Een levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een algemene volmacht geeft aan je vertrouwenspersoon. De afgelopen jaren zijn er meer dan één miljoen (!) van dergelijke volmachten gemaakt bij de notaris. Bij dit soort aantallen is het onvermijdelijk dat er af en toe iets mis gaat. Helaas komt het wel eens voor dat een gevolmachtigde financieel misbruik maakt van het levenstestament. Bijvoorbeeld door zichzelf te verrijken of door beslissingen te nemen waar de volmachtgever het niet mee eens is. In dit blog leg ik uit wat je kunt doen om misbruik van de volmacht te voorkomen.
De volmacht in je levenstestament is herroepelijk
Allereerst is het van belang om te weten dat je de volmacht in een levenstestament kunt herroepen zolang je nog wilsbekwaam bent. Je raakt door de ondertekening van een levenstestament geen rechten of bevoegdheden kwijt. Sommige mensen denken dat ze zichzelf min of meer onder curatele stellen als ze een levenstestament ondertekenen. Dit is absoluut niet het geval. Je blijft zelf volledig bevoegd. Het gevolg van het levenstestament is alleen maar dat je iemand bevoegd maakt om jou vertegenwoordigen. Deze bevoegdheid kun je op ieder moment weer intrekken.
Geef geen afschrift af aan de gevolmachtigde
Het originele levenstestament wordt altijd bewaard in de kluis van de notaris. Zelf krijg je een officiële kopie mee naar huis. Dit wordt een afschrift genoemd. De gevolmachtigde is normaal gezien niet aanwezig bij de ondertekening van het levenstestament. De meeste notarissen maken daarop één uitzondering. Partners die elkaar een volmacht geven ondertekenen de akten vaak tegelijk bij de notaris. In die situatie zijn de volmachtgever en de gevolmachtigde dus wel beiden aanwezig bij de ondertekening.
Veel volmachtgevers bewaren het afschrift thuis. Sommige volmachtgevers geven het afschrift direct mee aan de gevolmachtigde. Je kunt je afvragen of dat wel verstandig is. Het zal een goed idee zijn als het de bedoeling is dat de gevolmachtigde direct voor jou aan de slag gaat. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je nog wel wilsbekwaam bent maar niet meer mobiel. Is jouw levenstestament echt uit voorzorg gemaakt en duurt het hopelijk nog vele jaren voordat de volmacht gebruikt gaat worden? Bewaar het afschrift in dat geval thuis en geef het nog niet aan de gevolmachtigde.
Het is een goed idee om in je levenstestament te bepalen aan wie de notaris nieuwe afschriften mag afgeven. Voor de meeste mensen is de volgende tekst een goed idee:
De notaris mag een afschrift van de volmacht afgeven aan mijn gevolmachtigde. De notaris mag ook een afschrift van de volmacht afgeven aan derden, mits ik of mijn gevolmachtigde daarvoor toestemming geef(t) aan de notaris. Ik geef toestemming aan de notaris om derden die daarom vragen te informeren over het bestaan van de volmacht en het einde van de volmacht.
Maar je kunt ook strenger zijn en de mogelijkheid voor het afgeven van een afschrift beperken:
Zolang ik nog wilsbekwaam ben mag de notaris pas een afschrift van de volmacht afgeven nadat ik daarvoor toestemming heb gegeven. Als ik niet meer wilsbekwaam ben mag de notaris een afschrift van de volmacht afgeven aan mijn gevolmachtigde. Als ik niet meer wilsbekwaam ben mag de notaris derden die daarom vragen informeren over het bestaan van de volmacht en het einde van de volmacht.
Volmacht pas in laten gaan bij wilsonbekwaamheid
Ik raad de meeste mensen aan om de volmacht in het levenstestament direct in te laten gaan, maar daar verder niks mee te doen. Op die manier werkt je levenstestament in ieder scenario. Dus niet alleen in het geval dat je dement wordt, maar ook als je plotseling in het ziekenhuis ligt. Je krijgt in feite meer volmacht voor je geld als hij direct in gaat.
Sommige mensen kiezen er voor om de volmacht pas in te laten gaan bij wilsonbekwaamheid. Dit houdt in dat een onafhankelijke keuringsarts gaat beoordelen of je wilsonbekwaam bent. Vervolgens geeft de notaris een verklaring af dat het levenstestament gebruikt mag worden. Het is belangrijk om je te realiseren dat hier kosten aan zijn verbonden. Zowel de notaris als de arts zal een rekening sturen voor deze werkzaamheden.
Beschermt het latere ingangsmoment je tegen financieel misbruik? Ik betwijfel het. De arts en de notaris beoordelen alleen of de volmacht in werking is getreden. Vervolgens houden ze geen toezicht op de gevolmachtigde. Er is wat dat betreft dus geen verschil met een volmacht die direct in gaat. Dezelfde persoon heeft dezelfde bevoegdheden. Het enige verschil is dat de volmacht niet werkt zolang je zelf nog wilsbekwaam bent. Ben je bang dat de gevolmachtigde de volmacht vroegtijdig gaat gebruiken? Dat kun je voorkomen met de eerdere tips over het afgeven van kopieën.
Gezamenlijk bevoegde gevolmachtigden
Er is een populaire methode die bescherming biedt tegen misbruik door één persoon. Je kunt er simpelweg voor kiezen om twee gevolmachtigden te benoemen die samen bevoegd zijn. Dit betekent dat één gevolmachtigde niet iets mag doen zonder de ander daarbij te betrekken. Een goed voorbeeld is de toegang tot je bankrekening. Vermeldt het levenstestament dat twee personen samen bevoegd zijn? Dan zijn er twee handtekeningen nodig om één van beiden toegang te geven tot jouw internetbankeren. Vervolgens kan de ander bijvoorbeeld een “meekijk” optie krijgen zodat hij of zij kan controleren wat er gebeurt op je bankrekening.
Zelf vind ik dat een goed idee als je uit voorzorg een volmacht geeft aan je kinderen. Vaak is het nog niet duidelijk welk kind later de bankzaken moet gaan regelen. Op deze manier hoef je daar nog geen beslissing over te nemen omdat je alle kinderen samen tot gevolmachtigde benoemt. Bijkomend voordeel is dat het minder spannend is om de volmacht direct in te laten gaan. Eén kind mag immers niet zelfstandig handelen zonder de andere kinderen daarbij te betrekken. Bovendien beperkt een gezamenlijke volmacht de invloed van je eventuele schoonkinderen.
Wil je een volmacht verlenen aan je partner en de kinderen? Dan kun je bepalen dat de volmacht aan je partner voorrang heeft boven de volmacht aan de kinderen. Je kunt zelfs bepalen dat je partner de volmacht namens jou mag intrekken, waarmee je partner dus een gevolmachtigd kind kan verwijderen uit jouw volmacht. Dit kan bijvoorbeeld met de volgende tekst:
Mijn partner is bevoegd om zelfstandig te handelen. Mijn beide kinderen zijn bevoegd om gezamenlijk te handelen. Mijn partner is als gevolmachtigde van mij bevoegd om de door mij bij deze akte aan één of beide kinderen verleende volmacht te herroepen. Mijn kinderen zijn niet bevoegd om de volmacht aan mijn echtgenote of elkaar te herroepen. Als de volmacht ten aanzien van één kind eindigt, is het andere kind vanaf dat moment zelfstandig bevoegd.
Toezichthouder benoemen
Anders dan bij een beschermingsbewind of curatele het geval is, houdt de overheid geen toezicht op je levenstestament. Dit kun je zien als een voordeel. De gevolmachtigde kan de volmacht gebruiken om jouw wensen uit te voeren, zonder dat de overheid daar een stokje voor steekt. Maar het ontbreken van toezicht heeft natuurlijk ook een nadeel. Misbruik van het levenstestament kan hierdoor jarenlang verborgen blijven.
Gelukkig is het mogelijk om een toezichthouder te benoemen. Je kunt bijvoorbeeld iemand aanwijzen die periodiek de administratie controleert. Stelt de toezichthouder vast dat de gevolmachtigde iets heeft gedaan wat niet mocht of wat niet in jouw belang is? Dan kan de toezichthouder de volmacht namens jou herroepen. Dit heeft tot gevolg dat de volmacht eindigt en de gemachtigde dus niet meer namens jou mag optreden.
Ik kan me voorstellen dat je hier bijvoorbeeld voor wilt kiezen als je geen partner of kinderen hebt. Stel dat je een neef of nicht tot gevolmachtigde benoemt. Dan zou je bijvoorbeeld de notaris tot toezichthouder kunnen benoemen. Dat is uiteraard niet de goedkoopste optie, omdat de notaris een rekening stuurt voor zijn werkzaamheden. Maar als je het kunt betalen, is het wel een fijne gedachte dat een buitenstaander meekijkt.
Niks doen en het laten aankomen op een bewind
Je kunt natuurlijk ook geen volmacht geven en het er op aan laten komen. Als je wilsonbekwaam wordt kan een familielid een beschermingsbewind aanvragen bij de kantonrechter. Waarschijnlijk wordt in dat geval een professionele bewindvoerder benoemd. Je beslist in dat geval dus niet zelf wie jou gaat vertegenwoordigen. De bewindvoerder beheert je vermogen en regelt de bankzaken en belastingen. De kantonrechter houdt daar toezicht op.
Je hoort ook wel eens over misstanden bij bewindvoerders. Er gaat wel eens iets verkeerd en ze hebben niet allemaal een goede reputatie. Realiseer je ook dat een professionele bewindvoerder alleen over de financiën gaat. De volmacht in je levenstestament ziet op alle mogelijke onderwerpen. Denk bijvoorbeeld aan het regelen van zorg en andere medische kwesties.
Sommige mensen hebben het gevoel dat ze met een levenstestament de regie uit handen geven. Ik ben het daar niet mee eens. Met een levenstestament houd je de regie juist zelf in handen. Je beslist zelf wie je gevolmachtigde wordt en wanneer de volmacht in werking treedt. Bovendien heb je de mogelijkheid om zelf de normen vast te stellen waaraan de gevolmachtigde zich moet houden. Bij een bewind stelt iemand anders de regels vast.
Instructies over schenkingen opnemen
Zoals ik hierboven al schreef, komt financieel misbruik van een levenstestament vaak pas jaren later aan het licht. Bijvoorbeeld op het moment dat de volmachtgever overlijdt en de erfgenamen de bankafschriften doornemen. Heeft de gevolmachtigde zichzelf bevoordeeld? Dan is van belang wat je levenstestament hierover vermeldt.
In beginsel is het niet de bedoeling dat een gevolmachtigde twee petten op heeft. Daarom is het gebruikelijk dat het levenstestament vermeldt of de gevolmachtigde een schenking mag doen aan zichzelf. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je drie kinderen hebt waarvan één een volmacht krijgt. Dan is het een populaire optie om op te schrijven dat schenkingen zijn toegestaan mits ieder van de drie kinderen evenveel krijgt. In dat geval mag het gevolmachtigde kind een schenking doen aan alle kinderen, inclusief zichzelf.
Je kunt er ook voor kiezen om alle vormen van giften te verbieden. Heeft de gevolmachtigde in strijd daarmee een schenking aan zichzelf gedaan? Dan kunnen je erfgenamen deze schenking misschien nog terugdraaien na jouw overlijden.
Meer lezen?
- Meer uitleg over schenkingen en je levenstestament.
- Dit staat er in een standaard levenstestament (model).
- Meer uitleg over het herroepen van een volmacht.
