestament regelen. Een gevolmachtigde kan bijvoorbeeld niet namens jou beslissen of je verder wilt leven. Wel kan een gevolmachtigde jouw euthanasieverklaring of behandelverbod onder de aandacht brengen van artsen. Het is mogelijk om een dergelijke verklaring op te nemen in je notariële levenstestament, maar een zelfgemaakte verklaring is net zo geldig. Voor het regelen van je levenseinde heb je dus geen levenstestament nodig.

Sommige rechtshandelingen zijn zo persoonlijk dat je er geen volmacht voor kunt geven. Het beste voorbeeld hiervan is het maken van een testament. Dit kan niet bij volmacht. Je gevolmachtigde kan dus geen andere erfgenamen benoemen. Sta je toe dat de gevolmachtigde schenkingen doet? Dan kan de gevolmachtigde daarmee je vermogen wegsluizen naar andere personen. Om deze reden is het extra belangrijk om duidelijk aan te geven in je levenstestament aan wie er schenkingen mogen worden gedaan. Heb je geen kinderen? Dan kun je bijvoorbeeld in je levenstestament zetten dat alleen schenkingen aan je toekomstige erfgenamen zijn toegestaan. Je gevolmachtigde mag in dat geval dus geen schenkingen doen aan andere personen.

Een ander voorbeeld is het wijzigen van huwelijkse voorwaarden. Dit kan wel bij volmacht, maar alleen als de tekst van de nieuwe voorwaarden in de volmacht is opgenomen. Een blanco volmacht voor het opstellen of wijzigen van huwelijkse voorwaarden is dus niet mogelijk.

Gaat een levenstestament ook over je levenseinde?

Je hebt geen levenstestament nodig om een euthanasieverklaring of behandelverbod vast te leggen. Dit kun je zonder notaris regelen, bijvoorbeeld in overleg met je huisarts. De beroepsorganisatie voor notarissen (de KNB) heeft lange tijd het standpunt ingenomen dat notarissen geen verklaringen moeten maken over het levenseinde. Inmiddels is dat standpunt herzien en mag de notaris er wel aan meewerken. Je kunt bijvoorbeeld een behandelverbod of euthanasieverklaring opnemen in je levenstestament.

• Een behandelverbod houdt in dat je bij een ongeneeslijke ziekte geen verdere medische behandeling meer wilt maar alleen nog “palliatieve” zorg krijgt.
• Een euthanasieverzoek ziet op het beëindigen van je leven als er sprake is van uitzichtloos lijden en je niet meer terug kunt keren naar een voor jou waardige levensstaat.

Er bestaat niet zoiets als een “recht” op euthanasie. Een arts die je helpt bij het beëindigen van je leven is strafbaar als dat niet zorgvuldig gebeurt. Daarom kun je alleen euthanasie krijgen als de arts er van overtuigd is dat je er vrijwillig en weloverwogen om verzoekt. Dit kan ook een eerder gemaakt schriftelijk verzoek zijn. Vandaar dat het verstandig is om je wensen op papier te zetten.

Voor meer informatie over dit onderwerp kun je een afspraak maken bij je huisarts of de website bezoeken van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE).

Hoe geheim is een levenstestament?

Het originele levenstestament wordt door de notaris bewaard in de kluis van het kantoor. Zelf krijg je een officiële papieren kopie mee naar huis. Dit wordt ook wel een “afschrift” genoemd. Deze kopie kun je thuis bewaren. Het is verstandig om je gevolmachtigde te vertellen waar het levenstestament ligt.

Je kunt ook het digitale concept voor je levenstestament ter informatie mailen aan je gevolmachtigde. Het is verstandig om dit vóór de ondertekening te doen. Als de gevolmachtigde nog vragen heeft, dan hoor je dit het liefst voordat je een handtekening hebt gezet.

Weet je gevolmachtigde niet waar je levenstestament ligt of bij welke notaris je bent geweest? Dan kan de gevolmachtigde – op het moment dat jou wat overkomt – contact opnemen met een notaris en vragen om het zogenoemde CLTR in te zien. Er is namelijk een Centraal Levenstestamentenregister waar je kunt informeren of iemand een levenstestament heeft.

In beginsel is alles wat je bij de notaris regelt geheim. De notaris mag dus geen informatie geven aan nieuwsgierige mensen. Alleen jij, de gevolmachtigde of bijvoorbeeld een bewindvoerder of curator mag een kopie opvragen van de akten die je bij de notaris hebt getekend. Alle notariële akten worden automatisch geregistreerd bij de belastingdienst voor controle doeleinden. De belastingdienst krijgt dus direct na de ondertekening van je levenstestament een kopie, maar daar gebeurt verder niks mee.

Moet de gevolmachtigde mee naar de notaris?

Veel volmachtgevers nemen hun beoogd gevolmachtigde mee naar de notaris. Het is gebruikelijk om twee keer naar de notaris te gaan. In het eerste gesprek worden je situatie en wensen besproken. Daarna maakt de notaris een concept. Vervolgens ga je nog een tweede keer naar de notaris voor de ondertekening.

Ik heb er zelf nooit een probleem mee gehad als de beoogd gevolmachtigde mee komt naar de eerste bespreking. Voorwaarde is wel dat de volmachtgever zelf meedoet aan het gesprek. Vertelt de beoogd gevolmachtigde wat de bedoeling is en komt de volmachtgever niet aan het woord? Dan zal de notaris (geheel terecht) de volmachtgever onder vier ogen willen spreken.

Bij de tweede afspraak zal de beoogd gevolmachtigde niet aanwezig mogen zijn. Ook als er niks aan de hand is. Een uitzondering hierop is de situatie dat een echtpaar elkaar over en weer een volmacht geeft. Hoewel er misschien notarissen zijn die zelfs dat niet willen en beide echtgenoten afzonderlijk naar kantoor laten komen.

Wat staat er in een levenstestament?

Er is geen speciale wetgeving over het levenstestament. Het Burgerlijk Wetboek bevat wel een paar algemene regels over het verlenen van een volmacht. Deze regels zijn ook van toepassing op het levenstestament, voor zover je er niet van afwijkt.

De meeste notarissen werken met landelijk vastgestelde modelteksten. Maar dit betekent niet dat deze tekst verplicht is. Alleen de tekst over de bankzaken kun je beter niet van afwijken. Dat kan namelijk tot gevolg hebben dat banken je levenstestament weigeren. Dat is uiteraard niet de bedoeling. Maar wat de rest van de akte betreft staat het je vrij om de tekst aan te vullen met je eigen wensen. De notaris kan je hierbij adviseren.

Zelf vind ik dat een levenstestament niet lang hoeft te zijn. Voor de meeste mensen volstaat een kort en duidelijk levenstestament. Ik weet dat er notarissen zijn die je naar huis sturen met een document van meer dan dertig pagina’s, maar dat is echt niet nodig. Het onderstaande model is slechts 10 pagina’s lang, inclusief alle opties. Als je de opties schrapt die niet bij jou passen, dan ben je met 7 of 8 pagina’s klaar.

Ben je het eens met de onderstaande tekst? Dan heb je alleen nog een notaris nodig om je levenstestament af te ronden.

Meer lezen?

• Dit staat er in een standaard levenstestament.
• Neem deze checklist mee naar de notaris zodat je niks vergeet.
• Meer informatie over het levenseinde op de website van de NVVE.
• Met dit testament kun je als echtpaar duizenden euro’s zorgkosten besparen.
• Meer uitleg over schenken met je levenstestament.
• De zaken regelen zonder notaris? Hier lees je wat wel en niet kan.