De meeste mensen weten dat je in Nederland naar de notaris moet als je een testament wilt maken. De wet bepaalt namelijk dat een “uiterste wil” moet worden vastgelegd in een notariële akte. Om deze reden kun je een testament in beginsel ook niet wijzigen zonder een bezoek aan de notaris. Toch zijn er een paar onderwerpen die je wel kunt regelen (en dus ook aanpassen) zonder notaris.
1. Soms vervalt een erfstelling automatisch
Een veel gemaakte fout is dat mensen over het hoofd zien dat een clausule in het testament automatisch kan vervallen. Dit is bijvoorbeeld het geval als je een testament hebt gemaakt ten gunste van je partner.
- Heb je tijdens het huwelijk een testament gemaakt ten gunste van je echtgenoot en ben je daarna gescheiden? Dan is de erfstelling automatisch vervallen op grond van de wet.
- Hetzelfde is het geval als je een testament hebt gemaakt tijdens een geregistreerd partnerschap dat vervolgens ontbonden is.
- Heb je een testament gemaakt ten gunste van iemand met wie je samenwoonde? Normaal gezien staat dan aan het einde van het testament onder “verval beschikkingen” dat de erfstelling stopt na een relatiebreuk.
Als een erfstelling vervalt dan betekent dit nog niet dat je testament vervalt. Het is nog steeds je laatste testament en als jij overlijdt moet door middel van uitleg worden bepaald wie je erfgenaam is. Om deze reden is het verstandig om na een relatiebreuk je testament te herroepen.
Heb je samen met je ex-partner minderjarige kinderen? Dan kun je een nieuw testament maken waarin je de zeggenschap van je ex-partner over jouw erfenis beperkt.
2. Maak een codicil
In een testament kun je erfstellingen en legaten opnemen. Een erfgenaam erft je volledige nalatenschap of een aandeel daarin. Een legataris erft een specifiek goed. Bijvoorbeeld een geldbedrag of een auto. Een erfstelling kun je niet aanpassen zonder een nieuw testament te maken bij de notaris. Maar sommige legaten kun je wel vastleggen (en dus ook wijzigen) zonder notariële akte.
In een door jouzelf met de hand geschreven codicil mag je legaten opnemen ten aanzien van de inboedel en je sieraden. Je kunt bijvoorbeeld een kast legateren aan een goede vriend of een horloge nalaten aan een neef of nicht.
In een codicil kun je geen erfgenaam benoemen of iemand onterven. Ook kun je in een codicil geen geldbedragen of voertuigen legateren. Voor het regelen van deze onderwerpen moet je dus altijd naar de notaris
3. Begunstiging verzekering aanpassen
Nederlanders zijn gek op verzekeren. Veel mensen hebben een polis die een bedrag uitkeert na overlijden. Denk bijvoorbeeld aan een overlijdensrisicoverzekering die gekoppeld is aan je hypotheek of een doorlopend krediet.
Een dergelijke verzekering heeft altijd een “begunstigde”. Soms is het mogelijk om deze begunstiging aan te passen. Op die manier kun je dus, zonder een bezoek aan de notaris, het verzekerde bedrag nalaten aan iemand anders.
Overweeg je om een nieuwe overlijdenrisicoverzekering af te sluiten? Dan is de beste optie dat de begunstigde een verzekering afsluit op jouw leven. Dit heeft namelijk tot gevolg dat er geen erfbelasting verschuldigd is over de uitkering. Sluit jij zelf een verzekering af en betaal jij de premie? Dan betaalt de begunstigde tot 40% erfbelasting over het uitgekeerde bedrag.
4. Een andere executeur benoemen
Ik heb regelmatig meegemaakt dat iemand geen nieuwe erfgenaam wilde benoemen maar wel een nieuwe executeur. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je een groep familieleden tot erfgenamen hebt benoemd en dat één van hen executeur is. Stel dat die persoon vanwege een verhuizing geen executeur meer kan zijn. Je zou in dat geval een nieuw testament kunnen maken waarin je een andere executeur benoemt. Maar er zijn in deze situatie ook alternatieve opties zonder notaris. Na jouw overlijden kunnen de nabestaanden in onderling overleg iemand anders aanwijzen die de erfenis afwikkelt.
- De eerste optie is dat de executeur zelf een plaatsvervanger aanwijst. Dat kan als de tekst van je testament dit toestaat. Bij moderne testamenten is dit bijna altijd het geval.
- De tweede optie is dat de erfgenamen in onderling overleg een volmacht verlenen aan één van hen. Deze volmacht wordt ook wel een “boedelvolmacht” genoemd. Dit is bijvoorbeeld een oplossing voor de situatie dat de executeur is overleden.
- Een erfgenaam kan de rechtbank vragen om een vervangende executeur of een vereffenaar te benoemen.
Al deze opties zijn beschikbaar na jouw overlijden. Linksom of rechtsom komt er dus altijd een vervanger voor de ontbrekende executeur. Onder het oude erfrecht (tot 2003) kon je ook bij codicil een executeur aanwijzen. Deze optie is vervallen met de invoering van het nieuwe erfrecht.
Tip: veel mensen weten niet dat je zelf online een concept testament kunt maken.
5. Uitvaartwensen aanpassen
Voor het vastleggen van je uitvaartwensen hoef je gelukkig niet naar de notaris. Je kunt bijvoorbeeld een wensenlijst invullen in overleg met een uitvaartverzorger. Sommige mensen nemen hun uitvaartwensen op in een testament. Zoals bijvoorbeeld de keuze tussen een crematie of een begrafenis. Je kunt deze onderwerpen ook buiten de notaris om regelen.
Leg je nieuwe uitvaartwensen vast die afwijken van wat je in een eerder testament hebt vastgelegd? Stuur de betreffende notaris dan een scan van je uitvaartwensen met het verzoek om deze te bewaren in je digitale dossier.
6. Een erfgenaam is eerder overleden
Helaas gebeurt het wel eens dat een beoogd erfgenaam eerder dan de erflater overlijdt. Het is gebruikelijk om hier uit voorzorg aandacht aan te besteden bij het opstellen van je testament. Er staat dus waarschijnlijk al in je testament wat er in dit geval gebeurt. Ook zonder een nieuw testament heb je dus een nieuwe erfgenaam.
- In de meeste testamenten staat dat de kinderen van een overleden erfgenaam in zijn plaats komen. Dit wordt “plaatsvervulling” genoemd.
- Er kan ook in het testament staan dat het erfdeel van een overleden erfgenaam naar de andere erfgenamen gaat. Dit wordt “aanwas” genoemd.
- Heb je maar één erfgenaam benoemd en heeft diegene geen afstammelingen? Dan val je terug op de wet en komt je erfenis toe aan je bloedverwanten. Als je zelf geen kinderen hebt dan zijn je ouders, broers en zusters erfgenaam.
Je kunt de benoeming van je erfgenamen niet aanpassen zonder een nieuw testament te maken bij de notaris. Twijfel je over de uitleg van de tekst in je huidige testament? Neem dan contact op met de notaris die het testament heeft gemaakt. De meeste notarissen beantwoorden dit soort vragen gratis.
7. Testament wijzigen zonder notaris in een noodgeval
In een paar bijzondere situaties is het mogelijk om een testament aan te passen zonder notaris.
- Artikel 4:98 Burgerlijk Wetboek gaat over het maken van een testament in tijden van oorlog.
- Artikel 4:101 Burgerlijk Wetboek gaat over het maken van een testament aan boord van een zeeschip of luchtvaartuig.
- Artikel 4:102 Burgerlijk Wetboek gaat over het maken van een testament tijdens rampen, crises, gevechtshandelingen, besmettelijke ziekten of andere buitengewone omstandigheden.
In deze situaties kun je bijvoorbeeld een testament maken ten overstaan van een militair officier, de gezagvoerder van een schip of vliegtuig of een burgemeester.
Meer lezen?
- Zo maak je een codicil (met voorbeeld).
- Meer tips waarmee je bespaart op de kosten voor een testament.
- Gratis voorbeeld testamenten (externe website).
Veelgestelde vragen:
Kan een testament eenzijdig worden gewijzigd?
Ja, een testament kun je altijd eenzijdig wijzigen. Ook als je samen met je partner een testament hebt gemaakt, kun je een nieuw testament maken zonder medewerking van je partner. Een testament is namelijk een hoogstpersoonlijk document. Hebben jullie als stel gezamenlijk een testament geregeld? Dan hebben jullie twee testamenten die je afzonderlijk van elkaar kunt wijzigen. Ook heb je geen toestemming nodig van je kinderen of van andere personen die benoemd zijn in je vorige testament.
Hoe snel kun je een testament aanpassen?
Voor het aanpassen van een testament heb je een notaris nodig. De notaris wil eerst weten wat je wilt wijzigen. Daarna maakt de notaris een concept. Vervolgens kun je een afspraak maken voor de ondertekening. Normaal gezien ben je dus wel een paar weken bezig voordat je een nieuw testament hebt. Als er sprake is van een echte spoedsituatie, dan kun je een testament binnen één dag maken. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je plotseling in het ziekenhuis ligt en morgen een zware operatie krijgt.
Kun je een testament wijzigen bij een andere notaris?
Je bent niet verplicht om voor het aanpassen van je testament terug te gaan naar dezelfde notaris. Je kunt voor het wijzigen van je testament dus ook naar een andere notaris gaan.