Er zijn steeds meer samengestelde gezinnen in Nederland. Volgens het CBS steeg het aantal gezinnen met “complexe gezinsverbanden” van 232.000 in 1997 naar 365.000 in 2017. De afgelopen jaren is het steeds populairder geworden om uit voorzorg een levenstestament te maken bij de notaris. Dat is een notariële akte waarin je een volmacht kunt geven aan je partner en/of kinderen. Deze volmacht zorgt er voor dat iemand jou mag vertegenwoordigen als je in de toekomst wilsonbekwaam wordt. In dit blog leg ik uit waar je als samengesteld gezin op moet letten bij het maken van een levenstestament.
1. Wie wijs je aan als gevolmachtigden?
De meeste levenstestamenten worden gemaakt door oudere echtparen die samen volwassen kinderen hebben. In die situatie is het niet zo spannend om een volmacht te geven. Je kunt bijvoorbeeld elkaar en de kinderen tot gevolmachtigden aanwijzen. De meeste mensen laten de volmacht direct ingaan. Dit betekent niet dat de volmacht direct wordt gebruikt. Hij ligt gewoon klaar voor het geval dat er wat gebeurt.
Stel dat jullie samen geen kinderen hebben maar beiden wel volwassen kinderen hebben uit een eerdere relatie. Ook in deze situatie kun je er voor kiezen om zowel je partner als je (eigen) kinderen als gevolmachtigden te benoemen. Maar er zijn ook andere opties. Je kunt bijvoorbeeld beiden een eigen kind en een stiefkind tot gevolmachtigde benoemen en bepalen dat ze gezamenlijk bevoegd zijn. Stel dat jullie beiden geestelijk achteruit gaan en de volmacht voor beiden actief moet worden. Dan zou het toch wel een beetje raar zijn als jullie verschillende gevolmachtigden hebben. Hoe moeten in dat geval de bankzaken worden geregeld als jullie alleen maar en/of-bankrekeningen hebben?
Bij de keuze voor een gevolmachtigde kan ook een rol spelen of jullie getrouwd zijn onder huwelijkse voorwaarden en wat voor soort langstlevende testament jullie hebben. Sommige stellen met kinderen uit een eerdere relatie trouwen gewoon in gemeenschap van goederen en benoemen alle kinderen over en weer tot reserve-erfgenamen. In die situatie kan ik me voorstellen dat je zowel een eigen kind als een stiefkind als gemachtigde in je levenstestament vermeldt. Helemaal als de kinderen samen met elkaar zijn opgegroeid. Maar hebben jullie nog niet zo lang een relatie met elkaar? Dan ligt het misschien meer voor de hand om alleen je eigen kinderen tot gevolmachtigde te benoemen.
2. Is er een rangorde voor de gevolmachtigden?
Als je meerdere gevolmachtigden benoemt heb je meerdere opties:
- Je kunt de gevolmachtigden zelfstandig of gezamenlijk bevoegd maken.
- Het is mogelijk om een volgorde te vermelden, waarbij de tweede gevolmachtigde pas bevoegd is als de eerste gevolmachtigde wegvalt.
Echtparen met gezamenlijke kinderen raad ik meestal aan om de volmacht direct in te laten gaan. Ook de volmacht aan de kinderen kan direct ingaan als je dat wilt. Het voordeel hiervan is dat de volmacht werkt in alle denkbare situaties. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat jullie een ongeluk krijgen in het buitenland. Dan is het handig als de kinderen bevoegd zijn om belangrijke kwesties namens jullie te regelen in Nederland.
Sommige mensen hebben het gevoel dat ze zichzelf onder curatele stellen door een volmacht af te geven. Dat is mijns inziens onterecht. Door het ondertekenen van een volmacht raak je zelf geen bevoegdheden kwijt. Bovendien kun je de volmacht op ieder moment herroepen. Je houdt dus zelf de regie. Maar stel dat de gevolmachtigden het onderling niet eens zijn en jij niet meer wilsbekwaam bent. Wie is in dat geval de baas? Stellen met gezamenlijke kinderen raad ik aan om te vermelden dat de volmacht aan elkaar voorrang heeft boven de volmacht aan de kinderen. De vraag is of je dat ook moet doen als je een levenstestament maakt als samengesteld gezin.
Je kunt bijvoorbeeld ook een gezamenlijke volmacht geven aan je partner en één van je eigen kinderen. Op die manier mag één van beiden niet iets regelen zonder de ander daarbij te betrekken. Als dit in de praktijk onwerkbaar blijkt is het altijd nog mogelijk om een beschermingsbewind aan te vragen ter vervanging van het levenstestament.
Natuurlijk is het ook mogelijk om de kinderen helemaal buiten de volmacht te laten. Je kunt de volmacht beperken tot je partner. Maar dan heb je dus geen reserve gevolmachtigde in het geval dat jij als laatste overblijft.
3. Wie mag de volmacht herroepen?
Zoals eerder al vermeld, kun je de volmacht op ieder moment herroepen. Zolang je nog wilsbekwaam bent kun je op die manier één of meer gevolmachtigden uit de volmacht schrappen. Benoem je meerdere gevolmachtigden? Dan is de vraag van belang of een gevolmachtigde bevoegd is om de volmacht aan een andere gevolmachtigde te herroepen.
Het lijkt misschien een rare zaak, maar je kunt een gevolmachtigde de bevoegdheid geven om de volmacht aan een andere gevolmachtigde te herroepen. Bij een samengesteld gezin is het verstandig om hierover uitdrukkelijk iets in het levenstestament te zetten. Je kunt bijvoorbeeld bepalen dat geen enkele gevolmachtigde de bevoegdheid heeft om de volmacht aan een andere gevolmachtigde te herroepen.
Een andere optie is dat je één persoon wel de bevoegdheid geeft om de volmacht te herroepen. Dit kan één van de gevolmachtigden zijn, maar je kunt ook een toezichthouder benoemen die deze bevoegdheid krijgt. Er kan bijvoorbeeld in je levenstestament staan dat de toezichthouder jaarlijks de administratie controleert. Als de toezichthouder constateert dat er fouten worden gemaakt, kan hij of zij de volmacht namens jou intrekken. Ook kun je bepalen dat de toezichthouder tussentijds kan ingrijpen als er signalen zijn dat er wat aan de hand is.
De meeste gezinnen zitten niet te wachten op externe toezichthouders. Het levenstestament is juist bedoeld voor families die de zaken zelf willen regelen, zonder bemoeienis van buitenaf.
Persoonlijk vind ik het altijd een goed idee om de kinderen te betrekken bij de totstandkoming van de volmacht. Stuur de kinderen bijvoorbeeld het concept zodat ze feedback kunnen geven vóórdat je een handtekening zet. Eventueel kun je één of meer kinderen meenemen naar de eerste bespreking bij de notaris.
4. Mag iemand de volmacht doorgeven aan een ander?
Met het begrip “substitutie” wordt bedoeld dat een gevolmachtigde bevoegd is om een vervanger voor zichzelf aan te wijzen. Stel dat je een volmacht geeft aan je partner en één van je kinderen. Dan kan ik me voorstellen dat je het kind de bevoegdheid geeft om de volmacht door te geven aan een ander kind. Dat kan gewenst zijn in de situatie dat je kind zelf ziek wordt en jij niet meer in staat bent om een nieuw levenstestament te maken.
Maar wil je deze bevoegdheid ook geven aan je partner? Je hebt immers zelf al een reserve gevolmachtigde benoemd door je kind ook in de volmacht te zetten. Moet je partner in dat geval nog steeds de bevoegdheid hebben om zichzelf te vervangen door een ander? Op die manier zou alsnog een stiefkind van jou gevolmachtigde kunnen worden, terwijl je dat misschien niet wilt.
Wil je alleen je partner tot gevolmachtigde benoemen? Bijvoorbeeld omdat je kinderen nog minderjarig zijn? Dan kun je bijvoorbeeld ook een reserve volmacht aan je broer of zus geven. Dit kun je eventueel nog aanvullen met de clausule dat je kinderen reserve gevolmachtigde zijn zodra ze allemaal meerderjarig zijn.
Een voordeel van het levenstestament is dat het heel flexibel is. Je kunt het zo inrichten als je zelf wilt.
5. Aan wie mag de gevolmachtigde schenken?
Een belangrijk onderwerp in ieder levenstestament is de bevoegdheid om schenkingen te mogen doen. Veel ouderen maken zich zorgen over het moeten opeten van hun vermogen als ze in het verpleeghuis belanden. Daarom staat in veel levenstestamenten dat er schenkingen mogen worden gedaan aan de kinderen. Op die manier kun je het vermogen op tijd wegsluizen, waardoor de eigen bijdrage voor het verpleeghuis mogelijk omlaag gaat.
Voor samengestelde gezinnen is het belangrijk om de bevoegdheid om schenkingen te doen af te stemmen op de inhoud van hun testament. Heb je bijvoorbeeld alle kinderen over en weer tot erfgenaam benoemd? Dan ligt het voor de hand om in je levenstestament te vermelden dat bij een schenking zowel je kinderen als je stiefkinderen moeten worden bevoordeeld. Anders zou de gevolmachtigde door schenkingen te doen de bepalingen in je testament kunnen omzeilen.
Hebben jullie langstlevende testamenten gemaakt met alleen de eigen kinderen als erfgenaam? Dan staat er waarschijnlijk in dat de volledige erfenis naar de langstlevende gaat en dat de kinderen in ruil hiervoor een geldvordering erven. In dit geval kun je bijvoorbeeld in het levenstestament zetten dat deze geldvordering eerst moet worden uitbetaald voordat er schenkingen mogen worden gedaan.
Het is verstandig om met de notaris alle mogelijke scenario’s te bespreken. Wie moet de verkoop van het huis regelen als de laatste van beiden naar het verpleeghuis gaat? Is het op dat moment de bedoeling dat de erfdelen uit de eerste erfenis zo snel mogelijk worden uitgekeerd aan de kinderen? Wil je dat er vervolgens ook nog schenkingen worden gedaan? Zo ja, aan wie dan?
Meer lezen?
- Dit gebeurt er met je erfenis als je geen testament maakt.
- In deze video leg ik uit welke opties er zijn als je wel een testament maakt.
- Dit staat er in een standaard levenstestament (model) .
