Kun je in 2026 nog een executeur benoemen zonder notaris?

Als je een testament maakt, dan is het tegenwoordig gebruikelijk om daarin een executeur te benoemen. De executeur wikkelt de erfenis af en voert het testament uit. Als je geen testament hebt, bepaalt de wet wie je erfgenamen zijn. Maar de wet bepaalt niet wie executeur is. Gelukkig zijn er een paar alternatieven voor het benoemen van een executeur, zonder een bezoek aan de notaris. In dit blog ontdek je wat er mogelijk is.

Een executeur aanwijzen bij codicil kan niet meer

Een codicil is een zelfgemaakte uiterste wil waarin je een beperkt aantal onderwerpen kunt regelen. Je kunt in een codicil bijvoorbeeld sieraden legateren aan iemand. Tot de invoering van het nieuwe erfrecht in 2003 was het mogelijk om zonder een bezoek aan de notaris een executeur te benoemen in een codicil. Na de invoering van het nieuwe erfrecht kun je nog wel een codicil maken, maar daarin kun je geen executeur meer benoemen.

Heeft iemand een codicil gemaakt vóór 2003 waarin een executeur is benoemd? Dan is deze benoeming nog steeds geldig, tenzij het codicil is herroepen. Dit laatste kan bijvoorbeeld gebeurd zijn in een testament dat gemaakt is na het codicil. In een testament worden standaard alle codicillen uit het verleden herroepen.

Wie is executeur zonder testament?

Stel dat iemand overlijdt zonder testament of dat er sprake is van een testament waarin geen executeur is benoemd. Het laatste testament kan bijvoorbeeld alleen een herroeping bevatten, waardoor het wettelijke erfrecht van toepassing is.

In deze gevallen is er dus geen executeur benoemd door de erflater. De wet regelt dan niet een vervangende executeur. In beginsel zijn de erfgenamen samen bevoegd om de erfenis af te wikkelen. Het komt ook wel eens voor dat een benoemde executeur is overleden of vanwege ziekte of hoge leeftijd zijn benoeming niet kan aanvaarden. In dat geval is er dus wel een executeursbenoeming maar geen executeur. In deze specifieke situatie is het vaak mogelijk om een vervangende executeur te laten benoemen door de kantonrechter. Dat kan als de tekst van het testament dit toelaat.

Als er maar één erfgenaam is (bijvoorbeeld het enige kind van de erflater) dan is deze erfgenaam in beginsel zelfstandig bevoegd om de erfenis af te wikkelen. Uitzonderingen op deze regel zijn bijvoorbeeld dat de erfgenaam nog minderjarig is of onder curatele staat. In dat geval wordt de erfgenaam vertegenwoordigd door zijn ouders of door de curator.

Zijn er meerdere erfgenamen? Dan zijn ze samen bevoegd om de erfenis af te wikkelen. Dat is natuurlijk niet zo praktisch. Het is daarom gebruikelijk dat één van de erfgenamen een zogenoemde “boedelvolmacht” krijgt van de andere erfgenamen. Deze bijzondere volmacht ziet uitsluitend op de afwikkeling van de erfenis. Denk bijvoorbeeld aan het indienen van de belastingaangifte en het regelen van de bankzaken.

De gezamenlijke erfgenamen kunnen ook een boedelvolmacht geven aan een niet-erfgenaam. Op deze wijze kunnen de erfgenamen de afwikkeling van een erfenis bijvoorbeeld uitbesteden aan een notaris. De notaris treedt dan in feite op als executeur, ook al is hij dat juridisch niet omdat er alleen maar sprake is van een volmacht.

Wil je een testament maken, maar is de benoeming van een executeur het enige wat je wilt regelen? Dan kun je ook met de toekomstige erfgenamen de mogelijkheid van een boedelvolmacht bespreken. Als de erfgenamen het eens zijn met jouw keuze, dan zou je hiermee notariskosten kunnen besparen. Realiseer je wel dat dit juridisch niet afdwingbaar is. De erfgenamen kunnen elkaar niet dwingen om een boedelvolmacht te verlenen. Als er na het overlijden een conflict ontstaat tussen de erfgenamen, dan is er gelukkig nog een andere mogelijkheid.

Kun je een executeur benoemen na overlijden?

De erfgenamen kunnen zelf geen executeur benoemen, maar ze hebben wel andere opties.

• Stel dat de erfgenamen het niet met elkaar eens zijn over de vraag wie de erfenis gaat afwikkelen. In dat geval kan één van de erfgenamen de rechter vragen om een “vereffenaar” te benoemen. De bevoegdheden van de vereffenaar zijn vergelijkbaar met die van de executeur.
• Een executeur die de afwikkeling niet kan of wil voortzetten mag (als het testament dit toestaat) iemand in zijn plaats stellen. Het testament kan ook toestaan dat de executeur een extra (tweede) executeur benoemt die een deel van de afwikkeling voor zijn rekening neemt.
• Zoals je eerder al hebt gelezen kunnen de erfgenamen samen een boedelgevolmachtigde aanwijzen. Stel dat de erfgenamen het niet eens zijn over de keuze voor een gevolmachtigde. Dan kunnen ze ook meerdere gevolmachtigden aanwijzen die samen bevoegd zijn. Dit is nog steeds geen ideale situatie, maar beter dan niks.

Toch maar naar de notaris?

Voor alle bovenstaande opties is een bezoek aan de notaris noodzakelijk. Een testament met een executeursbenoeming mag je in Nederland niet zelf maken. Er bestaat officieel nog wel de optie van een zelfgemaakt testament dat je notarieel laat deponeren. Maar ook dit kan dus niet zonder een bezoek aan de notaris.

Erfgenamen die een boedelvolmacht willen laten maken hebben een notaris nodig voor een “verklaring van erfrecht”. Dit is een notariële akte waaruit onder andere blijkt wie er bevoegd is om de erfenis af te wikkelen. Voor beide kwesties (een testament en een verklaring van erfrecht) geldt dat je dit tegenwoordig deels online kunt regelen. Het is altijd voordeliger en meestal ook sneller. Voor meer informatie kun je deze website bezoeken.

Kan de notaris executeur zijn?

Meestal is de executeur zelf ook erfgenaam. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat er drie kinderen zijn waarvan één executeur wordt. Maar je kunt ook een buitenstaander of een professional tot executeur of gevolmachtigde benoemen. De drie kinderen kunnen bijvoorbeeld erfgenaam zijn, terwijl hun oom of tante (die geen erfgenaam is) de erfenis afwikkelt.

Het is ook mogelijk om de notaris tot executeur te benoemen. Een notaris mag in beginsel niet “begunstigd” worden in een testament dat hij zelf heeft opgesteld. De enige uitzondering op deze regel is de benoeming tot executeur. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat de erfenis naar goede doelen gaat. In dat geval is het heel gebruikelijk om de notaris tot executeur te benoemen.

Meer lezen?

• Meer uitleg over het verlenen van een boedelvolmacht.
• Zo laat je een vereffenaar benoemen door de rechtbank.
• Complete handleiding voor de afwikkeling van een erfenis door een executeur.
• Een executeur kan ook worden ontslagen tijdens de afwikkeling.
• Heb je een erfrecht advocaat nodig? Die vind je in dit register.
• Meer uitleg over het maken van een codicil.