Legitieme portie berekenen: 4 voorbeelden

Het berekenen van de legitieme portie kan erg lastig zijn en voor grote conflicten zorgen. Het leidt regelmatig tot een rechtszaak tussen de nabestaanden. In dit blog leg ik aan de hand van een paar voorbeelden uit hoe de berekening van de legitieme portie werkt. Ik heb ook een serie video’s gemaakt over de legitieme portie. Je kunt alle afleveringen gratis bekijken op mijn YouTube kanaal. In de derde aflevering hieronder leg ik uit hoe je de legitieme portie berekent.

de andere afleveringen vind je op mijn YouTube kanaal

Hoe hoog is de legitieme portie?

Als je onterfd bent en een beroep doet op de legitieme portie krijg je een geldvordering. Deze vordering is gelijk aan de helft van het erfdeel dat je had gekregen als je niet was onterfd. Dit betekent dat je een paar dingen moet weten om de legitieme portie te kunnen berekenen:

  1. Welke goederen en schulden zitten er in de erfenis?
  2. Wat is de waarde van de erfenis?
  3. Voor welk breukdeel zou jij erfgenaam zijn geweest?

Bij het beantwoorden van deze drie vragen kan er veel mis gaan. Laten we beginnen met de laatste vraag. Zonder testament bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Je moet dus uitzoeken voor welk breukdeel jij erfgenaam was geweest als de overledene geen testament had gemaakt.

Ben jij het enige kind en laat je overleden ouder geen partner achter? Dan zou jij de enige erfgenaam zijn geweest en is de legitieme portie dus de helft van de erfenis. Ben jij het enige kind en laat je overleden ouder een echtgenoot of geregistreerd partner achter? Dan zouden jullie ieder voor de helft erfgenaam zijn geweest. In dit geval is de legitieme portie een kwart van de erfenis. Ben jij het enige kind en heeft je ouder zijn of haar partner tot erfgenaam benoemd, maar is er geen sprake van een huwelijk of partnerschap? In dat geval was jij de enige erfgenaam geweest en is de legitieme portie de helft van de erfenis. Dit komt doordat een samenwonende partner op grond van de wet geen erfgenaam is.

In het handige overzicht hieronder vind je de legitieme voor een paar situaties:

Wie laat de overledene achter?Hoe groot is de legitieme portie per kind?
1 kind en geen partner50% (de helft van de erfenis)
2 kinderen en geen partner25% (een kwart van de erfenis)
3 kinderen en geen partner16,67% (een zesde van de erfenis)
1 kind en een echtgenote of geregistreerd partner25% (een kwart van de erfenis)
2 kinderen en een echtgenote of geregistreerd partner16,67% (een zesde van de erfenis)
3 kinderen en een echtgenote of geregistreerd partner12,5% (een achtste van de erfenis)

Een partner met wie je overleden ouder niet gehuwd of geregistreerd was, laat je buiten beschouwing.

Hoe groot is de erfenis?

De eerste van de drie vragen is welke goederen en schulden er in de erfenis zitten. In 2003 is het nieuwe erfrecht ingevoerd. Onder het oude erfrecht had het onterfde kind recht op een legitieme in “goederen”. Dit betekende dat je bij een beroep op de legitieme mede-eigenaar werd van goederen in de erfenis.

Na 2003 heb je alleen nog recht op een legitieme in “geld”. Sommige mensen denken dat dit betekent dat je alleen een deel van het banksaldo krijgt. Dit klopt niet. Het onterfde kind krijgt ook een deel van de waarde van andere goederen. Dit betekent dat er ook een waarde moet worden bepaald voor sieraden, kunst en voertuigen.

De samenwonende partner telt niet mee bij het berekenen van het breukdeel van de legitimaris. Maar bij het bepalen van de omvang van de erfenis doet de partner er wel toe. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je vader overlijdt en dat hij samen met zijn vriendin een koopwoning heeft. Zit in dat geval de helft van de woning in de erfenis? Of heeft je vader meer geld in het huis geïnvesteerd dan zijn vriendin? In dat geval kan hij een “vergoedingsrecht” hebben. Dit verhoogt de waarde van de erfenis en telt dus mee bij het berekenen van de legitieme portie!

Schulden tellen ook mee bij het bepalen van de legitieme portie. Ben je onterfd door jouw langstlevende ouder? Dan heb je bij het overlijden van je eerste ouder waarschijnlijk een vordering geërfd. Voor de langstlevende ouder is dit een schuld. Deze schuld geef je niet op voor de inkomstenbelasting. Hierdoor wordt deze soms vergeten bij de berekening van de legitieme portie.

Vaak is de hoogte van de schuld niet eens vastgesteld bij het eerste overlijden. In dat geval moet dus ook nog worden uitgezocht hoe groot het vermogen was op dat moment.

Tip: bekijk de startpagina over de legitieme portie.

Ik hoop dat de uitleg tot dusver goed te volgen is. Hierna volgen een paar voorbeelden om het nog wat duidelijker te maken.

Voorbeeld 1: onterfd bij het overlijden van de eerste ouder

Sinds de invoering van het nieuwe erfrecht in 2003 geldt er standaard een langstlevende regeling als iemand getrouwd is en kinderen heeft. Deze regeling houdt in dat de volledige erfenis naar de langstlevende gaat. In ruil daarvoor erven de kinderen een geldvordering die ze pas kunnen opeisen na het overlijden van de langstlevende. Een onterfd kind dat een beroep doet op de legitieme krijgt ook een geldvordering.

Arie en Bianca zijn getrouwd in gemeenschap van goederen. Ze hebben twee dochters, Charlotte en Denise. De gemeenschap van goederen heeft een waarde van € 300.000. Arie overlijdt als eerste en Denise is onterfd. De erfenis is de helft van de gemeenschap van goederen, dus € 150.000. Zonder testament zou Arie drie erfgenamen hebben: Bianca, Charlotte en Denise. Ieder zou recht hebben op een erfdeel van € 50.000. De legitieme van Denise is de helft van dit bedrag, dus € 25.000.

In deze situatie is de berekening van de legitieme portie niet ingewikkeld. Hooguit kan er discussie zijn over de waarde van het vermogen. In het plaatje hieronder zie je de standaard erfdelen en de omvang van de legitieme.

legitieme portie berekenen
de legitieme is de helft van je normale erfdeel

Voorbeeld 2: onterfd bij het overlijden van de tweede ouder

Ben je onterfd door de langstlevende ouder? Bijvoorbeeld omdat het contact verbroken is na het overlijden van de eerste ouder? Dan heb je meestal bij het overlijden van de eerste ouder een vordering geërfd die opeisbaar is na het overlijden van de langstlevende. Daarnaast kun je in de erfenis van de langstlevende een beroep doen op de legitieme. In dit geval heb je dus twee afzonderlijke vorderingen.

Esther en Frits zijn gehuwd in gemeenschap van goederen en hebben twee zonen, Gerard en Harry. Het totale vermogen is € 150.000. Esther overlijdt als eerste en heeft geen testament. Frits overlijdt als laatste en heeft wel een testament. Daarin is Harry onterfd.

Bij het overlijden van Esther gaat de erfenis op grond van de wet eerst naar Frits. Van het totale vermogen is de helft van Esther. Haar erfenis is dus € 75.000 waard. Esther laat drie erfgenamen achter die ieder recht hebben op € 25.000. Harry heeft bij het overlijden van Esther dus een vordering geërfd van € 25.000.

Vervolgens overlijdt Frits. Hij laat € 150.000 aan bezittingen na. Daar staat een schuld van € 50.000 aan de kinderen tegenover. Zijn erfenis is dus € 100.000 waard. Zonder testament zou hij twee erfgenamen achterlaten, Gerard en Harry. Ieder zou een erfdeel hebben gekregen van € 50.000. De legitieme portie van Harry is dus € 25.000.

In de afbeelding hieronder zie je de normale erfdelen bij het eerste en tweede overlijden en de legitieme portie van Harry bij het tweede overlijden.

in de tweede erfenis zijn de erfdelen dus groter

Maak niet de fout om bij de berekening van beide vorderingen uit te gaan van dezelfde cijfers. Voor beide erfenissen moet afzonderlijk worden gekeken naar de samenstelling en de waardering van de erfenis op het moment van overlijden.

Voorbeeld 3: een ander kind heeft een schenking gehad

Bij het onterven van een kind zou je op het idee kunnen komen om alles bij leven weg te geven. Bij een kleinere erfenis is de legitieme ook kleiner. Hier steekt de wet een stokje voor. Bij het berekenen van de legitieme portie moet je giften aan andere kinderen bij de erfenis optellen.

Kees is gescheiden in 1980. Daarna heeft hij zijn zonen Richard en Roelof nooit meer gezien. Ook zijn tweede huwelijk eindigt in 1995 met een echtscheiding. Uit dat huwelijk heeft hij een dochter, Eva. Met haar heeft hij nog wel contact. Daarom heeft hij in 2010 een testament gemaakt waarin Eva tot enige erfgenaam is benoemd. In 2015 verkoopt Kees zijn huis en schenkt hij € 100.000 aan Eva. Enkele jaren later overlijdt Kees. Hij heeft op dat moment nog € 200.000 aan vermogen.

Als Kees geen schenking had gedaan, was zijn erfenis € 300.000 geweest. Wanneer hij geen testament had gemaakt, zouden Richard, Roelof en Eva daar ieder € 100.000 van hebben geërfd. Als Richard en Roelof aanspraak maken op hun legitieme hebben ze ieder recht op € 50.000. Eva moet als enige erfgenaam deze bedragen uitbetalen aan haar halfbroers. Gelukkig blijft er daarna nog genoeg over voor Eva zelf.

legitieme portie schenkingen
schenkingen tel je dus bij de erfenis op

Zijn er schenkingen gedaan aan andere personen? Bijvoorbeeld aan een partner of aan een ander familielid dat geen erfgenaam is? Dan hangt het van de situatie af of je zo’n schenking wel of niet moet bijtellen. Je vindt de wettelijke regels in artikel 4:65 en volgende van het Burgerlijk Wetboek. Gaat het om grote bedragen? Schakel in dat geval altijd een deskundige in.

Voorbeeld 4: het onterfde kind heeft een schenking gehad

Het onterfde kind kan natuurlijk ook een schenking hebben gehad. Bijvoorbeeld lang geleden toen de verhoudingen nog goed waren. Ook die schenking tel je bij de erfenis op. Maar daarna haal je de schenking van de legitieme af.

Elizabeth is alleenstaand en heeft twee zonen, Eddy en Frank. In 2010 krijgt Eddy een schenking van € 25.000. Daarna raakt de verhouding ernstig verstoord en maakt Elizabeth in 2020 een testament bij de notaris. In het testament is Eddy onterfd en Frank tot enig erfgenaam benoemd.

Elizabeth overlijdt enkele jaren later en laat € 75.000 na aan Frank. Voor het berekenen van de legitieme portie van Eddy moet je de schenking eerst bij de erfenis op tellen en daarna van de legitieme afhalen. Zonder schenking zou Elizabeth een erfenis van € 100.000 hebben nagelaten. Het normale erfdeel van Eddy is de helft hiervan, dus € 50.000. Zijn legitieme portie is de helft van het normale erfdeel, dus 25.000. Maar op dit bedrag komt de schenking van € 25.000 in mindering. De legitieme portie van Eddy is dus € 0.

kindsdeel berekenen
Eddy krijgt niks uit de erfenis

Ben jij onterfd omdat je een lening niet hebt terugbetaald? Indien de schuld nog bestaat, verreken je deze op dezelfde manier als een schenking. De vordering op jou is een onderdeel van de erfenis (komt bij het geheel op) maar mag daarna verrekend worden (gaat van jouw legitieme af). Is de schuld bij leven kwijtgescholden? Dan geldt hetzelfde. Is de schuld verjaard? Dan telt deze niet meer mee. Het bedrag komt in dat geval niet bij de erfenis op en gaat niet van de legitieme portie af.

Tip: heb jij juridische hulp nodig bij het inroepen van je rechten maar heb je geen rechtsbijstandsverzekering? Dan kun je hier een gratis eerste gesprek aanvragen met een jurist.

Meer lezen?

Hoe moet je de legitieme portie berekenen?

In beginsel is de legitieme portie de helft van het normale erfdeel dat je had gekregen als je niet was onterfd. Om dit te kunnen berekenen moet je weten welke goederen en schulden er in de erfenis zitten, wat de waarde is en voor welk breukdeel jij erfgenaam was geweest.

Wie maakt de berekening van de legitieme portie?

Het is gebruikelijk dat de executeur een eerste berekening maakt en dat het onterfde kind daarop reageert. Worden partijen het niet met elkaar eens? Dan kunnen ze hun geschil voorleggen aan de rechter.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *