Langstlevende echtgenoot verkoopt het huis, mag dat?

In dit blog ontdek je wat de rechten van een kind zijn als de langstlevende echtgenoot het huis verkoopt. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je moeder het huis verkoopt na het overlijden van je vader.

Oud of nieuw erfrecht, wel of geen testament?

In 2003 is het nieuwe Nederlandse erfrecht ingevoerd. Onder het oude erfrecht waren de langstlevende echtgenoot en de kinderen samen erfgenaam. De kinderen werden bij het overlijden van de eerste ouder mede-eigenaar van de woning. Het was gebruikelijk om als echtpaar een testament te maken op het moment dat je een woning kocht. Daarbij kon je kiezen uit twee varianten. Bij de eerste variant werden de kinderen nog steeds mede-eigenaar maar kreeg de langstlevende het vruchtgebruik. Bij de tweede variant ging het huis naar de langstlevende. De kinderen erfden in ruil daarvoor een geldvordering.

Is de eerste van beide echtgenoten na 1 januari 2003 overleden zonder testament? Dan is het nieuwe erfrecht van toepassing. Dit betekent dat de woning op grond van de wet naar de langstlevende is gegaan. De kinderen hebben in ruil daarvoor een geldvordering geërfd. Had de overledene wel een testament? Dan bepaalt het testament wie op dit moment eigenaar is van het huis. Een vruchtgebruik testament dat gemaakt is vóór 2003 heeft voorrang boven het nieuwe erfrecht. Ook bij een overlijden na 2003 kunnen de kinderen dus mede-eigenaar zijn van het huis.

Nog een complicatie is de invoering van de zogenoemde “wilsrechten”. Op grond hiervan kan een stiefkind een deel van de eigendom claimen. Dit beperkt de langstlevende stiefouder in de mogelijkheid om het huis te verkopen na het overlijden van zijn of haar echtgenoot.

Hierna volgt een aantal voorbeelden uit de praktijk.

1. Overleden zonder testament onder oud erfrecht

Is de eerste van beide ouders vóór 2003 overleden zonder testament? Dan zijn de kinderen van de overleden ouder op dat moment mede-eigenaar geworden van de woning. In beginsel heeft de langstlevende toestemming nodig van de kinderen om de ouderlijke woning te kunnen verkopen.

langstlevende echtgenoot verkoopt huis

Frank is zonder testament overleden in 1999. Hij was gehuwd met Jeanet en had twee kinderen, Daan en Erik. De kinderen zijn op grond van de wet mede-eigenaar geworden van het huis. Jeanet wil de woning verkopen. Zij heeft hiervoor de toestemming nodig van de kinderen. Daan heeft na het overlijden van zijn vader aan de notaris gevraagd of hij recht heeft op een deel van de koopprijs als zijn moeder het huis verkoopt. Het antwoord daarop was bevestigend. Jeanet heeft geen recht op het vruchtgebruik omdat Frank geen testament had.

Erik werkt niet mee aan de verkoop en Jeanet vraagt aan een notaris wat zij kan doen. Het antwoord is dat Jeanet een vervangende machtiging tot verkoop kan aanvragen bij de rechter. Hiervoor heeft zij een advocaat nodig.

2. Overleden zonder testament onder nieuw erfrecht

Bij een overlijden na de invoering van het nieuwe erfrecht gaat de woning standaard naar de langstlevende. Dit is het geval bij een huwelijk en een geregistreerd partnerschap. Voor samenwoners is er geen wettelijke regeling. Zijn je ouders ongehuwd, niet geregistreerd als partner en hebben ze geen testament? Dan is de langstlevende geen erfgenaam en gaat de erfenis direct naar de kinderen.

Bij een huwelijk of partnerschap erven de kinderen bij het overlijden van de eerste ouder een geldvordering. Deze vordering kunnen ze pas opeisen als de langstlevende overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering belandt. Bij hertrouwen van de langstlevende kunnen de kinderen een wilsrecht uitoefenen. Dit heeft tot gevolg dat ze mede-eigenaar worden van de woning. Is er geen sprake van een hertrouwen en verkoopt de langstlevende het huis? Dan kunnen de kinderen daar niets tegen doen.

nieuw erfrecht zonder testament

Els is zonder testament overleden in 2008. Zij was gehuwd met Kees en had twee dochters, Anita en Karin. Op grond van de wet is Kees de enige eigenaar van het huis. Anita en Karin hebben in ruil daarvoor een geldvordering geërfd. Kees heeft geen handtekening van Anita en Karin nodig om het huis te verkopen. De verkoopopbrengst is voor Kees. Anita en Karin mogen hun erfdeel in beginsel pas opeisen als Kees overlijdt.

Veel kinderen realiseren zich niet dat de hoogte van hun geldvordering bepaald wordt door de marktwaarde van de woning op de sterfdatum. Deze is bijna altijd hoger dan de WOZ-waarde. De beste manier om de marktwaarde te bepalen is een taxatie door een makelaar. Dit kost al snel € 500. Vind je dat te duur? Voor een klein bedrag kun je binnen één minuut een online waarde-rapport aanvragen. Hier staan ook de koopprijzen in die recent betaald zijn voor vergelijkbare woningen in de buurt.

3. Er is sprake van een stilzwijgend vruchtgebruik

Onder het oude erfrecht was het gebruikelijk om een langstlevende testament te maken. Vaak stond in zo’n testament dat de kinderen erfgenaam waren en dat de langstlevende het vruchtgebruik erfde. Dit had tot gevolg dat de kinderen bij het overlijden van de eerste van beide ouders mede-eigenaar werden van de woning. Veel van dit soort testamenten zijn nooit ingeschreven bij het Kadaster. Dit betekent dat het vruchtgebruik van de langstlevende niet officieel is gevestigd. We spreken in dat geval van een stilzwijgend vruchtgebruik.

De langstlevende echtgenoot die het huis wil verkopen heeft in dit geval een handtekening nodig van de kinderen. Als de kinderen niet meewerken, is het mogelijk om een vervangende machtiging tot verkoop aan te vragen bij de rechter. Het lijkt dus op de situatie die ik omschreef onder punt 1. Maar er is ook een verschil. Anders dan bij punt 1 kunnen de kinderen nog geen uitbetaling eisen van hun erfdeel. Want de kinderen moeten het vruchtgebruik van de langstlevende respecteren.

4. Er is sprake van een gevestigd vruchtgebruik

Is het vruchtgebruik wel officieel gevestigd bij het Kadaster? Dan moet je in de betreffende notariële akte kijken of de langstlevende zelfstandig bevoegd is tot verkoop. Dit kan namelijk het geval zijn. De langstlevende echtgenoot mag in dat geval het huis verkopen zonder medewerking van de kinderen. Vaak is de langstlevende vervolgens ook bevoegd om de verkoopopbrengst te “verteren”. Dit betekent dat hij of zij het geld bijvoorbeeld mag gebruiken om de huur of de boodschappen te betalen.

5. Stiefouder verkoopt het huis, stiefkind heeft een wilsrecht

Het inroepen van een wilsrecht heeft tot gevolg dat een kind of stiefkind mede-eigenaar wordt van het huis. Een kind kan bijvoorbeeld een wilsrecht inroepen als zijn langstlevende ouder hertrouwt. Een stiefkind kan een wilsrecht inroepen als zijn ouder overlijdt en de erfenis naar de stiefouder gaat.

Beide wilsrechten zijn onderdeel van het standaard erfrecht sinds 2003. Het eerste wilsrecht is niet ingrijpend. Je beslist als langstlevende zelf of je hertrouwt en kunt op dat moment het risico afwegen of een kind zijn wilsrecht inroept. Het tweede wilsrecht is wel ingrijpend. Want een stiefkind kan dit direct inroepen na het overlijden van zijn ouder. De langstlevende heeft hier geen invloed op.

Overigens kunnen de wilsrechten uitgezet worden in een testament. Staat er niks in het testament over de wilsrechten? Dan zijn ze dus van toepassing.

stiefmoeder verkoopt huis

De vader van Hans is zonder testament overleden onder het nieuwe erfrecht. Het huis is op grond van de wet naar de stiefmoeder van Hans vererfd. Hans heeft in ruil daarvoor een geldvordering geërfd. De verhouding tussen Hans en zijn stiefmoeder is slecht. Hij roept daarom zijn wilsrecht in. Hierdoor wordt hij mede-eigenaar van de woning. Wil zijn stiefmoeder de woning verkopen? Dan heeft zij de medewerking van Hans nodig of een vervangende machtiging van de kantonrechter.

Juridische hulp nodig?

Heb jij juridische hulp nodig bij het inroepen van je wilsrecht? Wil je de verkoop op een andere manier tegenhouden? Of bijvoorbeeld vast laten stellen hoe hoog je geldvordering is? Leg jouw vraag of conflict dan voor aan Omnius, een landelijk netwerk van advocaten. Simpele vragen worden gratis beantwoord. Ook kan Omnius jou adviseren over de mogelijke vervolgstappen of doorverwijzen naar een geschikte advocaat. Vul het formulier hieronder in en een jurist neemt vrijblijvend contact met je op.





    privacy statement

    6. Er is sprake van een modern langstlevende testament

    Aan het begin van dit blog heb je al kunnen lezen dat er vóór 2003 twee soorten langstlevende testamenten waren. Het vruchtgebruik testament is een ouderwets testament dat langzaam uitsterft. Sinds het begin van de jaren ’90 werd er steeds vaker gekozen voor een modern langstlevende testament. Tot 2003 werd dit de “ouderlijke boedelverdeling” genoemd. Je kunt zo’n testament vaak herkennen door de verwijzing naar “artikel 1167”. Als dat er in staat, gaat het huis naar de langstlevende en erven de kinderen een geldvordering.

    De ouderlijke boedelverdeling (tot 2003) en de wettelijke verdeling (na 2003) zijn grotendeels hetzelfde. Testamenten die na 2003 zijn gemaakt, gaan meestal uit van de wettelijke regeling. Bij deze testamentvorm krijgt de bescherming van de langstlevende voorrang boven de rechten van de kinderen. Dit betekent dat de langstlevende echtgenoot die het huis verkoopt geen handtekening nodig heeft van de kinderen.

    Wel van belang zijn de opeisbaarheidsgronden in het testament. Zonder testament kunnen de kinderen de geldvordering in beginsel pas opeisen na het overlijden van de langstlevende. Als er een testament is, kan de vordering eerder opeisbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je moeder na het overlijden van je vader het huis verkoopt vanwege een verhuizing naar een zorginstelling. Vaak staat in het testament dat de kinderen in dit geval direct hun deel moeten krijgen.

    Testamenten zijn meestal lastig te begrijpen. Wil je weten wat je rechten zijn maar kom je er zelf niet uit? Schakel dan een deskundige in.

    7. Langstlevende verkoopt het huis goedkoop aan een ander kind

    Kun je er wat tegen doen als je langstlevende vader of moeder het ouderlijk huis voor een gunstige prijs overdraagt aan je broer of zus? Notarissen zijn er altijd van uit gegaan dat een kind dit niet kan tegenhouden. Je kunt je vordering niet opeisen, je kunt geen wilsrecht inroepen en je kunt je vader of moeder ook niet verbieden om het huis te verkopen. Het kwam daarom als een schok dat rechters de afgelopen jaren een aantal keren toch de kant van het benadeelde kind kozen.

    langstlevende schenkt aan ander kind

    Heb je als kind een vordering geërfd op je langstlevende ouder of stiefouder? En neemt de langstlevende een beslissing waardoor zijn of haar vermogen omlaag gaat? Dan bestaat de kans dat jij nooit meer wat gaat zien van je erfenis. Want van een kale kip kun je niet plukken. Een vordering op iemand die niks heeft is niks waard. Gezien de beslissingen in recente rechtszaken hierover is het de moeite waard om contact op te nemen met een advocaat. Er is een kans dat je de overdracht tegen kunt houden of misschien zelfs terug kunt laten draaien.

    Meer lezen?