Stappenplan kindsdeel opeisen bij opname verzorgingshuis

Als oudere stellen ergens een hekel aan hebben, dan is het wel dat ze hun vermogen moeten opeten vanwege zorgkosten. Het voelt oneerlijk dat iemand die niet zuinig heeft geleefd alles gratis krijgt, terwijl jouw spaarzaamheid wordt bestraft met een hogere eigen bijdrage. Geen wonder dus dat veel mensen zich afvragen hoe je voorkomt dat de erfenis opgaat aan zorgkosten. De oplossing is dat je op tijd begint met het overdragen van je vermogen. Om deze reden zetten veel echtparen in hun testament dat de kinderen het kindsdeel mogen opeisen bij opname van de langstlevende in het verzorgingshuis. In dit blog ontdek je precies hoe dat werkt.

Het nieuwe erfrecht, Box 3 en de eigen bijdrage

In 2003 is het nieuwe Nederlandse erfrecht ingevoerd. Sinds dat jaar geldt er standaard een langstlevende regeling voor echtparen. Deze houdt in dat de volledige erfenis toekomt aan de langstlevende. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering. Deze vordering mogen de kinderen in beginsel pas opeisen op het moment dat de langstlevende overlijdt. Wordt de vordering op een eerder moment vrijwillig uitbetaald? Dan ziet de belastingdienst dit als een schenking, waarover de kinderen schenkbelasting moeten betalen.

De kinderen hoeven de geldvordering bij hun belastingaangifte niet op te geven als Box 3 vermogen. Dit wordt “defiscalisatie” genoemd. In ruil daarvoor geeft de langstlevende ook geen schuld aan de kinderen op in Box 3. Het vermogen van de langstlevende is fiscaal dus hoger dan het in werkelijkheid is.

Sinds 2013 moet je weer een eigen bijdrage betalen op basis van je vermogen als je zorg nodig hebt. Een veel gestelde vraag is daarom: hoe voorkom je dat de erfenis naar de zorgkosten gaat? Want de eigen bijdrage voor het verzorgingshuis wordt gebaseerd op het Box 3 vermogen, waarbij de erfrechtelijke schuld aan de kinderen dus buiten beschouwing blijft.

Het slimme testament waarmee je de eigen bijdrage verlaagt

In de jaren ’90 was er ook sprake van een eigen bijdrage op basis van het vermogen. In dezelfde periode werd een modern soort langstlevende testament populair. Het uitgangspunt van dit testament was dat de volledige erfenis naar de langstlevende ging en dat de kinderen een geldvordering erfden. In 2003 is deze regeling standaard in de wet gekomen voor alle echtparen die nog geen testament hadden. Tot 2003 was er alleen een langstlevende regeling als je een testament had. Zonder testament hadden de kinderen bij het overlijden van de eerste ouder direct recht op hun deel. Met een testament was de vordering pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende.

Een populaire clausule in de jaren ’90 was dat de kinderen hun kindsdeel mochten opeisen bij opname van de langstlevende in het verzorgingshuis. Als je nog een testament hebt uit die tijd staat er vaak het woord “bejaardenoord” in. Sinds 2013 is dezelfde clausule weer razend populair. Echtparen hebben de afgelopen jaren massaal hun testament aangepast. Toch regelen ze niet precies hetzelfde als dertig jaar geleden. Er zijn een paar belangrijke verschillen.

Een eerste verschil is dat ouderenzorg en -huisvesting is veranderd. Senioren blijven veel langer zelfstandig wonen. Je mag volgens de regels pas naar een zorginstelling als je behoefte hebt aan “permanent toezicht” of de hele dag in de “nabijheid van zorg” moet zijn. Wilsonbekwaamheid is een veel groter probleem dan in de jaren ’90. Het komt bijvoorbeeld vaker voor dat iemand niet meer in staat is om een handtekening te zetten voor de verkoop van het huis.

Dat brengt ons bij een tweede verschil. De huidige generatie van zorgbehoevenden heeft veel meer vermogen. Dit heeft tot gevolg dat een simpele standaard clausule in het testament niet meer volstaat. Een compleet plan van aanpak is nodig om zoveel mogelijk vermogen veilig te kunnen stellen. Veel echtparen maken een speciaal testament met meerdere bijzondere clausules. Ook is een levenstestament echt noodzakelijk. Hiermee is je vertegenwoordiging alvast geregeld voor het geval je later dement wordt.

Stappenplan kindsdeel opeisen bij opname verzorgingshuis

Het is belangrijk om te weten dat je dit onderwerp moet regelen op het moment dat je nog met zijn tweeën bent. Het testament van de eerste ouder die overlijdt bepaalt namelijk wat de rechten van de kinderen zijn. Het levenstestament van de langstlevende regelt de vertegenwoordiging door de kinderen. Omdat je niet weet wie van beiden het eerste overlijdt, heb je dus allebei een testament en een levenstestament nodig.

Stap 1: zorg dat je testament op orde is

In een standaard testament wordt geregeld dat de volledige erfenis aan de langstlevende toekomt en dat de kinderen een geldvordering erven. Het testament bepaalt:

• De hoogte van de geldvordering.
• Of er een rente wordt bijgeteld.
• Wanneer de vordering opeisbaar is.

Op grond van de wet heeft iedere erfgenaam een gelijk erfdeel. Er wordt alleen een rente bijgeteld voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%. De vordering is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende en dus niet bij opname in het verzorgingshuis.

Is jullie gemeenschap van goederen bijvoorbeeld € 300.000 waard en hebben jullie twee kinderen? Dan bestaat de erfenis uit de helft van de gemeenschap van goederen op het moment dat de eerste van jullie beiden overlijdt. Hij of zij laat drie erfgenamen achter: de langstlevende en beide kinderen. Dit heeft tot gevolg dat ieder kind een vordering erft van € 50.000. De wettelijke rente is momenteel 7%. Dit betekent dat er 1% rente per jaar wordt bijgeteld. Na één jaar is de vordering dus € 50.500 en na twee jaar € 51.000.

Ten opzichte van de wettelijke regeling kun je de volgende wijzigingen aanbrengen:

• Je kunt de kinderen een groter erfdeel geven. In bovenstaand voorbeeld zijn de beide kinderen samen erfgenaam voor 2/3^e van de erfenis. Dit kun je bijvoorbeeld verhogen naar 99/100^e van de erfenis. In dat geval erft ieder kind een vordering van € 74.250.
• Het is mogelijk om een renteclausule op te nemen. De rente mag maximaal 6% samengesteld zijn. In dat geval is de vordering na één jaar € 78.705 en na twee jaar € 83.427.
• Je kunt bepalen dat de kinderen hun kindsdeel mogen opeisen bij opname van de langstlevende in het verzorgingshuis. Dit betekent dat de uitbetaling belastingvrij is.

Met bovenstaande wijzigingen in de wettelijke regeling kun je veel meer vermogen uitkeren aan de kinderen. Hiermee voorkom je dat de erfenis op gaat aan zorgkosten. Bekijk ook de video hieronder waarin ik precies uitleg hoe dit speciale testament werkt.

Stap 2: maak een levenstestament

Een levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een algemene volmacht verleent aan je vertrouwenspersoon. Met deze volmacht kan iemand bijvoorbeeld jouw bankzaken regelen als je dat zelf niet meer kunt.

Inmiddels hebben al meer dan één miljoen (!) Nederlanders een levenstestament gemaakt. Een groot deel daarvan bestaat uit echtparen met volwassen kinderen. Het is een misverstand om te denken dat je geen levenstestament nodig hebt als je getrouwd bent. Het huwelijk regelt niet dat je voor elkaar een handtekening kunt zetten.

Veel gezinnen komen hier pas achter op het moment dat één van beide ouders al wilsonbekwaam is. Op dat moment is het te laat om nog een levenstestament te regelen. Dit kan alleen uit voorzorg op het moment dat je nog bij je volle verstand bent. Bij wilsonbekwaamheid is het mogelijk om een beschermingsbewind aan te vragen bij de kantonrechter. Dit heeft onder andere tot gevolg dat er toezicht is op het beheer van het vermogen. In beginsel krijgt de bewindvoerder geen toestemming om vermogen weg te sluizen naar de kinderen.

Denk bijvoorbeeld aan het geval dat de langstlevende naar een zorginstelling verhuist. De kinderen kunnen in die situatie de volmacht in het levenstestament gebruiken om de woning te verkopen en de erfdelen uit te keren.

De combinatie van een slim langstlevende testament en een levenstestament zorgt er voor dat je méér vermogen sneller kunt uitkeren aan de kinderen. Ook bespaar je er belasting mee, omdat met de juiste clausules de uitbetaling vrij van schenkbelasting is!

Is één van beide echtgenoten al overleden? Dan kun je zijn of haar testament niet meer aanpassen. Wel kun je als langstlevende nog een levenstestament maken. Het heeft dus altijd zin om even naar de notaris te gaan.

Wist je trouwens dat notarissen zelf hun tarieven mogen bepalen? Hierdoor zijn er grote prijsverschillen tussen notariskantoren. Je kunt een hoop geld besparen door eerst een paar offertes aan te vragen voordat je een notaris kiest. Hier vind je de tarieven voor een testament en hier vind je de tarieven voor een levenstestament. Tip: veel notarissen geven een combi korting als je beide akten in één keer regelt. Informeer hier dus naar in de omschrijving bij de offerte aanvraag!

Stap 3: Bespreek je plannen en de concept-akten met de kinderen

Stel je voor, alles staat perfect op papier maar de kinderen weten dat niet. Dan bestaat de kans dat ze later een bewind aanvragen omdat het levenstestament niet bekend is. Of het kan gebeuren dat ze te weinig geld uitkeren omdat ze niet bekend zijn met de inhoud van je testament.

Wat ook kan gebeuren is dat de kinderen het niet eens zijn over hoe het verder moet. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat één van de kinderen zich vooral druk maakt over je verzorging, terwijl een ander kind alles financieel slim wil regelen. Dit kan leiden tot vervelende conflicten.

Betrek de kinderen daarom bij het proces. Zo kun je bijvoorbeeld één van de kinderen meenemen naar het eerste gesprek bij de notaris. De kinderen mogen niet aanwezig zijn bij de ondertekening van de akten, maar veel notarissen vinden het prima als er een kind aanwezig is bij een eerste gesprek. Bespreek dat wel van tevoren met het notariskantoor. Sommige notarissen willen dat namelijk niet en laten de kinderen wachten op de gang.

Een andere optie is dat je de concept-akten doorstuurt aan de kinderen. Zo weten ze er allemaal van. Nog een idee is dat je zelf een brief schrijft met je ideeën en wensen en deze bewaart bij de afschriften van de akten. Maakt één van de kinderen later bezwaar tegen het wegsluizen van je geld op het moment dat je zorg nodig hebt? Dan kunnen de andere kinderen de brief laten zien waarin je aangeeft dat dit juist de bedoeling is.

Voorbeeld testament en levenstestament

Hieronder vind je twee voorbeeld akten waarin alle bovenstaande punten zijn geregeld.

In het testament staat dat de kinderen een zo groot mogelijke vordering erven die bovendien groeit met een hoge rente. De vordering van de kinderen is opeisbaar bij opname in het verzorgingshuis.

In het levenstestament wordt een volmacht verleend aan elkaar en de kinderen. De kinderen zijn samen bevoegd. Eén kind kan dus niet iets regelen zonder het andere kind daarbij te betrekken. De ouders mogen de volmacht altijd intrekken. Als de kinderen iets willen waar je zelf niet achter staat, dan heeft jouw eigen mening altijd voorrang. De volmacht staat toe dat er schenkingen worden gedaan. Is er bijvoorbeeld nog niet zo veel rente bijgeteld, omdat de langstlevende kort na het overlijden van de eerste ouder naar een zorginstelling verhuist? Dan kun je met een extra schenking toch zo veel mogelijk geld wegsluizen naar de kinderen.

Zijn jullie het eens met bovenstaande uitleg en akkoord met de voorbeelden hieronder? Dan heb je alleen nog een notaris nodig om alles op papier te zetten. Vraag een paar offertes op en maak vervolgens snel een afspraak met een notaris bij jullie in de buurt.

Meer lezen?

• In deze tabel kun je opzoeken of je rijk genoeg bent voor een opvullegaat.
• Meer uitleg over schenken en je levenstestament.
• Op deze website kun je de hoogte van de eigen bijdrage berekenen.
• Heeft het nog zin om een papieren schenking te doen?
• Ook zo’n hekel aan erfbelasting? Met deze 10 tips gaat de erfbelasting omlaag.

Vond je deze uitleg nuttig? Deel deze pagina dan met andere stellen in je omgeving. Een goede tip van jou kan ze later een hoop zorgen besparen.