Het levenstestament is een van de populairste notariële akten. In de afgelopen tien jaar zijn er meer dan één miljoen (!) exemplaren gemaakt. Toch zijn er nog steeds mensen die denken dat een levenstestament onzin is. Het zou helemaal niet nodig zijn. Dit zijn de 5 grootste misverstanden over het levenstestament.
1. Ik hoef geen levenstestament want ik heb al een wilsverklaring
Sommige mensen denken ten onrechte dat een levenstestament ziet op het levenseinde. Een levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een volmacht geeft aan je vertrouwenspersoon. Met deze volmacht kan je partner of je kind bijvoorbeeld de bankzaken regelen op het moment dat je dit zelf niet meer kunt.
De gevolmachtigde in een levenstestament kan niet namens jou beslissen of je verder wilt leven. Voor dat onderwerp kun je geen volmacht geven. Het is wel mogelijk om een euthanasieverklaring of een behandelverbod op te nemen in je levenstestament. Verplicht is dat niet. Je kunt ook zelf een verklaring over het levenseinde maken, bijvoorbeeld in overleg met je huisarts.
Een levenstestament en een wilsverklaring over je levenseinde zijn dus verschillende kwesties. De volmacht in het levenstestament is vooral bedoeld om jou te kunnen vertegenwoordigen bij instanties zoals de bank, de belastingdienst, verzekeraars en zorginstellingen.
2. Ik hoef geen levenstestament want wij regelen alles zelf
Het levenstestament is juist bedoeld voor mensen die de regie in eigen hand willen houden. Daarom is het zo populair. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je getrouwd bent en kinderen hebt. Stel dat jij wilsonbekwaam wordt vanwege dementie. Op dat moment komen je echtgenoot en de kinderen er achter dat ze niet bevoegd zijn om namens jou een handtekening te zetten. Zelfs als je getrouwd bent in gemeenschap van goederen heb je een levenstestament nodig om elkaar te kunnen vertegenwoordigen.
Zonder een levenstestament is het mogelijk om een beschermingsbewind aan te vragen bij de kantonrechter. Dit houdt in dat de kantonrechter een bewindvoerder benoemt over je vermogen en vervolgens toezicht houdt op het beheer van je vermogen. Dit heeft onder andere tot gevolg dat voor belangrijke beslissingen de voorafgaande toestemming van de kantonrechter nodig is. De kans bestaat zelfs dat iemand van buiten het gezin tot bewindvoerder wordt benoemd.
Willen jullie geen bemoeienis van buitenaf? Dan heb je echt een levenstestament nodig. De overheid houdt geen toezicht op een gevolmachtigde die je zelf benoemt. Een goed voorbeeld is het doen van schenkingen aan de kinderen. Stel dat de langstlevende van jullie beiden in het verpleeghuis belandt. Dan willen veel echtparen dat het huis verkocht wordt en de verkoopopbrengst naar de kinderen gaat. Zelf heb je er toch niks meer aan en je wilt je vermogen liever niet opeten. Met een levenstestament kun je het vermogen op een gunstige manier aan de kinderen overdragen. Bij een beschermingsbewind lukt dit waarschijnlijk niet.
3. Een levenstestament is onzin want ik heb al een bankvolmacht
Er zijn vele soorten volmachten. Je kunt in plaats van een levenstestament ook kiezen voor een beperkte volmacht bij de bank. Op het eerste gezicht lijkt dat een slimme zet. Want een bezoek aan de notaris is een dure kwestie, terwijl je een volmacht bij de bank waarschijnlijk gratis kunt regelen. Maar als je de voorwaarden van de bank goed leest, blijk je toch een levenstestament nodig te hebben.
De bankvolmacht eindigt namelijk zodra jij als volmachtgever wilsonbekwaam wordt. Op dat moment moet er dus iets anders worden geregeld, zoals bijvoorbeeld een beschermingsbewind. Een bankvolmacht uit voorzorg voor toekomstige wilsonbekwaamheid bestaat dus niet. Een bankvolmacht eindigt juist op het moment dat je hem nodig hebt. De volmacht in een levenstestament loopt in dat geval gewoon door. Deze eindigt dus niet bij wilsonbekwaamheid.
4. De notaris is veel te duur, ik zet het zelf wel op papier
Zelfgemaakte volmachten worden helaas niet geaccepteerd door instanties. Er zijn dingen die je onderhands kunt regelen, zoals een euthanasieverklaring, een behandelverbod, een medische volmacht of een codicil. Maar een zelfgemaakte bankvolmacht wordt bijvoorbeeld niet geaccepteerd door banken. In het geval van wilsonbekwaamheid zijn de enige opties voor de bankzaken een notarieel levenstestament, een beschermingsbewind of een ondercuratelestelling.
Verwacht dus niet dat de buitenwereld iets doet met de stukken die je zelf in elkaar knutselt. Voor de onderlinge verhoudingen kan het uiteraard wel goed zijn als jouw wensen op papier staan. Denk bijvoorbeeld aan de wijze waarop je vermogen moet worden beheerd. Of hoe je denkt over je verzorging, medische behandelingen en het levenseinde.
5. Ik regel het later wel, zodra het nodig is
De clou van een levenstestament is dat je het uit voorzorg regelt op het moment dat je nog geen gevolmachtigde nodig hebt. Zodra je zelf je wil niet meer kunt bepalen, is jouw gevolmachtigde bevoegd om jou te vertegenwoordigen.
Op het moment dat je niet meer wilsbekwaam bent is het te laat om nog een levenstestament te maken. Al je geen handtekening meer kunt zetten, dan geldt dit namelijk ook voor het levenstestament. Je moet bijvoorbeeld zelf nog in staat zijn om een gesprek te kunnen voeren met de notaris. Begrijp je niet meer wat een volmacht inhoudt? Of kun je niet meer zelfstandig aan de notaris uitleggen wat de bedoeling is? Dan heeft het geen zin om naar de notaris te gaan. Gelukkig kun je in dat geval nog wel een beschermingsbewind aanvragen, maar zoals ik eerder al heb uitgelegd heeft dat niet de voorkeur.
Een levenstestament is beslist geen onzin. Regel het op tijd, nu het nog kan.
Meer lezen?
- Dit staat er in een standaard levenstestament (gratis model).
- Neem deze checklist mee naar de notaris, zodat je niks vergeet.
- 5 tips waarmee je kunt besparen op de kosten voor je levenstestament.
- Zo maak je zelf een volmacht voor medische kwesties.
- Meer uitleg op de website van de rechtbank over het aanvragen van een bewind.
Veelgestelde vragen:
Wat gebeurt er als je geen levenstestament hebt?
Als je geen levenstestament maakt is niemand bevoegd om jou te vertegenwoordigen. Wanneer je niet meer wilsbekwaam bent, kan je familie een bewind aanvragen bij de kantonrechter. In dat geval wijst de kantonrechter iemand aan die jouw vermogen gaat beheren. Vaak is dat een professionele bewindvoerder.
Waar moet je op letten bij een levenstestament?
Bij het opstellen van een levenstestament is het belangrijk om te letten op deze 5 punten:
- Wie zet je in de volmacht? Benoem je één of twee personen?
- Als je meerdere personen aanwijst, zijn ze dan samen of zelfstandig bevoegd? Je kunt ze ook in volgorde benoemen, zodat één van beiden reserve is.
- Gaat de volmacht meteen in of pas als je niet meer wilsbekwaam bent? In het tweede geval is de volmacht veel kleiner en werkt hij in sommige scenario’s niet.
- Mag de gemachtigde wel of geen schenkingen doen? Denk aan het weggeven van je vermogen als je het zelf niet meer nodig hebt.
- Leg iets vast over het levenseinde. Het maakt niet uit wat je mening hierover is, het is altijd verstandig om het op papier te zetten. Dit hoeft overigens niet bij de notaris. Je kunt dit ook zelf op papier zetten in overleg met je huisarts.
Is een levenstestament wel nodig?
Ja, het is heel verstandig om een levenstestament te hebben. De meeste mensen weten wie hun zaken moet regelen als ze dat zelf niet meer kunnen. Ook hebben veel mensen duidelijke wensen over wat er met hun vermogen moet gebeuren als ze niet meer wilsbekwaam zijn. Een levenstestament is de enige garantie dat deze twee wensen in vervulling gaan.
Waarom moet je een levenstestament hebben?
Met een levenstestament kies je zelf wie je vermogen later gaat beheren, zonder toezicht van de overheid. Dit betekent bijvoorbeeld dat het mogelijk is om schenkingen te doen als je in een verpleeghuis belandt. Ook voorkomt een levenstestament dat de verkeerde persoon je vermogen beheert. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat de kantonrechter je broer of zus tot bewindvoerder benoemt terwijl je dat helemaal niet wilt.