Dit zijn je erfgenamen volgens de wet

De meeste mensen weten wel dat kinderen automatisch erven van hun ouders. Maar hoe het erfrecht verder precies werkt, dat is bij veel mensen niet bekend. In dit blog ontdek je wie de erfgenamen volgens de wet zijn.

Wie zijn de erfgenamen van een alleenstaande zonder testament?

Het eerste artikel van het Nederlandse erfrecht bepaalt dat “erfopvolging plaatsvindt bij versterf of krachtens uiterste wilsbeschikking”. Met het begrip “versterf” wordt de situatie bedoeld dat iemand geen testament heeft. Met de woorden “krachtens uiterste wilsbeschikking” wordt de situatie bedoeld dat iemand wel een testament heeft.

Zonder testament zijn volgens de wet achtereenvolgens deze personen je erfgenamen:

1. de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot van de erflater tezamen met diens kinderen;
2. de ouders van de erflater tezamen met diens broers en zusters;
3. de grootouders van de erflater;
4. de overgrootouders van de erflater.

Je kijkt pas in de volgende groep als je in de vorige groep geen enkele erfgenaam of plaatsvervuller vindt. In het lijstje hierboven zie je geen kleinkinderen, neven, nichten, ooms en tantes staan. Toch kunnen deze personen erfgenaam zijn. Dit kan door middel van plaatsvervulling. Hierover zegt de wet het volgende:

• De afstammelingen van een kind, broer, zuster, grootouder of overgrootouder worden bij plaatsvervulling geroepen.
• Plaatsvervulling geschiedt met betrekking tot personen die op het ogenblik van het openvallen van de nalatenschap niet meer bestaan, die onwaardig zijn, onterfd zijn of verwerpen of wier erfrecht is vervallen.
• Zij die bij plaatsvervulling erven, worden staaksgewijze geroepen tot het erfdeel van degene wiens plaats zij vervullen.

Een alleenstaande persoon zonder partner of kinderen laat in beginsel zijn ouders, broers en zusters achter als erfgenamen. Als een broer of zus is overleden, vindt plaatsvervulling toepassing. Verder bepaalt de wet nog dat het erfdeel van een ouder minimaal een kwart bedraagt. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je vijf broers en een langstlevende moeder achterlaat. Dan is je moeder voor 25% erfgenaam en erven de vijf broers ieder 15%. Is er sprake van halfbroers of halfzusters? Die erven op grond van de wet een half erfdeel.

Wie erft als je geen bloedverwanten hebt?

De wet bepaalt dat “degenen die de erflater verder dan de zesde graad bestaan” niet kunnen erven bij versterf. Je mag deze personen wel begunstigen in een testament, maar ze zijn zonder testament geen erfgenamen volgens de wet.

Iedere stap omhoog of omlaag in de stamboom telt als een graad. Een achterkleinkind van een overgrootouder is dus een zesde graad bloedverwant. Je moet namelijk drie stappen omhoog zetten en drie stappen omlaag.

Wie zijn de erfgenamen van een overleden kind?

De situatie dat je kind overlijdt is eigenlijk hetzelfde als de situatie die ik hierboven beschreef voor een alleenstaande. Laat je kind geen enkele afstammeling achter en is je kind niet getrouwd of geregistreerd als partner? Dan zijn op grond van de wet (als je kind dus geen testament heeft) de ouders, broers en zusters van het kind erfgenaam.

De wet bepaalt dat het erfdeel van een ouder minimaal een kwart bedraagt. Zijn er kinderen uit eerdere relaties? Een halfbroer of halfzus van de overledene heeft recht op een half erfdeel.

Stel bijvoorbeeld dat een kind overlijdt terwijl beide ouders nog in leven zijn en dat zij samen nog één kind hebben. In dat geval zijn er drie erfgenamen. De beide ouders en hun andere kind zijn ieder voor één derde erfgenaam. Verwerpt één van beide ouders? Dan is de andere ouder samen met het andere kind erfgenaam, ieder voor de helft. Verwerpt het andere kind? Dan gaat dit erfdeel in beginsel naar zijn of haar kinderen.

Eerder in dit blog las je iets over plaatsvervulling. Het is van belang om te weten dat plaatsvervulling niet voor de ouders geldt. Als een ouder van de erflater is overleden of verwerpt is er dus geen sprake van plaatsvervulling. Ook is er geen plaatsvervulling als de echtgenoot of geregistreerd partner van de erflater de nalatenschap verwerpt. Als een broer of zus verwerpt is er wel plaatsvervulling.

Overlijdt bijvoorbeeld een gehuwde maar kinderloze persoon en heeft de achterblijvende echtgenoot een kind uit een eerdere relatie? Dan heeft verwerping door de langstlevende echtgenoot tot gevolg dat de erfenis naar de ouders, broers en zusters van de erflater gaat. Er is dus geen plaatsvervulling naar het stiefkind. Dit betekent dat er geen erfgenaam is in de eerste groep en je dus in de tweede groep moet kijken.

Wie zijn je eigen erfgenamen na het overlijden van je kind?

Ouders van wie een kind is overleden vragen zich vaak af wie nu hun erfgenamen zijn. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je kind is overleden met achterlating van een langstlevende partner en kinderen. Zonder testament zijn de kleinkinderen de plaatsvervullers van je overleden kind. Dit betekent dat je erfenis dus niet naar je schoonkind gaat als jij overlijdt.

Is eerst één van beide ouders overleden en is daarna het kind overleden? Bij het overlijden van de eerste ouder gaat normaal gezien de volledige erfenis naar de langstlevende. In ruil daarvoor erven de kinderen een geldvordering. Dit wordt ook wel de “wettelijke verdeling” genoemd. Deze geldvordering behoorde tot het vermogen van het kind en is dus vererfd naar zijn of haar eigen erfgenamen.

Heeft het overleden kind een langstlevende partner achtergelaten? Dan is de geldvordering van het kind op de langstlevende ouder waarschijnlijk vererfd naar de langstlevende partner van het kind. Dit betekent dat na het overlijden van de langstlevende ouder de geldvordering van het overleden kind moet worden uitbetaald aan het schoonkind! De rest van de erfenis komt toe aan de kleinkinderen die plaats van hun overleden ouder vervullen.

Wie zijn de erfgenamen van een kinderloos echtpaar?

Het is van belang om je te realiseren dat twee echtgenoten ieder een eigen erfenis hebben. Ook als je in gemeenschap van goederen bent getrouwd gaat het om twee afzonderlijke erfenissen. Wil je een testament maken, dan heb je als echtpaar dus twee testamenten nodig.

Stel dat jullie geen kinderen hebben en geen testament. Op het moment dat de eerste van beiden overlijdt is de langstlevende echtgenoot enig erfgenaam. Hetzelfde geldt bij een geregistreerd partnerschap. Ook in dat geval is de langstlevende enig erfgenaam.

Overlijdt vervolgens de langstlevende zonder afstammelingen en zonder testament? Dan zijn de ouders, broers en zusters van de langstlevende samen erfgenaam. Is een broer of zuster eerder overleden? Dan wordt zijn of haar plaats vervuld door de betreffende neven en nichten.

Ook voor deze situatie geldt dat de ouders van de langstlevende ieder tenminste een kwart erven en dat een halfbroer of halfzus recht heeft op een half erfdeel.

De familie van de echtgenoot die het eerste overleed erft dus niks. Dit zijn geen bloedverwanten van de langstlevende en komen dus niet voor in de vier groepen van erfgenamen die ik eerder beschreef.

Om deze reden is het gebruikelijk dat kinderloze echtparen in een testament hun erfgenamen aanwijzen. Je kunt bijvoorbeeld beide families over en weer tot reserve erfgenamen benoemen. Hiermee voorkom je dat de erfgenamen volgens de wet worden bepaald. Dat laatste heeft namelijk tot gevolg dat één familie alles erft en de andere familie niets.

Wie zijn je erfgenamen bij een geregistreerd partnerschap?

Sinds 1998 is het in Nederland mogelijk om een geregistreerd partnerschap aan te gaan. De juridische gevolgen van een partnerschap zijn (in Nederland) nagenoeg hetzelfde als een huwelijk. Voor het erfrecht is er in elk geval geen verschil. Alle regels voor gehuwden gelden ook voor geregistreerd partners.

Dit betekent onder andere dat er – zonder testament – automatisch een langstlevende regeling geldt als de eerste van beide partners overlijdt. Deze regeling houdt in dat de langstlevende samen met de kinderen van de overledene erfgenaam is. De volledige erfenis wordt toegedeeld aan de langstlevende. Hij of zij wordt hierdoor bijvoorbeeld de enige eigenaar van het koophuis. De kinderen erven in ruil hiervoor een geldvordering op de langstlevende. Deze geldvordering is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende.

Een geregistreerd partnerschap moet je niet verwarren met een fiscaal partnerschap of het zijn van pensioenpartner. Dit zijn andere regelingen die geen erfrechtelijke gevolgen hebben. Het geregistreerde partnerschap regel je bij de gemeente en heeft tot gevolg dat je burgerlijke staat verandert. Er ontstaat bijvoorbeeld ook een gemeenschap van goederen, net zoals bij een huwelijk het geval is.

Wie zijn de erfgenamen van je halfzus of halfbroer?

Halve bloedverwanten hebben recht op een half erfdeel. Zijn jouw ouders gescheiden en heeft je vader of moeder uit een nieuwe relatie nog een kind gekregen? Dan is dit erfrechtelijk een halfbroer of halfzus van jou. Zonder testament zijn jullie over en weer elkaars erfgenaam. Zijn er nog meer kinderen? Dan hebben ze niet dezelfde erfdelen. Stel bijvoorbeeld dat je vader of moeder niet één maar twee kinderen kreeg uit de nieuwe relatie. Dan heeft de volle broer of volle zus recht op een volledig erfdeel en de halfzus of halfbroer recht op een half erfdeel.

Je kunt de erfdelen gemakkelijk berekenen door een stamboom te tekenen en bij iedere erfgenaam 1X (halfbroer of halfzus) of 2X (ouder of volle broer of volle zus) te vermelden. Vervolgens tel je alle erfdelen bij elkaar op om de breukdelen te bepalen. Stel dat je bijvoorbeeld twee ouders hebt, een volle broer en een halfzus. Dan zijn de erfdelen 2X, 2X, 2X en 1X. In totaal kom je dan op 7X uit. De erfdelen zijn in dit geval dus 2/7^e, 2/7^e, 2/7^e en 1/7^e.

Wie zijn de erfgenamen volgens de wet bij de wettelijke verdeling?

Met de “wettelijke verdeling” wordt de langstlevende regeling bedoeld die op grond van de wet van toepassing is bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Deze regeling houdt in dat de volledige erfenis toekomt aan de langstlevende. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering.

Je zou wellicht kunnen denken dat de langstlevende de enige erfgenaam is. Dit is niet het geval. De kinderen zijn wel degelijk erfgenaam, maar zij ontvangen hun erfdeel dus in de vorm van een geldvordering. Ik noem dat ook wel een “tegoedbon”. Je hebt een bedrag tegoed van de langstlevende maar je kunt dit nu nog niet opeisen.

In sommige gevallen kan een kind de geldvordering ruilen voor bezittingen. Vervolgens behoudt de langstlevende het vruchtgebruik van die bezittingen. Dit kan bijvoorbeeld in het geval dat de erfenis naar een langstlevende stiefouder gaat. Het recht om de vordering te ruilen wordt een “wilsrecht” genoemd. Het uitoefenen van dit wilsrecht geeft het kind meer zekerheid over zijn erfdeel. Je bent namelijk liever eigenaar dan schuldeiser.

De wilsrechten zijn “regelend recht”. De erflater mag er van afwijken in zijn testament. Je kunt bijvoorbeeld de wilsrechten buiten toepassing verklaren. Dit is een populaire optie voor samengestelde gezinnen.

Is een stiefkind ook erfgenaam?

Je stiefkind is geen bloedverwant van jou. Het kan dus geen erfgenaam zijn op grond van de wet. Ook is het stiefkind geen plaatsvervuller voor je partner. Overlijdt je partner eerder dan jij? Of verwerpt je partner de nalatenschap? Dan erft (zonder testament) je stiefkind dus niet.

Toch kan een deel van je erfenis naar het stiefkind gaan. Bijvoorbeeld omdat je in gemeenschap van goederen bent getrouwd. De helft van het vermogen is in dat geval van je partner. Op het moment dat hij of zij overlijdt, komt een deel hiervan toe aan het stiefkind.

Verder is het belangrijk om je te realiseren dat een deel van je erfenis via je partner naar je stiefkind kan vererven. Neem bijvoorbeeld het geval dat je getrouwd bent in gemeenschap van goederen en dat je samen met je partner geen kinderen hebt. Jij en je partner hebben ieder één kind uit een eerder huwelijk. Jullie totale vermogen bedraagt € 100.000. Op het moment dat jij overlijdt is de helft van het vermogen jouw erfenis, ofwel € 50.000. Je partner en je kind zijn ieder erfgenaam voor de helft van dit bedrag. Jouw kind erft dus een vordering van € 25.000 op de langstlevende. Wanneer hij of zij als laatste overlijdt krijgt jouw kind € 25.000 uitbetaald. De resterende € 75.000 komt toe aan het stiefkind! Zonder testament erft het ene kind dus drie keer zo veel als het andere kind!

Meer lezen?

• Meer uitleg over de begrippen plaatsvervulling en aanwas.
• Meer uitleg over het begrip bloedverwant.
• Heb je kinderen? Dan is het mogelijk om ze te onterven.
• Liever niet dat de erfenis naar je schoonkind gaat? Zo regel je dat.
• Dit kun je doen als je niet wilt dat je partner erft.
• Voorbeeld van een langstlevende testament.
• Zo kun je de erfenis regelen bij een samengesteld gezin.
• Zo voorkom je dat de erfenis naar je stiefkind gaat.
• Dit kun je als alleenstaande regelen in een testament.