Huwelijkse voorwaarden opstellen? Zo werkt het

Na de invoering van het nieuwe huwelijksgoederenrecht in 2018 was er een opvallende daling in het aantal huwelijkse voorwaarden. Veel mensen dachten dat het niet meer nodig was om voorwaarden te maken. Kort na de invoering van de nieuwe wet sloeg de pandemie toe en werden veel huwelijken uitgesteld. Het was dus moeilijk in te schatten wat het lange termijn effect van de nieuwe wet zou zijn. De afgelopen jaren neemt het aantal huwelijkse voorwaarden duidelijk weer toe. We zijn bijna terug op het oude niveau! Het opstellen van huwelijkse voorwaarden is dus nog steeds heel gebruikelijk. In dit blog ontdek je hoe het werkt en waar je op moet letten.

huwelijkse voorwaarden opstellen
Deze grafiek is gebaseerd op de factsheets van de KNB.

Wat is er veranderd in 2018?

Tot 1 januari 2018 ontstond er bij het aangaan van een huwelijk automatisch een “algehele” gemeenschap van goederen. In beginsel vallen hier alle bezittingen en schulden van beide echtgenoten in. Dus ook een privé schuld uit het verleden of een erfenis die je tijdens het huwelijk krijgt. Een uitzondering is een erfenis of schenking waarop een “uitsluitingsclausule” van toepassing is. Dit houdt in dat de erflater of schenker heeft bepaald dat de schenking niet in de gemeenschap van goederen valt. Als een dergelijke clausule van toepassing is, gaat dit deel van je vermogen niet door de helft bij een scheiding.

Sinds 1 januari 2018 ontstaat er standaard een “beperkte” gemeenschap van goederen. Je trouwt dus nog steeds in gemeenschap van goederen, maar deze is kleiner dan vroeger. Voor iedereen die al getrouwd was is er niks veranderd. De nieuwe wet geldt alleen voor nieuwe huwelijken.

In de beperkte gemeenschap vallen niet de privé schulden en privé bezittingen die je al had vóór het huwelijk. Denk bijvoorbeeld aan een studieschuld of het saldo op je eigen spaarrekening. Ook vallen erfenissen en schenkingen die je tijdens het huwelijk krijgt niet meer in de gemeenschap. Een erfenis blijft dus ook privé zonder een uitsluitingsclausule.

Nieuwe schulden die je tijdens het huwelijk maakt vallen in beginsel wel in de beperkte gemeenschap van goederen. Ook als het schulden zijn die je zelfstandig aangaat op één naam. Stort je iedere maand een bedrag op je spaarrekening of beleg je op de beurs? Wat je tijdens het huwelijk opbouwt door sparen of beleggen is gezamenlijk vermogen. Ook als het op je eigen naam staat!

Waarom zou je huwelijkse voorwaarden maken?

Het is een misverstand om te denken dat huwelijkse voorwaarden niet meer nodig zijn na 2018. Het opstellen van huwelijkse voorwaarden is nog steeds aan te raden in de volgende gevallen:

  • Als jullie principieel tegen een gemeenschap van goederen zijn. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat jullie op latere leeftijd een relatie hebben gekregen en beiden al vermogen hebben opgebouwd. Ik kan me best voorstellen dat je een gemeenschap van goederen dan onnodig ingewikkeld vindt.
  • Indien er sprake is van een bedrijf. Een privé faillissement treft bij een gemeenschap van goederen altijd beide echtgenoten. In theorie is het zelfs mogelijk dat het inkomen van de één naar de schuldeisers van de ander gaat. Maak daarom als ondernemer altijd huwelijkse voorwaarden.
  • Als je tijdens het huwelijk privé vermogen wilt opbouwen. Alleen je spaarsaldo op de trouwdag blijft buiten de gemeenschap. Alles wat je daarna op je eigen rekening stort is in beginsel gemeenschappelijk vermogen. Je kunt dit alleen voorkomen door huwelijkse voorwaarden te maken. NB: een erfenis die je op je spaarrekening stort blijft uiteraard wel privé.
  • Wanneer er kinderen zijn uit een eerdere relatie. In dat geval is het belangrijk om goed te regelen wat er met je erfenis gebeurt. Vaak komen stellen tot de conclusie dat ze vanwege de erfenis zowel huwelijkse voorwaarden als testamenten moeten maken. Hiermee voorkom je dat een deel van je vermogen bij overlijden naar je stiefkinderen gaat.

Kun je zelf huwelijkse voorwaarden opstellen?

Bij de invoering van de nieuwe wet is er gesproken over een keuzestelsel. Dit zou tot gevolg hebben gehad dat je bij de gemeente kon kiezen tussen twee verschillende stelsels. Gelukkig is dit niet doorgegaan. Het is een goede zaak dat de gemeente een controlerende en voorlichtende taak heeft bij het aangaan van een huwelijk. Denk bijvoorbeeld aan het voorkomen van schijnhuwelijken. Maar het lijkt me geen taak voor de gemeente om echtparen te adviseren over de inhoud van hun huwelijkse voorwaarden.

Nu het keuzestelsel er niet is gekomen, moet je ook onder de nieuwe wet nog steeds naar de notaris voor het maken van huwelijkse voorwaarden. Huwelijkse voorwaarden moeten namelijk “op straffe van nietigheid” in een notariële akte worden vastgelegd.

zelf huwelijkse voorwaarden opstellen
Je vindt de wetgeving over huwelijkse voorwaarden in Boek 1 BW.

Na de ondertekening van de huwelijkse voorwaarden zorgt de notaris voor inschrijving van de akte bij het huwelijksgoederenregister. Volgens mij bespreken veel notarissen ten onrechte niet met hun klanten dat het register openbaar (!) is en dat de inschrijving vrijwillig is. Het is dus niet verplicht om de akte te publiceren. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je een bekende Nederlander bent. Dan kan ik me voorstellen dat je liever niet wilt dat roddelbladen je huwelijkse voorwaarden kunnen inzien.

Maak je huwelijkse voorwaarden omdat je ondernemer bent? Dan is het vanwege de bescherming tegen schuldeisers altijd nodig om je voorwaarden in te laten schrijven. Overigens heb je dan nog wel de optie om gevoelige informatie weg te laten. Je kunt bijvoorbeeld alleen laten inschrijven dat je geen gemeenschap van goederen hebt. Eventuele financiële gegevens kun je geheim houden. Dit kan door in plaats van een “volledig afschrift” een “gedeeltelijk uittreksel” in te schrijven.

Zelf is het me al eens gebeurd dat ik de voorwaarden van een nieuwe klant opvroeg bij de rechtbank en dat hierin alle banksaldi waren opgenomen. De vorige notaris van de klant had zonder overleg alle financiële gegevens ingeschreven bij een openbaar register!

Je kunt dus niet zelf huwelijkse voorwaarden opstellen en hebt altijd een notaris nodig. De gebruikelijke procedure is dat je enkele maanden vóór de trouwdag een eerste bespreking hebt op het notariskantoor. Daarin worden jullie situatie en wensen en de mogelijkheden besproken. Vervolgens maakt de notaris een concept voor de akte. Als het concept akkoord is, ga je nog een tweede keer naar het notariskantoor voor de ondertekening. Deze tweede afspraak moet plaatsvinden vóórdat je elkaar het jawoord geeft.

Het kiezen van een huwelijksgoederenstelsel

Bij het opstellen van huwelijkse voorwaarden heb je veel opties. Allereerst is van belang dat je een basis kiest. Hierbij gaat het niet alleen om de keuze tussen een gemeenschap van goederen of huwelijkse voorwaarden. Er zijn namelijk meerdere soorten gemeenschappen en meerdere soorten huwelijkse voorwaarden. Na het kiezen van de juiste basis kun je kijken naar de opties bij de betreffende variant.

De meeste stellen kiezen voor één van de volgende soorten huwelijkse voorwaarden:

  1. De algehele gemeenschap van goederen. Hoewel de volledige gemeenschap van goederen is afgeschaft, kun je er nog steeds voor kiezen in huwelijkse voorwaarden. Bijvoorbeeld in het geval dat jullie samenwonen in een huis dat op één naam staat. Veel stellen willen het huis graag gemeenschappelijk maken. Een algehele gemeenschap van goederen is de goedkoopste manier om dit te regelen.
  2. De beperkte gemeenschap van goederen. Als je kiest voor deze variant, zijn huwelijkse voorwaarden in beginsel niet nodig. Toch kun je een bezoek aan de notaris overwegen. Bijvoorbeeld als je aanvullende afspraken wilt maken over pensioenverevening (daarover later meer).
  3. Koude uitsluiting. Bij deze variant huwelijkse voorwaarden blijft alles zoveel mogelijk privé. Hier kun je bijvoorbeeld voor kiezen als je op latere leeftijd trouwt en samen geen kinderen hebt. Daarnaast is het een populaire keuze voor ondernemers die alles zo eenvoudig mogelijk willen houden.
  4. Finaal verrekenbeding. Er zijn ook ondernemers die gewoon willen trouwen in gemeenschap van goederen. Maar in dat geval loopt je partner dus risico als het zakelijk mis gaat. In die situatie kun je kiezen voor een finaal verrekenbeding. Dit houdt in dat er geen gemeenschap van goederen ontstaat maar dat je aan het einde van het huwelijk met elkaar afrekent alsof er wel een gemeenschap van goederen was.

Bijzondere varianten

Er zijn nog meer varianten, maar die zijn minder populair. Zo kun je bijvoorbeeld een ander soort gemeenschap maken, waarin alleen het woonhuis, de inboedel en de hypotheekschuld vallen. Spaargeld en ander vermogen blijft in dat geval dus privé.

In het verleden was het zogenoemde “periodieke verrekenbeding” populair. Dit hield in dat je ieder jaar met elkaar het “overgespaarde” inkomen verdeelde. Maakte je bijvoorbeeld huwelijkse voorwaarden in de situatie dat één van beiden ondernemer was? Dan moest diegene elk jaar een deel van de winst afstaan aan de ander. Dit soort afspraken werd in de praktijk vaak niet jaarlijks uitgevoerd. Bij een scheiding leidt dat tot vervelende rechtszaken over het alsnog uitvoeren van de verrekening.

Overigens is de beperkte gemeenschap van goederen zeer vergelijkbaar met een periodiek verrekenbeding. Het vermogen wat zich tijdens het huwelijk vormt moet bij een scheiding door de helft worden gedeeld. Veel stellen voegen bij de start van hun huwelijk de bankrekeningen samen, terwijl het bestaande saldo op je trouwdag eigenlijk privé vermogen is. Andere stellen sparen tijdens het huwelijk door op hun eigen bankrekening, in de onjuiste veronderstelling dat het hierdoor privé vermogen blijft. Ik voorspel daarom al jaren dat de beperkte gemeenschap van goederen een goudmijn gaat worden voor echtscheidingsadvocaten.

Waar moet je op letten?

Welk stelsel je ook kiest, het is verstandig om altijd de volgende 5 onderwerpen met de notaris te bespreken als je huwelijkse voorwaarden wilt maken.

1. De rechtskeuze

Het kan nodig zijn om een rechtskeuze te maken in je huwelijkse voorwaarden. In beginsel vallen jullie onder het huwelijksgoederenrecht van het land waarin jullie samen wonen na jullie huwelijkssluiting. Het maakt dus niet uit waar je trouwt of wat je nationaliteit is. De woonplaats is bepalend. Zijn jullie beiden Nederlander en wonen jullie bijvoorbeeld al jaren in Duitsland? Dan val je zonder een rechtskeuze onder het Duitse huwelijksvermogensrecht. Ook als jullie trouwen in Nederland!

Het is dus verstandig om altijd een rechtskeuze op te nemen in je huwelijkse voorwaarden. Ik ken persoonlijk meerdere stellen die getrouwd zijn kort vóórdat ze emigreerden naar een ander land. Vermeld dergelijke plannen altijd in het gesprek bij de notaris. Als je definitief vertrekt, dan wil je misschien liever onder het recht van je nieuwe thuisland vallen. Ga je tijdelijk in het buitenland wonen, bijvoorbeeld voor enkele jaren? Dan kan ik me voorstellen dat je gewoon onder Nederlands recht wilt trouwen. In beide gevallen is een rechtskeuze verstandig.

2. Je erfenis

In huwelijkse voorwaarden kun je niet afspreken wie je erfgenamen zijn. De inhoud van je huwelijkse voorwaarden heeft wel gevolgen voor de omvang van je erfenis. Heb jij meer vermogen dan je partner? Dan heeft het aangaan van een algehele gemeenschap van goederen bijvoorbeeld tot gevolg dat jouw vermogen, en dus ook je erfenis, kleiner wordt.

Heb je geen testament? Dan heeft het aangaan van een huwelijk tot gevolg dat je echtgenoot of echtgenote je erfgenaam wordt. Heb je kinderen? Dan zijn de kinderen samen met de langstlevende erfgenaam. De volledige erfenis wordt toegedeeld aan de langstlevende. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering die pas opeisbaar is na het overlijden van de langstlevende.

Hebben jullie geen kinderen en overlijden jullie na elkaar? Dan heeft het wettelijke erfrecht tot gevolg dat het volledige vermogen van beide echtgenoten toekomt aan de familie van de langstlevende. De familie van degene die het eerste overleed erft dus niets! Dit kun je veranderen door een testament te maken met een “dertig dagen clausule” of een “nadere erfstelling”. De laatste van deze twee wordt ook wel een “rampenclausule” genoemd.

Hebben jullie wel kinderen maar zijn deze geboren uit een eerdere relatie? Dan is het belangrijk om te weten dat een stiefkind zijn geldvordering op de langstlevende direct mag ruilen voor bezittingen. Dit worden de “wilsrechten” genoemd. Veel stellen maken een testament waarin de wilsrechten buiten toepassing worden verklaard.

Als er kinderen zijn uit een eerdere relatie is het ook belangrijk om na te denken over de verdeling van de erfenis. Zonder testament vererft een deel van je vermogen via de langstlevende naar je stiefkinderen. Dit kun je voorkomen door een speciaal testament te maken. Gelukkig hoeft dat niet ten koste te gaan van de bescherming van de langstlevende. Wil je meer weten over dit onderwerp? Onderaan deze pagina vind je een link maar meer informatie.

3. Vergoedingsrechten

Investeer je privé vermogen in gemeenschappelijk bezit? Dan kan er een vergoedingsrecht ontstaan. Een vergoedingsrecht is in feite een geldvordering op je partner die je kunt opeisen als je uit elkaar gaat. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je een schenking krijgt en hiermee een extra aflossing doet op de gezamenlijke hypotheek. Het vergoedingsrecht houdt in dat je dit bedrag terug mag vragen op het moment dat jullie de woning verkopen.

Wie droomt er niet van een huis vrij van hypotheek? Voor de gewone Nederlander is het één van de beste garanties voor een onbezorgde oude dag. Er is een grote kans dat jullie privé vermogen gaan investeren in een gezamenlijke woning. Tenzij jullie precies evenveel geld inbrengen, ontstaat in dat geval een vergoedingsrecht. Veel mensen weten niet dat vergoedingsrechten op grond van de wet variabel zijn. Het vergoedingsrecht wordt dus hoger als het huis meer waard wordt. Bijna niemand denkt er aan om de waarde van het huis vast te stellen op het moment dat een vergoedingsrecht ontstaat.

In je huwelijkse voorwaarden kun je onder andere de volgende afspraken maken over vergoedingsrechten:

  • Je kunt kiezen uit een vast of variabel vergoedingsrecht. Vast betekent dat het bedrag hetzelfde blijft, ongeacht de waardestijging van het huis. Als je niks afspreekt, geldt op grond van de wet een variabel vergoedingsrecht.
  • Bestaan er op dit moment al vergoedingsrechten? Dan kun je de hoogte hiervan vaststellen in de huwelijkse voorwaarden. Dat zou ik zeker doen. Het voorkomt misverstanden en discussies. Niet alleen bij een scheiding maar ook als één van beiden overlijdt of failliet gaat.
  • Je kunt ook afspreken dat voor bepaalde investeringen juist geen vergoedingsrecht ontstaat. Denk bijvoorbeeld aan de verplichte maandelijkse aflossing op je annuïtaire hypotheek. Stel dat één van beiden meer verdient dan de ander en meer betaalt aan de maandlasten. Betekent dit dan dat diegene recht heeft op een groter deel van de overwaarde? Of gaat de overwaarde altijd door de helft?
4. Pensioenrechten

Je staat er misschien niet elke dag bij stil, maar een groot deel van je vermogen bestaat uit je pensioenrechten. Ga je een huwelijk aan? Dan heeft je echtgenoot of echtgenote bij jouw overlijden automatisch recht op nabestaandenpensioen. Veel mensen weten niet dat het nabestaandenpensioen direct ingaat na het overlijden en dus niet pas op het moment dat de langstlevende met pensioen gaat.

Bij een scheiding houd je mogelijk recht op een deel van elkaars nabestaandenpensioen. Dit wordt “bijzonder” nabestaandenpensioen genoemd. Hebben jullie geen kinderen? Dan kun je overwegen om af te spreken dat je bij een scheiding over en weer afstand doet van het bijzonder nabestaandenpensioen. Dit is een belangrijk onderwerp omdat je eigen ouderdomspensioen lager is (!) als je ex-partner nog recht heeft op nabestaandenpensioen.

Daarnaast is het onderwerp “pensioenverevening” van belang. Standaard gaat het pensioen dat je opbouwt tijdens het huwelijk door de helft bij een scheiding. Er zijn situaties waarin je dit misschien niet wilt. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je kiest voor “koude uitsluiting” en dat één van beiden ondernemer is en de ander in loondienst is. In dat geval blijft het bedrijfsvermogen van de één privé bij een scheiding, maar gaat het pensioen van de ander wel door de helft. In deze situatie zou je de pensioenverevening buiten toepassing kunnen verklaren.

Bouw je geen pensioen op maar wil je je partner wel goed verzorgd achterlaten als je onverwachts zou komen te overlijden? Sluit dan een overlijdensrisicoverzekering af. Hiermee kan je partner bijvoorbeeld de hypotheek aflossen als jou wat overkomt. Voor een paar euro per maand kun je al een flink bedrag verzekeren. Afhankelijk van het soort hypotheek dat je hebt kun je zelfs kiezen voor een gelijkblijvend bedrag of een annuïtair dalend bedrag. Hier bereken je binnen één minuut de premie voor jouw situatie.

5. Partneralimentatie

Het is in Nederland niet toegestaan om bij het opstellen van huwelijkse voorwaarden af te spreken dat je bij een scheiding geen recht hebt op alimentatie. Wil je dat toch afspreken? Dan moet je eerst een notaris zien te vinden die bereid is om hierover iets op papier te zetten. Ik vermoed dat veel notarissen er niet eens aan willen beginnen, vanwege het risico op aansprakelijkheid voor afspraken die achteraf ongeldig kunnen zijn.

Vind je wel een notaris die iets wil opschrijven over alimentatie? Dan weet je nooit 100% zeker of deze afspraken stand gaan houden bij een scheiding. Of er sprake is van een alimentatieplicht is onder andere afhankelijk van de draagkracht en behoefte van beide partijen. Als je geen alimentatie wilt betalen, dan is het belangrijk om te voorkomen dat je in een traditionele rolverdeling belandt. Als één van beiden de huishouding regelt en de zorg voor de kinderen op zich neemt, is het logisch dat de ander na een scheiding partneralimentatie moet betalen.

Bespaartip notariskosten!

Notarissen mogen zelf hun tarieven bepalen. Hierdoor zijn er grote prijsverschillen tussen notariskantoren. De meeste notariskantoren staan niet te springen om huwelijkse voorwaarden te maken. Ze verkopen liever levenstestamenten of hypotheekakten. Daar halen ze namelijk veel meer omzet uit. Door een gebrek aan concurrentie zijn de prijsverschillen voor huwelijkse voorwaarden groter dan bij andere akten. Dit maakt het extra belangrijk om een paar offertes aan te vragen voordat je een notaris kiest. Je vindt de tarieven bij jou in de buurt op deze pagina. Vul een plaatsnaam in en je ziet direct hoeveel geld je kunst besparen.

Tip: vraag in de beschrijving bij de aanvraag naar een “combi korting” als je tegelijk met je voorwaarden ook een testament laat maken. Hiermee kun je vaak nog een paarhonderd euro extra besparen op de totale kosten.

Meer lezen?

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *