De legitieme portie en onroerend goed, wat is het waard?

De legitieme portie en onroerend goed, het zijn geen beste vrienden. De waarde van het huis staat stevig in de top 3 van problemen bij het bepalen van de legitieme portie. Regelmatig komt het zelfs tot een rechtszaak doordat partijen er samen niet uit komen. Ben jij onterfd en zit er onroerend goed in de erfenis? Of ben je een executeur die tegen dit probleem aanloopt? Bekijk dan de video met tips hieronder:

de andere afleveringen vind je op mijn YouTube kanaal

De rechten van het onterfde kind

In 2003 is het nieuwe Nederlandse erfrecht ingevoerd. Sinds dat jaar geldt er standaard een langstlevende regeling en is de aard van de legitieme portie veranderd. Beide wijzigingen hebben grote gevolgen voor de rechten van onterfde kinderen als er een koophuis in de erfenis zit.

Tot 2003 was er zonder testament geen sprake van een langstlevende regeling. Dit betekende dat de kinderen bij het overlijden van de eerste ouder mede-eigenaar werden van de woning. Veel echtparen maakten daarom een langstlevende testament. Daarbij kon je kiezen uit twee varianten. Bij de eerste variant werden de kinderen nog steeds mede-eigenaar maar erfde de langstlevende het vruchtgebruik. Bij de tweede variant ging het huis naar de langstlevende en erfden de kinderen een geldvordering. Deze vordering mochten de kinderen niet direct opeisen. Dit kon pas na het overlijden van de langstlevende. Deze tweede regeling staat sinds 2003 standaard in de wet voor echtparen en geregistreerde partners die geen testament hebben.

In 2003 is ook de “aard” van de legitieme portie gewijzigd. Onder het oude erfrecht had een onterfd kind recht op een legitieme portie in “goederen”. Hierdoor kon een onterfd kind mede-eigenaar worden van goederen in de erfenis. Na 2003 heeft een onterfd kind recht op een legitieme portie in “geld”. Hierdoor wordt een onterfd kind bij een beroep op de legitieme geen eigenaar meer van goederen. Er ontstaat alleen een aanspraak op een deel van de waarde van de goederen. Deze aanspraak wordt uitbetaald in geld.

De hoofdregels na 2003

Overlijdt de eerste van beide ouders en is een kind onterfd? Dan kan het onterfde kind aanspraak maken op een deel van de waarde van het koophuis. Er ontstaat een vordering in geld die in beginsel pas opeisbaar is na het overlijden van de langstlevende.

Overlijdt de laatste van beide ouders en is een kind onterfd? Ook in dat geval geeft de legitieme portie aanspraak op een deel van de waarde van het huis. Deze vordering is opeisbaar 6 maanden na het overlijden. Een eventuele vordering uit de eerste erfenis wordt ook opeisbaar. Het onterfde kind kan in dit geval dus twee vorderingen opeisen.

Overlijdt iemand zonder dat er sprake is van een eerder overleden partner en blijft er ook geen langstlevende partner achter? Bijvoorbeeld als iemand overlijdt na een echtscheiding? Ook in dat geval kan een onterfd kind geen goederen opeisen en alleen maar aanspraak maken op een deel van de waarde. De vordering is in beginsel opeisbaar 6 maanden na het overlijden. Gaat de erfenis naar een stiefouder van het onterfde kind? Dan kan er in het testament staan dat de vordering pas opeisbaar is na het overlijden van de stiefouder. Deze clausule is alleen geldig als er sprake is van een huwelijk, partnerschap of samenlevingscontract.

Zoek precies uit hoe het zit in jouw geval

Als er bij een onterving sprake is van een koophuis raad ik beide partijen aan om een eigen adviseur in de arm te nemen. Als onterfd kind kun je bijvoorbeeld een partijnotaris inschakelen die alleen naar jouw belangen kijkt. Of je kunt direct naar een erfrecht-advocaat gaan als de belangen groot genoeg zijn.

Ook voor de executeur is het verstandig om een deskundige in te schakelen. Je wilt er niet pas bij de rechter achter komen dat je een fout hebt gemaakt. Als executeur wil je bijvoorbeeld weten of je bevoegd bent om het huis te verkopen. Dat is niet het geval als het onterfde kind bij het overlijden van de eerste ouder mede-eigenaar is geworden. Want dat is de eerste erfenis, waarin je als executeur van de tweede erfenis geen bevoegdheden hebt.

Het is voor beide partijen belangrijk om goed uit te laten zoeken welke rechten en bevoegdheden je hebt. Een juridisch probleem voorkomen is altijd goedkoper dan een juridisch probleem oplossen.

Heb je juridische hulp nodig? Vraag hier dan een gratis gesprek aan met een jurist.

Hoe moet je bij de legitieme portie een huis waarderen?

Het erfrecht zegt bijzonder weinig over het waarderen van goederen. De wet zegt wel dat het gaat om de waarde ten tijde van het overlijden. Is een kind door beide ouders onterfd? Dan kan het kind in beide erfenissen een beroep doen op de legitieme portie en moet je het huis dus twee keer waarderen. Dit kan een lastige kwestie zijn als je hier pas na het overlijden van de langstlevende achter komt. Want hoe stel je met terugwerkende kracht een waarde vast als de eerste ouder 10 of 20 jaar geleden is overleden?

legitieme portie onroerend goed
het gaat om de waarde ten tijde van het overlijden

Het erfrecht vind je in het Burgerlijk Wetboek. In het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering staan de regels voor het voeren van een procedure over de verdeling van een gemeenschap. Dit wetboek gaat er van uit dat de “deelgenoten” eerst proberen om met elkaar tot overeenstemming te komen. Lukt dat niet? Dan moet een deskundige de goederen waarderen. Het is de bedoeling dat je daar samen iemand voor aanwijst. Lukt dat ook niet? Dan kan de kantonrechter een deskundige benoemen. Deze regels gelden voor de erfgenamen in de nalatenschap. Een onterfd kind is geen erfgenaam en dus ook geen deelgenoot bij de verdeling.

In een derde wetboek, de Successiewet, is de erfbelasting geregeld. Sinds 2010 geldt bij erfenissen verplicht de WOZ-waarde. Deze waarde wordt één keer per jaar vastgesteld door de gemeente. In de aangifte erfbelasting mag je kiezen voor de WOZ-waarde van het kalenderjaar volgend op het jaar van overlijden. Dit geeft de erfgenamen de kans om bezwaar te maken bij de gemeente en een juiste waarde vast te laten stellen.

Wat vindt de rechter er van?

Een conflict over de waardering van het huis voor de legitieme portie leidt regelmatig tot een rechtszaak. Het is de moeite waard om zelf te zoeken in uitspraken van rechters. Dit kan op deze website. Er is een redelijke kans dat je een zaak vindt die lijkt op jouw situatie. Hierna volgen een paar interessante voorbeelden:

  • De waarde van een woning is lager als er een huurder in zit. Dit komt vooral vanwege de huurbescherming. Voor de erfbelasting geldt een tabel waarbij de waarde afhangt van de huurprijs in relatie tot de WOZ-waarde. Voor het erfrecht en de legitieme geldt deze tabel niet. Je moet dus per geval bekijken wat een verhuurd huis waard is. In deze zaak was één kind onterfd en was het andere kind erfgenaam van een huis waarvan zij zelf de huurder was. De rechter kwam tot het oordeel dat ook in dit geval het huis minder waard was.
  • In deze zaak werd het huis pas vele jaren na het overlijden verkocht. In de tussentijd was de waarde gedaald en hadden de erfgenamen veel kosten gemaakt. De rechter had daar geen boodschap aan. Het onterfde kind had recht op een deel van de hogere waarde ten tijde van het overlijden. Schokkend detail: over een periode van 8 jaar maakten de erfgenamen 160.000 euro aan advocaatkosten!
  • In dezelfde zaak constateert de rechter in paragraaf 4.17 ook dat de rekening voor de taxatie een schuld van de nalatenschap is. Dit verlaagt de erfenis en de legitieme portie. Indirect betaalt het onterfde kind dus mee aan de taxatie.
  • Tot slot wijs ik je nog op deze uitspraak. De rechter vond een taxatie niet nodig omdat partijen het op een eerder moment al eens waren over de waarde. Pas dus goed op wat je tegen elkaar zegt of wat je schrijft in e-mails en brieven. Je kunt zo maar iets verklaren waar je later niet meer op terug mag komen.

Gemiddeld verschijnt er elke week een nieuwe uitspraak over de legitieme portie.

Wat kun je het beste doen als executeur of erfgenaam?

Bij een onterving zijn er altijd tegengestelde belangen. Het onterfde kind wil er het maximale uithalen. De erfgenamen en de executeur willen zo weinig mogelijk betalen. Maar er is ook een gedeeld belang. Het is voor iedereen beter als je niet naar de rechter gaat. Want een rechtszaak kan jaren duren en tienduizenden euro’s kosten.

Dit zijn een paar tips voor de executeur en de erfgenamen:

  • Doet het onterfde kind direct een beroep op de legitieme portie? Stel dan voor om samen een taxateur aan te wijzen. Laat het onterfde kind daarbij kiezen uit twee opties. De eerste optie is dat het onterfde kind drie makelaars uitzoekt en dat jij daar één van kiest die de taxatie gaat doen. De tweede optie is andersom. Jij zoekt er drie uit en het onterfde kind mag er één kiezen. Spreek van tevoren af dat de taxatiewaarde ook geldt als één van beide partijen achteraf niet tevreden is met het bedrag. Bevestig alle afspraken schriftelijk of per e-mail vóórdat je opdracht geeft voor de taxatie.
  • Meldt het onterfde kind zich niet op korte termijn? Dan blijf je 5 jaar in onzekerheid. Want zolang mag het onterfde kind zijn legitieme nog inroepen. Laat in dat geval de woning taxeren in de staat waarin deze is geërfd. Dus vóórdat je de woning opruimt, opknapt, verbouwt of te koop zet. Maak zelf veel foto’s en vraag de taxateur om ook foto’s op te nemen in het taxatierapport. Hiermee sta je veel sterker als het onterfde kind zich jaren later alsnog meldt.

Wat kun je het beste doen als onterfd kind?

Als onterfd kind sta je altijd met 1-0 achter. Je bent weinig meer dan een schuldeiser met een paar speciale rechten. Het eerste wat je kunt doen is relevante informatie en stukken verzamelen. Op mijn YouTube kanaal vind je een serie video’s over de legitieme portie. Daarin bespreek ik alle rechten die je kunt inroepen.

Dit zijn een paar tips voor het onterfde kind als er een huis in de erfenis zit:

  • Neem het initiatief. Maak officieel aanspraak op de legitieme portie en vraag de executeur om een voorstel te doen.
  • Schakel een eigen adviseur in zodat je niks over het hoofd ziet en geen fouten maakt. Heb je geen rechtsbijstandsverzekering? Dan kun je hier een gratis eerste gesprek aanvragen.
  • Zoek uit wat je overleden ouder en zijn of haar eventuele partner op naam hebben bij het Kadaster.
  • Vraag de WOZ waarde van de woning op. Dit kan gratis op deze website.
  • Maak een account aan op Funda en zorg dat je automatisch een melding krijgt zodra het huis te koop wordt gezet.
  • Stuur aan op een waardebepaling van de woning. Een officiële taxatie kost al snel € 500. Als de woning verkocht gaat worden is het ook mogelijk om eerst een gratis waardebepaling aan te vragen.

Meer lezen?

Veelgestelde vragen:

Wie bepaalt de hoogte van de legitieme portie?

Het is de bedoeling dat het onterfde kind in overleg met de executeur of de erfgenamen tot overeenstemming komt over de hoogte van de legitieme portie. Als dit niet lukt, kan het onterfde kind een rechtszaak beginnen. In dat geval kan de rechter de hoogte van de legitieme portie vaststellen.

Kan de legitieme portie negatief zijn?

Bij een beroep op de legitieme portie krijgt het onterfde kind een vordering op de erfgenamen. Soms is er sprake van een huis met “onderwaarde” of is zelfs de erfenis als geheel negatief. In dat geval ontstaat er geen negatieve legitieme portie. Dit zou neerkomen op een schuld van het onterfde kind aan de erfgenamen. Hiervoor bestaat geen wettelijke basis. Er kan wel op een andere grond sprake zijn van een schuld van het onterfde kind aan de nalatenschap. Bijvoorbeeld als de overledene geld had geleend aan het onterfde kind. Een onterfd kind is niet aansprakelijk voor de schulden van de overledene.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *