Het komt gelukkig niet vaak voor, maar soms overlijdt een erfgenaam vóór de uitbetaling van de erfenis. In dat geval gaat het betreffende erfdeel naar een andere persoon. Wie die persoon is, dat wordt bepaald door de wet of het testament. In dit blog ontdek je hoe het werkt.
Hoe zit het als de erfgenaam eerder dan de erflater overlijdt?
Stel dat een alleenstaande kinderloze persoon overlijdt zonder testament. In dat geval bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. In beginsel zijn dat de ouders, broers en zusters van de overledene. Zou een broer of zus erfgenaam zijn geweest maar is hij of zij eerder dan de erflater overleden? Dan vindt plaatsvervulling toepassing. Dit begrip houdt in dat het erfdeel naar de kinderen van de overleden broer of zus gaat.
Met het begrip “achtereenvolgens” in artikel 4:10 Burgerlijk Wetboek wordt bedoeld dat je pas in groep B gaat kijken als je in groep A geen enkele erfgenaam vindt. Hetzelfde geldt voor groep C. De personen in die groep erven pas als je in groep A en B geen enkele erfgenaam vindt. Let op: als de vader of moeder van de overledene eerder overlijdt, is er geen sprake van plaatsvervulling. De kinderen van de overleden ouder zijn namelijk als broers en zusters van de overledene reeds “uit eigen hoofde” erfgenaam.
Als iemand geen testament heeft, dan kijk je dus in de wet. Overlijdt een erfgenaam eerder dan de erflater en is er wel een testament? Dan bepaalt de erfstelling in het testament wat er gebeurt. Meestal is er sprake van plaatsvervulling, maar dit hoeft niet altijd het geval te zijn. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat een alleenstaande persoon zijn neven en nichten tot erfgenamen heeft benoemd “tezamen en voor gelijke delen”. Deze woorden hebben tot gevolg dat het erfdeel van een eerder overleden erfgenaam niet naar zijn kinderen gaat maar naar de andere erfgenamen. Dit wordt “aanwas” genoemd.
Wat als de erfgenaam overlijdt vóór de uitbetaling van de erfenis?
Overlijdt een erfgenaam tijdens de afwikkeling van de erfenis? De aanvaarding van een erfenis werkt terug tot het moment van overlijden van de erflater. De overleden erfgenaam is dus daadwerkelijk erfgenaam geweest. Heeft de aanvaarding nog niet plaatsgevonden? Dan kunnen de erfgenamen van de overleden erfgenamen zijn rechten uitoefenen. Zij kunnen alsnog de erfenis aanvaarden als dat nog niet is gebeurd. Het aandeel van de overleden erfgenaam in de nalatenschap van de erflater behoort tot de nalatenschap van de overleden erfgenaam.
Er zijn uitzonderingen op de hoofdregels uit de vorige alinea. De eerste is de zogenoemde dertig dagen clausule. Dit is een speciale erfstelling die in het testament van de erflater kan staan. Deze clausule houdt in dat de erfstelling vervalt als de erfgenaam binnen dertig dagen na de erflater overlijdt. In dit geval hebben de erfgenamen van de overleden erfgenaam dus het nakijken. Iemand anders krijgt het erfdeel van de overleden erfgenaam.
Een andere bijzondere erfstelling is de zogenoemde “tweetrapsmaking”. Overlijdt een erfgenaam binnen dertig dagen na de erflater, dan zal dit vrijwel altijd vóór de uitbetaling van de erfenis zijn. Zelf heb ik nog nooit meegemaakt dat een erfenis binnen deze termijn al was afgewikkeld. De tweetrapsmaking werkt veel langer. Deze clausule houdt in dat het restant van het erfdeel bij overlijden van de erfgenaam toekomt aan iemand anders. Erft iemand bijvoorbeeld € 50.000 en overlijdt hij 10 jaar later nadat hij de helft van dit bedrag heeft opgemaakt? Dan komt de resterende € 25.000 alsnog toe aan een andere erfgenaam. Die persoon wordt de “verwachter” genoemd.
Overlijdt een erfgenaam vóór uitbetaling van de erfenis? Dan kun je de volgende situaties tegenkomen:
- De erflater had geen testament, dus het erfdeel behoort tot de nalatenschap van de erfgenaam.
- De erflater had wel een testament, maar er staan geen speciale voorwaarden in, dus het erfdeel behoort tot de nalatenschap van de erfgenaam.
- Er staan wel speciale voorwaarden in het testament, waardoor het erfdeel van de overleden erfgenaam toekomt aan iemand anders.
Ben jij verantwoordelijk voor de afwikkeling van de eerste erfenis? Eis in situatie 1 en 2 dan altijd dat de erfgenamen van de overleden erfgenaam een verklaring van erfrecht laten maken in de tweede erfenis. Dat is de enige manier om zeker te weten dat je het erfdeel aan de juiste personen uitbetaalt.
Wat zet je in de aangifte erfbelasting?
Zijn er geen speciale clausules van toepassing en komt het erfdeel toe aan de erfgenamen van een tijdens de afwikkeling overleden erfgenaam? Dan vul je in de aangifte erfbelasting over de eerste erfenis in dat de overleden erfgenaam zelf verkrijger was in de nalatenschap.
De erfgenamen van de overleden erfgenaam moeten uiteraard ook aangifte doen voor de erfbelasting de tweede erfenis. Tot de nalatenschap van de overleden erfgenaam behoort het nog niet uitgekeerde erfdeel in de eerste erfenis. Het is natuurlijk wel sneu dat over hetzelfde vermogen nog een keer erfbelasting moet worden betaald. Gelukkig bevat de Successiewet hiervoor een uitzondering. Als de erflater en de erfgenaam binnen 30 dagen na elkaar zijn overleden, dan is er sprake van “vermindering”. Let op: de vermindering vindt plaats in de eerste erfenis. Degene die de eerste erfenis afwikkelt moet hier dus een beroep op doen in de aangifte erfbelasting over de eerste erfenis.
Meer lezen?
Beste,
Ik ben testamentair enig erfgenaam van een vriend van mij. Mocht ik eerder dan hij overlijden, heeft mijn echtgenoot dan aanspraak op de erfenis?
Met vriendelijke groet,
Marten
Niet op grond van de wet, maar mogelijk wel op grond van het testament. Je echtgenoot is alleen reserve erfgenaam als dit duidelijk in het testament staat.
Geachte heer, mevrouw,
Als in het testament van de ouder van een kind een uitsluitingsclausule is opgenomen, waarmee bepaalt wordt dat de vruchten van de nalatenschap niet in de huwelijksgoederengemeenschap van het kind van de erflater vallen, wat gebeurt er dan met de nalatenschap wanneer de ouder overlijdt en dit kind (de erfgenaam) daarna overlijdt voordat de nalatenschap is uitbetaald?
Valt de nalatenschap dan toe aan de erfgenamen van het kind (bv zijn/haar partner en kinderen)? Dank voor uw antwoord.
Als er verder niks bijzonders in het testament staat, dan valt de door u beschreven situatie onder punt 2. in het lijstje hierboven.
De erfgenaam (met kinderen) overlijdt 7 weken na de erflater (met een tweetrapstestament). De erfgenaam heeft 3 weken voor zijn overlijden de “aanvaarding nalatenschap” ondertekend en ook een onherroepelijke volmacht afgegeven aan zijn echtgenote. De uitbetaling van de erfenis is vele maanden later. Wie erft nu de nalatenschap?
Dat hangt af van de testamenten van erflater en erfgenaam, dus moet je aan een notaris vragen.