Hoe groot is de legitieme portie van een kleinkind?

Een kleinkind onterven, dat doe je niet zomaar. Er moet wel echt iets serieus aan de hand zijn voordat je als opa of oma een kleinkind uit je testament haalt. Veel mensen vragen zich af of een kleinkind in dat geval aanspraak kan maken op een legitieme portie. Dit verschilt per geval. In hoeverre de onterving effect heeft, hangt af van de situatie en de inhoud van het testament. In dit blog ontdek je hoe het zit.

Welke route neemt de erfenis normaal gezien?

Stel, je bent een echtpaar met twee kinderen. De beide kinderen zijn ook getrouwd en hebben zelf ook twee kinderen. In totaal zijn er dus vier kleinkinderen. Als de natuur zijn werk doet, overlijden eerst de grootouders en daarna de kinderen en schoonkinderen. Indien geen van deze personen een testament heeft, gebeurt er het volgende met de erfenissen:

  • Op het moment dat de eerste grootouder overlijdt, zijn de kinderen en de langstlevende samen erfgenaam. De volledige erfenis gaat naar de langstlevende. De kinderen erven in ruil daarvoor een geldvordering die nog niet opeisbaar is.
  • Na het overlijden van de langstlevende is de vordering van de kinderen uit de eerste erfenis opeisbaar. Daarnaast zijn de kinderen samen erfgenaam van de langstlevende. Is een kind gehuwd in algehele gemeenschap van goederen? Dan heeft het schoonkind recht op de helft van het erfdeel.
  • Als vervolgens een kind of schoonkind overlijdt, gebeurt in die generatie precies hetzelfde. De erfenis gaat naar de langstlevende van beiden. De kleinkinderen erven een vordering die niet opeisbaar is.
  • Na het overlijden van de langstlevende is de vordering van de kleinkinderen opeisbaar. Daarnaast zijn de kleinkinderen samen erfgenaam van hun langstlevende ouder.

In onderstaande afbeelding zie je welke route de erfenis van de grootouders neemt voordat deze bij het kleinkind belandt.

kleinkind onterven
uiteindelijk gaat de erfenis naar de kleinkinderen

Kun je een kleinkind onterven?

Bij een normale volgorde van gebeurtenissen is een kleinkind niet rechtstreeks erfgenaam van de grootouders. Toch komt de erfenis uiteindelijk wel bij het kleinkind terecht. Kun je dat als grootouder voorkomen door een testament te maken? Ja, dit kan. Daarover later meer. Hierna kijken we eerst naar de situatie dat een kind eerder overlijdt dan zijn ouders. Want dan kan een kleinkind wel rechtstreeks erven van de grootouders.

Het overlijden van een kind is misschien wel het ergste dat een mens kan overkomen. Helaas komt het voor dat grootouders daarna ook nog het contact met één of meer kleinkinderen verliezen. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat het overleden kind gescheiden was en weinig contact had met zijn kinderen. Ik heb zelf regelmatig testamenten gemaakt voor grootouders die om deze reden een kleinkind wilden onterven.

Bij het scenario in de vorige alinea kun je spreken van een echte onterving. Zonder testament zou het kleinkind rechtstreeks erfgenaam zijn van de grootouders. Bij het overlijden van de eerste grootouder erft het kleinkind een vordering. Na het overlijden van de tweede grootouder is de vordering opeisbaar. Daarnaast is het kleinkind erfgenaam van de langstlevende grootouder. Het deelt dus mee in de erfenis en wordt bijvoorbeeld mede-eigenaar van een eventuele koopwoning.

Als een kleinkind erft vanwege plaatsvervulling omdat zijn ouder overleden is, heeft het bij onterving door de grootouders recht op een legitieme portie. In dat geval kun je een kleinkind dus niet volledig onterven.

legitieme portie kleinkind

Hoe groot is de legitieme portie van een kleinkind?

De legitieme portie is de helft van het normale erfdeel als er geen sprake was van een onterving en er geen schenkingen waren gedaan. Sommige schenkingen moet je bij de erfenis optellen voordat je de legitieme portie berekent. Zou een kleinkind normaal gezien een erfdeel van 100 hebben gekregen? Dan is de legitieme portie van het kleinkind 50.

Heeft de grootouder alles kort voor het overlijden weg gegeven aan een ander (klein)kind? En valt er daarom niks meer te erven? Dan heeft het kleinkind dat hierdoor met lege handen staat nog steeds recht op een legitieme portie. In dat geval heeft het kleinkind een claim op het kind of kleinkind dat een schenking heeft gekregen.

Stel, je bent alleenstaand en je had één kind. Dat kind is overleden en de beide kleinkinderen zijn op grond van de wet de “plaatsvervullers” van hun overleden ouder. Ze hebben ieder recht op de helft van de erfenis. Als één van beide kleinkinderen verwerpt, gaat de hele erfenis naar het andere kleinkind. Dit noemen we “aanwas”. Hoe zit het dan als je in deze situatie beide kleinkinderen onterft en één van beiden de legitieme inroept? Krijgt dat kleinkind dan ook de helft van het andere kleinkind er bij? Nee, dat is niet het geval. Bij de legitieme portie is er geen sprake van “aanwas”.

erfenis kleinkind

De tweetrapsmaking

Stel nu dat je verwacht dat iedereen in de gebruikelijke volgorde gaat overlijden. Dus eerst de beide grootouders en daarna de kinderen en schoonkinderen. Standaard gaat in dat geval de erfenis van de grootouders uiteindelijk naar de kleinkinderen. Ook in dit geval kun je de behoefte hebben om een kleinkind te onterven.

Denk bijvoorbeeld aan de volgende situatie. Om welke reden dan ook beslist je kind om één van zijn eigen kinderen te onterven. De notaris zal je kind er dan op wijzen dat een onterfd kind altijd aanspraak kan maken op de legitieme portie. Stel dat vervolgens de eerste van beide grootouders overlijdt. Op dat moment erft het kind een niet-opeisbare vordering op zijn langstlevende ouder. Hierdoor gaat zijn eigen vermogen omhoog. Raad eens wat op dat moment ook omhoog gaat? Juist, de legitieme portie van het onterfde kleinkind. Dat wil je dus niet. Gelukkig is er een “truc” waarmee je dit kunt voorkomen.

In theorie kun je als grootouders je eigen kind onterven zodat de legitieme portie van je kleinkind in de erfenis van je kind omlaag gaat. Maar als de relatie met je kind goed is, wil je dat liever niet. Gelukkig is er een andere mogelijkheid. Zou het niet mooi zijn als je het kind gewoon tot erfgenaam kunt benoemen en daarbij kunt bepalen waar het restant van de erfenis heen gaat als jouw kind overlijdt? Dan kan je kind zelf genieten van je erfenis, maar deelt het kleinkind er later niet in mee.

Het goede nieuws is dat dit kan! We noemen dat een tweetrapsmaking. Dit houdt in dat je voor hetzelfde erfdeel twee erfgenamen benoemt. De eerste erfgenaam erft onder een ontbindende voorwaarde en de tweede erfgenaam erft onder een opschortende voorwaarde. Om dit wat duidelijker te maken, volgt hierna een voorbeeld.

Voorbeeld

Arend is alleenstaand en heeft één zoon, Berend, die zelf twee zonen heeft, Chris en Daan. Berend heeft na zijn scheiding geen contact meer met zijn zoon Chris. Met de andere zoon, Daan, heeft hij wel goed contact. Berend heeft zelf weinig vermogen, maar Arend heeft een koophuis met een overwaarde van € 100.000. Arend en Berend gaan samen naar de notaris om te regelen dat Chris zo weinig mogelijk erft.

Stel dat Arend overlijdt zonder testament en dat daarna Berend overlijdt met een testament waarin Chris is onterfd. De erfenis van Arend is naar Berend gegaan. Chris en Daan zouden daar ieder de helft van hebben gekregen. De legitieme portie van Chris in de erfenis van Berend is € 25.000. De resterende € 75.000 is voor Daan.

Stel nu dat Arend een testament had gemaakt met een tweetrapsmaking. Berend is tot enige erfgenaam benoemd onder een ontbindende voorwaarde. Daan is tot erfgenaam benoemd onder een opschortende voorwaarde. Op het moment dat Berend overlijdt, gaat het restant van Arend zijn erfenis naar Daan. Dit gebeurt op grond van het testament van Arend. Het vermogen maakt geen deel meer uit van de erfenis van Berend en telt dus niet mee voor de legitieme portie van Chris. In dit geval krijgt Chris dus geen cent uit de erfenis van Arend. Alles gaat naar Daan. Dat is precies het resultaat wat Arend en Berend willen.

kleinkinderen onterven
de tweetrapsmaking verlaagt de legitieme

Natuurlijk kan Arend er ook voor kiezen om Daan direct tot enig erfgenaam te benoemen. Maar dit zou een onterving betekenen van zijn eigen zoon Berend, met wie hij een goede relatie heeft. Een tweetrapsmaking is dus een veel betere optie in dit scenario.

Pas op met de inkortingsvolgorde

Tot slot nog een lastig maar belangrijk onderwerp. Stel dat je drie kinderen hebt waarvan er één is overleden. En stel dat dit kind zelf twee kinderen achterlaat. Zonder testament is er in dat geval sprake van plaatsvervulling door de beide kleinkinderen. Wil je één kleinkind onterven ten gunste van het andere kleinkind? Dan kan het onterfde kleinkind aanspraak maken op zijn legitieme portie.

erfenis kleinkind bij overlijden kind
de gewenste verdeling van de erfenis

Uit welk erfdeel moet in dat geval de legitieme portie worden betaald? Je hebt in bovenstaand voorbeeld drie erfgenamen (twee kinderen en één kleinkind) die ieder voor één/derde erfgenaam zijn. Laat je de legitieme portie betalen door de drie gezamenlijke erfgenamen? Dan krijgen de beide kleinkinderen samen meer dan één/derde van de erfenis. Ik neem aan dat dit niet je bedoeling is.

Gelukkig kun je afwijken van artikel 4:87 van het Burgerlijk Wetboek en een andere “inkortingsvolgorde” opnemen in je testament. Het lijkt mij logisch om te bepalen dat de legitieme portie van het onterfde kleinkind betaald wordt uit het erfdeel van het andere kleinkind. Dit heeft tot gevolg dat de drie “staken” van de stamboom evenveel erven. In onderstaande afbeelding zie je het verschil:

inkortingsvolgorde kleinkind
rechts de juiste methode

Ik denk dat er veel notarissen zijn die het belang van de inkortingsvolgorde over het hoofd zien. Bespreek dit onderwerp dus altijd als je een kleinkind wilt onterven. Vooral als je één kleinkind onterft ten gunste van meerdere andere afstammelingen is het belangrijk dat dit goed in je testament staat.

Ben je zelf onterfd en wil je een beroep doen op de legitieme portie? Ben je een executeur die een erfenis moet afwikkelen waarin iemand is onterfd? Of wil je zelf iemand onterven en meer weten over het opstellen van een testament? In al deze gevallen raad ik je aan om de video’s over onterving en de legitieme portie te bekijken op mijn YouTube kanaal.

Meer lezen?

Voor grootouders:

Voor kleinkinderen:

Veelgestelde vragen:

Kan ik een kleinkind onterven?

Ja, je kunt een kleinkind onterven ten gunste van andere erfgenamen. Het is verstandig om direct ook een levenstestament te maken. Dat is een notariële akte waarin je uit voorzorg een algemene volmacht verleent aan je vertrouwenspersoon. Daarmee voorkom je dat het onterfde kind zich kan bemoeien met de financiën als je in de toekomst wilsonbekwaam wordt.

Heeft een kleinkind recht op een legitieme portie?

Ja, een kleinkind kan recht hebben op een legitieme portie in de erfenis van zijn grootouder. Dit is alleen het geval als de vader of moeder van het kleinkind overlijdt vóór de grootouder.

Wie erft bij overlijden grootouders?

Als de grootouders geen testament hebben, gaat de erfenis eerst naar de langstlevende en pas daarna naar de kinderen. Een kleinkind kan erven als het kind eerder is overleden, verwerpt, of onwaardig is.

Hoe groot is de legitieme portie van een kleinkind?

De legitieme portie is de helft van het normale erfdeel als er geen testament was gemaakt en er geen schenkingen waren gedaan. De legitieme wordt uitbetaald in geld. Dit betekent dat het kleinkind geen aanspraak kan maken op goederen uit de erfenis. Het heeft alleen recht op een deel van de waarde.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *