Steeds meer mensen hebben een levenstestament. Inmiddels zijn er al meer dan een miljoen exemplaren gemaakt. Met dergelijke aantallen is het onvermijdelijk dat er af en toe iets mis gaat met een levenstestament. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand de geldigheid van het levenstestament betwist. Of de situatie dat er ruzie ontstaat tussen de kinderen over het gebruik van het levenstestament. In dit blog ontdek je hoe je een levenstestament kunt aanvechten.
Wat is een levenstestament?
Een levenstestament is een notariële akte waarin iemand uit voorzorg een volmacht verleent aan één of meer vertrouwenspersonen. Stellen kunnen bijvoorbeeld elkaar over en weer een volmacht verlenen. Alleenstaanden kunnen een volmacht geven aan één of meer van hun kinderen.
Door een levenstestament te maken zorg je er voor dat iemand jou kan vertegenwoordigen als je wilsonbekwaam wordt. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je geestelijk achteruit gaat en daarom wordt opgenomen in een zorginstelling. Een ander voorbeeld is een plotselinge ziekenhuisopname na een ongeluk. Ook dan kan het belangrijk zijn dat iemand jou kan vertegenwoordigen.
Met de volmacht in het levenstestament kan iemand bijvoorbeeld je bankzaken regelen. Andere onderwerpen zijn het contact met overheidsinstanties, het regelen van zorg en woonruimte en het indienen van de jaarlijkse belastingaangifte.
De meeste levenstestamenten worden uit voorzorg gemaakt op het moment dat er nog niks aan de hand is. Soms komt één van de kinderen er pas jaren later achter dat een ander kind benoemd is tot gevolmachtigde. Er is niet in de wet geregeld dat alle kinderen de administratie mogen inzien. Ook is er geen overheidstoezicht op het gebruik van de volmacht. Dit zorgt regelmatig voor ruzie binnen de familie. Bij serieuze zorgen over de geldigheid is het mogelijk om een levenstestament aan te vechten. Ook zijn er mogelijkheden om in te grijpen als je misbruik vermoedt.
Welke problemen kunnen zich voordoen?
Conflicten over een levenstestament gaan bijvoorbeeld over de volgende kwesties:
- Er is een volmacht ondertekend bij de notaris, maar één van de kinderen vindt dat vader of moeder daar niet meer toe in staat was.
- Het kind dat aangewezen is als gevolmachtigde wil de andere kinderen geen inzage geven in de administratie.
- De gevolmachtigde bevoordeelt zichzelf, bijvoorbeeld door de pinpas van de volmachtgever te gebruiken voor eigen uitgaven.
- Ook kunnen er conflicten ontstaan tussen de volmachtgever en de gevolmachtigde onderling, zonder dat er een derde persoon bij betrokken is.
Herroeping is altijd mogelijk
Allereerst is het belangrijk om te weten dat het altijd mogelijk is om de volmacht in het levenstestament te herroepen. De wet biedt deze mogelijkheid, ook als er niks over herroeping in de notariële akte staat. Zolang de volmachtgever nog wilsbekwaam is, kan hij of zij de volmacht herroepen. Dit kan bijvoorbeeld door een nieuw levenstestament te maken bij de notaris.
Soms is iemand anders dan de volmachtgever bevoegd tot herroeping. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand een volmacht verleent aan zijn partner en de kinderen. Zelf adviseer ik stellen altijd om te bepalen dat ze namens elkaar bevoegd zijn om de volmacht aan de kinderen te herroepen. Ontstaat er een conflict tussen de partner en de kinderen van de volmachtgever? Dan kan de partner er voor kiezen om de volmacht aan de kinderen te herroepen. Hierdoor blijft de partner over als enige gevolmachtigde.
Ook kan er een toezichthouder benoemd zijn in het levenstestament. Diegene kan de bevoegdheid hebben om de volmacht namens de volmachtgever te herroepen indien er misstanden worden geconstateerd. Vermoed jij dat hier sprake van is maar heb je geen inzage in het levenstestament en weet je niet wie de toezichthouder is? Dan kun je aan een willekeurige notaris vragen om bij het CLTR te checken of er een levenstestament is. Vervolgens kun je bij de betreffende notaris, die het levenstestament in bewaring heeft, navragen of er een toezichthouder is benoemd. Is dat het geval? Dan kan de notaris jou in contact brengen met die persoon.
Een levenstestament aanvechten bij de kantonrechter
Naast het levenstestament zijn er nog meer opties om een vertegenwoordiger te regelen voor een wilsonbekwame persoon. Het is namelijk mogelijk om een mentor, bewindvoerder of curator te laten benoemen als iemand zelf zijn belangen niet meer kan behartigen. Een mentor gaat over persoonlijke onderwerpen als verzorging en medische behandeling. De bewindvoerder gaat over het vermogen. Daarbij kun je denken aan de bankzaken en de belastingaangifte. De meest vergaande maatregel is een ondercuratelestelling.
Als iemand zelf een gevolmachtigde heeft benoemd, dan kun je nog steeds een mentorschap, bewindvoering of curatele aanvragen bij de kantonrechter. Er is echter een grote kans dat de kantonrechter het verzoek afwijst. Vooral als je een bewind of mentorschap aanvraagt. Het doel van een levenstestament is namelijk om de instelling van een bewind en mentorschap te voorkomen.
Om de instelling van een bewind er door te krijgen moet je dus wel met een goed verhaal komen. Er moet bijvoorbeeld sprake zijn van een serieus probleem dat de gevolmachtigde valt aan te rekenen. Zoals de situatie dat de belangen van de volmachtgever niet goed worden behartigd. Hierbij kun je denken aan het onthouden van noodzakelijke zorg of het laten ontstaan van schulden doordat rekeningen niet worden betaald.
Denk er aan dat het niet voldoende is om alleen maar te stellen dat er iets aan de hand is. Je zult daadwerkelijk bewijs moeten leveren om de kantonrechter te overtuigen. Denk bijvoorbeeld aan schriftelijke verklaringen van bezorgde hulpverleners of aanmaningen van overheidsinstanties.
Jurisprudentie levenstestament
Bijna iedere week wordt er wel een uitspraak van de rechter gepubliceerd waarin het begrip levenstestament voorkomt. Inmiddels vind je op rechtspraak.nl bijna 300 uitspraken over dit onderwerp. Het is de moeite waard om zelf even te zoeken. De kans bestaat dat je een rechtszaak kunt vinden die lijkt op jouw geval.
Hierna volgt een lijst met interessante uitspraken:
- In deze zaak en ook in deze zaak werd vanwege financieel misbruik de gevolmachtigde vervangen door een bewindvoerder.
- Soms is een bewind nodig omdat het meer bescherming biedt dan een volmacht. Dit was bijvoorbeeld het geval in deze zaak en in deze zaak.
- In deze zaak was het levenstestament volgens een kind niet rechtsgeldig. De kantonrechter was het daar niet mee eens, maar benoemde toch een mentor.
- Ook wanneer er al een levenstestament ligt, wil de rechter wel eens een externe bewindvoerder benoemen als er problemen zijn. Dat gebeurde onder andere in deze zaak en in deze zaak.
- Een verstoorde verhouding tussen beide kinderen was voor de rechter in deze zaak reden om het levenstestament te vervangen door een beschermingsbewind. Ook in deze zaak kwam er om dezelfde reden een bewind, maar hier betrof het vier kinderen.
- In deze zaak ging het niet meer om het instellen van een bewind omdat de volmachtgever al was overleden. Toch slaagde een onterfd (!) kind nog in het aanvechten van de handelingen die waren verricht op grond van het levenstestament.
Wat kun je doen als de notaris een fout heeft gemaakt?
Heeft de notaris een levenstestament opgesteld en vind jij dat je vader of moeder daar geestelijk niet meer toe in staat was? Als je kunt bewijzen dat dit het geval is, dan heeft het zin om hierover een klacht in te dienen bij de Kamer voor het notariaat. Verklaart de tuchtrechter jouw klacht gegrond? Dan sta je een stuk sterker bij de aanvraag van een bewind of een rechtszaak over de geldigheid van het levenstestament.
Realiseer je wel dat een tuchtzaak zo een half jaar in beslag neemt. Je hebt dus niet snel een uitspraak. Ook beoordeelt de tuchtrechter alleen het handelen van de notaris. Over andere zaken doet de tuchtrechter geen bindende uitspraak. Wil je een levenstestament officieel ongeldig laten verklaren vanwege wilsonbekwaamheid? Dan moet je naast de tuchtzaak dus ook een gewone rechtszaak opstarten.
Mogen alle kinderen het levenstestament inzien?
Er is niet in de wet geregeld dat de kinderen het levenstestament bij leven mogen inzien. Het is gebruikelijk om in de tekst van het levenstestament de personen te vermelden die een afschrift mogen opvragen. Behalve de volmachtgever zelf kunnen dat bijvoorbeeld de gevolmachtigden zijn.
Als kind kun je de notaris vragen om een kopie van het levenstestament. Het is altijd de moeite waard om het te proberen. Je weet het nooit, misschien staat in het levenstestament van jouw vader of moeder dat jij een kopie mag opvragen. Het is vervolgens aan de notaris om te beoordelen of je recht hebt op een kopie.
Ben je het niet eens met de reactie van de notaris? Dan kun je in theorie een klacht indienen. In de meeste gevallen zal dit geen zin hebben. In beginsel is alles wat iemand regelt bij de notaris geheim. Alleen in uitzonderingsgevallen mag de notaris een kopie van een akte afgeven aan een persoon die geen partij was bij de akte.
In deze tuchtzaak oordeelde de rechter bijvoorbeeld dat de notaris correct had gehandeld door geen inzage te geven aan de kinderen. Alleen de gevolmachtigde had recht op een kopie. Ook interessant is deze tuchtzaak waarin de notaris wel uitleg moest geven over de totstandkoming van het levenstestament.
Meer lezen?
- Hier vind je meer uitleg over het indienen van een klacht tegen de notaris.
- Website van de rechtspraak over het aanvragen van een bewind.
- Zo kom je er achter of iemand een levenstestament heeft.
- In beginsel mag een gevolmachtigde niet “twee petten op hebben”.
- Meer uitleg over de herroeping van een levenstestament.