In een testament kun je meerdere soorten begunstigingen opnemen. Je hebt bijvoorbeeld de keuze uit erfstellingen en legaten. Sommige mensen kiezen er voor om een legaat ter grootte van het kindsdeel op te nemen in hun testament. In dit blog ontdek je waarom je dit kunt doen en hoe het precies werkt.
Wat is een legaat van een kindsdeel?
Het begrip “kindsdeel” vind je nergens in het erfrecht. In dit blog ga ik er van uit dat jij een testament wilt maken en dat je daarin een speciaal geldlegaat wilt opnemen. Als dat geldlegaat zo groot is als het normale erfdeel of de legitieme portie, dan zou je kunnen spreken van een legaat van een kindsdeel.
Optie 1: langstlevende testament voor samenwoners
Sinds de invoering van het nieuwe erfrecht in 2003 geldt er standaard een langstlevende regeling als je getrouwd bent of geregistreerd als partners. Deze regeling houdt in dat de langstlevende en de kinderen samen erfgenaam zijn maar dat de volledige erfenis wordt toegedeeld aan de langstlevende. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering op de langstlevende. Deze geldvordering is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende.
Stel bijvoorbeeld dat je erfenis bestaat uit een koophuis dat € 400.000 waard is en dat je drie kinderen en een langstlevende echtgenoot achterlaat. Zonder testament heb je in dat geval vier erfgenamen (de langstlevende en de drie kinderen). Ieder van hen heeft recht op een erfdeel ter waarde van € 100.000. De langstlevende erft het huis ter waarde van € 400.000 en houdt in ruil daarvoor een schuld aan de drie kinderen van € 300.000. De drie kinderen erven een geldvordering van € 100.000 per persoon.
De hierboven beschreven regeling is alleen mogelijk voor gehuwden en geregistreerd partners. Samenwoners kunnen er niet voor opteren. In de praktijk is hiervoor de volgende oplossing bedacht. Samenwoners kunnen elkaar in een langstlevende testament tot enig erfgenaam benoemen. Doordat de langstlevende enig erfgenaam is werkt het testament automatisch. Hiermee voorkom je een prijzige afwikkeling van de erfenis via de notaris (je hebt geen akte van verdeling nodig). Omdat je de kinderen niet wilt onterven neem je voor ieder kind een legaat op ter grootte van het gebruikelijke kindsdeel. Het eindresultaat van dit testament is gelijk aan de situatie dat je getrouwd was. De langstlevende erft het huis en de kinderen erven een geldvordering.
Optie 2: het toevoegen van een extra erfgenaam aan je testament
Het gebeurt regelmatig dat een echtpaar er voor kiest om een extra erfgenaam te benoemen. Bijvoorbeeld een pleegkind. Bij de wettelijke langstlevende regeling voor gehuwden kun je een stiefkind tot mede-erfgenaam benoemen. Het stiefkind wordt dan “betrokken” in de “wettelijke verdeling” en erft een geldvordering, net als de eigen kinderen.
Het is niet mogelijk om pleegkinderen mee te laten doen in de wettelijke langstlevende regeling. Wil je een pleegkind bij het overlijden van de eerste van beide echtgenoten een geldvordering laten erven? Dan kun je kiezen voor een zogenoemde “quasi wettelijke verdeling” of een legaat ter grootte van het kindsdeel. De quasi wettelijke verdeling heeft als nadeel dat deze veel duurder is om af te wikkelen. De langstlevende moet namelijk een akte van verdeling laten opstellen door de notaris. Een legaat is goedkoper om af te wikkelen. Bij een gemiddelde erfenis heeft deze optie dus de voorkeur.
Overigens hoeft een dergelijk testament niet duur te zijn. Je kunt als echtpaar namelijk een samenwoners testament maken, zoals eerder in dit blog beschreven. Daarin benoem je de langstlevende tot enig erfgenaam en neem je geldlegaten op voor de kinderen en het pleegkind. Je kunt dit dus regelen in een standaard testament voor samenwoners met enkele kleine toevoegingen. Volgens mij is dat eenvoudiger dan het toevoegen van een legaat aan een standaard testament voor gehuwden.
Er zijn nog meer varianten. Je kunt er bijvoorbeeld ook voor kiezen om het pleegkind alleen te begunstigen in het tweede testament (bij het overlijden van de langstlevende). In dat testament kan het pleegkind zonder vervelende bijwerkingen tot mede-erfgenaam worden benoemd.
Bespreek met de notaris ook de fiscale gevolgen. Als het pleegkind niet voldoet aan de voorwaarden is er bij het overlijden van de eerste echtgenoot tot 40% erfbelasting verschuldigd!
Optie 3: Eén van de kinderen erft een legaat in plaats van een erfdeel
Stel dat je meerdere kinderen hebt en dat de onderlinge verhoudingen verstoord zijn. Neem bijvoorbeeld de situatie dat je drie kinderen hebt en dat je verwacht dat één van deze drie dwars gaat liggen bij de afwikkeling van de erfenis. Misschien ben je er nog niet aan toe om dit kind te onterven, maar wil je wel op een andere manier voorkomen dat de afwikkeling van de erfenis vast gaat lopen.
In een dergelijke situatie kun je bijvoorbeeld één van de kinderen een geldlegaat toekennen in plaats van een erfdeel. Stel dat je erfenis bestaat uit een woning, inboedel, sieraden en een spaarrekening die bij elkaar € 300.000 waard zijn. Je hebt drie kinderen (A, B en C) die ieder erfgenaam zijn voor één/derde. Je zou in een testament de kinderen A en B ieder voor één/tweede tot erfgenaam kunnen benoemen. Aan kind C legateer je een geldbedrag ter grootte van één/derde van de waarde van je erfenis.
Bovenstaande regeling heeft tot gevolg dat kind A en kind B het huis, de inboedel, de sieraden en de spaarrekening erven. Deze twee kinderen mogen samen beslissen wat ze met deze goederen gaan doen. Aan kind C moeten ze € 100.000 uitkeren. Dit kunnen ze bijvoorbeeld doen uit de verkoopopbrengst van het huis. Kind C bepaalt niet hoe de erfenis wordt afgewikkeld. Denk bijvoorbeeld aan de verdeling van de inboedel en de sieraden. Kind A en B zijn niet verplicht om kind C hierbij te betrekken.
Is dit jouw situatie en zou je dit ook zo willen regelen? Voorkom dan een hoop gedoe door in je testament te vermelden welke roerende zaken niet meetellen en hoe het huis moet worden gewaardeerd. Je kunt bijvoorbeeld de waarde van de inboedel en sieraden buiten beschouwing laten, waardoor er ook geen taxatie nodig is. Bij de waardering van de woning kun je kiezen voor een taxatie als de woning niet wordt verkocht of de daadwerkelijke netto verkoopopbrengst als de woning wel wordt verkocht.
Optie 4: een legaat ter grootte van het minimale kindsdeel
Een onterfd kind kan altijd aanspraak maken op de zogenoemde “legitieme portie”. Dit is het minimale deel, uit te betalen in geld, waarop een kind altijd recht heeft. De legitieme portie is in beginsel de helft van het normale erfdeel. Stel bijvoorbeeld dat je alleenstaand bent en dat je drie kinderen hebt. Ieder van de kinderen heeft normaal gezien recht op een erfdeel van één/derde. Een onterfd kind kan aanspraak maken op een legitieme portie van één/zesde.
Je kunt de onterving van een kind combineren met een legaat van een geldbedrag ter grootte van het minimale kindsdeel. Het is belangrijk om je te realiseren dat het exacte bedrag van de legitieme portie pas bepaald kan worden na je overlijden. De wet besteedt maar liefst 2000 woorden (!) aan de “omvang” van de legitieme portie. Een legaat van het minimale kindsdeel geeft dezelfde juridische problemen als een beroep op de legitieme portie bij een volledige onterving. Ik zou het daarom alleen overwegen in de volgende gevallen:
- Het betreffende kind is wilsonbekwaam en je wilt het niet meer nalaten dan je wettelijk verplicht bent. Je kunt het legaat bijvoorbeeld combineren met een testamentair bewind en een zogenoemde “tweetrapsmaking”. Heeft je kind een beschermingsbewindvoerder of een curator? Wees je er dan van bewust dat deze met een beroep op de legitieme portie het testamentair bewind of de tweetrapsmaking kan aanvechten.
- Het kind wil zelf geen erfgenaam zijn, bijvoorbeeld omdat het recht heeft op een uitkering met een vermogenstoets. Een legaat van een kleiner bedrag kan in dit geval een oplossing zijn.
Meer lezen?
- Meer opties voor kinderen met een uitkering.
- Uitleg over “inferieure makingen” in strijd met de legitieme portie.
- Zo werkt de quasi wettelijke verdeling.
- Stappenplan voor onterfde kinderen.
- Dit staat er in een standaard langstlevende testament.
- Meer tips waarmee je de legitieme portie kunt verlagen.
- Bekijk ook de video’s over de legitieme portie op mijn YouTube kanaal.
Veelgestelde vragen:
Gaat een legaat voor een erfdeel?
Ja, een legaat is een schuld van de nalatenschap en heeft daarom voorrang boven een erfdeel.
Gaat een legaat voor de legitieme portie?
Nee, een legaat gaat niet voor de legitieme portie. Beiden zijn een schuld van de nalatenschap maar de legitieme portie heeft een hogere rang.