Vroeger kon je met een legaat vrij van recht belasting besparen. Helaas kan dit nu niet meer. Toch zijn er nog steeds mensen die een legaat vrij van rechten en kosten opnemen in hun testament. Het is nu vooral een manier om een vast netto bedrag na te laten, ongeacht de hoogte van de vrijstellingen en tarieven. In dit blog ontdek je hoe je de erfbelasting moet berekenen als er in een erfenis sprake is van een legaat vrij van recht.
Wat betekent “vrij van recht”?
Tegenwoordig worden er op grond van de Successiewet twee belastingen geheven: schenkbelasting en erfbelasting. Tot 2010 noemden we deze belastingen “recht van schenking” en “recht van successie”. Het woord “recht” in “vrij van recht” ziet dus op de erfbelasting of schenkbelasting over een nalatenschap of een schenking.
Het woord “vrij” in “vrij van recht” betekent helaas niet dat de erfenis belastingvrij is. De erfbelasting wordt op grond van de wet geheven bij de “verkrijger”. Onder dit begrip valt bijvoorbeeld een erfgenaam of een legataris die iets krijgt uit een erfenis. Het woord “vrij” houdt in dat de belasting over een legaat niet door de legataris wordt betaald maar door de erfgenamen.
Wat is een legaat vrij van recht?
Omdat de verkrijger de erfbelasting betaalt is een gelegateerd bedrag in een testament in beginsel altijd bruto. Stel bijvoorbeeld dat een neef of nicht een legaat krijgt van € 10.000. In 2025 heeft een neef of nicht een vrijstelling van € 2.690. Daarboven is de eerste tariefschijf voor de erfbelasting 30%. Over een bedrag van € 7.310 betaal je als neef of nicht dus 30% erfbelasting, ofwel € 2.193. De executeur of de boedelgevolmachtigde betaalt dit bedrag aan de belastingdienst. Daarna ontvangt de legataris de resterende € 7.807.
Kiest de erflater in plaats hiervan voor een “legaat vrij van recht”? Dan krijgt de legataris netto altijd € 10.000 overgemaakt. Het maakt niet uit hoe hoog de vrijstellingen en de tarieven zijn. In alle gevallen komt de erfbelasting voor rekening van de erfgenamen.
Bestaat er ook zoiets als een erfenis vrij van recht?
Nee, helaas. Je kunt geen erfgenaam zijn van een vast netto bedrag. Erfgenamen krijgen altijd een breukdeel of een percentage van de erfenis. Het is wel mogelijk om een erfgenaam bovenop zijn erfdeel een extra legaat toe te kennen. Neem bijvoorbeeld de situatie dat je € 100.000 nalaat aan twee kinderen. Per kind moet er in dit geval een paarduizend euro erfbelasting worden betaald. Netto houden ze dus niet € 50.000 per persoon over maar een paarduizend euro minder.
Stel bijvoorbeeld dat ieder kind netto € 48.000 erft. In theorie is het mogelijk om één kind een legaat toe te kennen dat in mindering komt op het erfdeel van een ander kind. Je kunt bijvoorbeeld kind A een zodanig legaat toekennen ten laste van kind B dat kind A in totaal precies € 50.000 erft. Dit betekent dat kind B nog maar € 46.000 erft. Linksom of rechtsom moet de erfbelasting namelijk door de erfgenamen worden betaald. Hier kun je helaas niks aan veranderen.
Is een legaat vrij van recht voordeliger?
Tot 2006 kon je met een legaat vrij van recht belasting besparen. Versimpeld uitgelegd werkte dit ongeveer als volgt. Stel dat je een oom was die een erfenis van € 100.000 wilde nalaten aan je nicht. Stel dat de erfbelasting over dit bedrag 50% was. De nicht zou in dat geval dus € 50.000 overhouden van de erfenis.
In plaats daarvan kon je ook een goed doel tot erfgenaam benoemen en aan je nicht een legaat vrij van recht toekennen ter grootte van € 50.000. De erfbelasting over dit bedrag was 50%. Het goede doel moest dus € 50.000 betalen aan de nicht en € 25.000 aan de belastingdienst. Daarna resteerde nog € 25.000 voor het goede doel.
Deze regeling is in 2006 afgeschaft. Sinds dat jaar moet je de erfbelasting over een legaat vrij van recht anders berekenen. Hierdoor is er helaas geen fiscaal voordeel meer.
Legaat vrij van recht berekenen
De successiewet belast de verkrijger van het legaat. Laat je de erfbelasting betalen door iemand anders dan de legataris? Dan wordt dit min of meer gezien als een extra legaat. Op zich logisch, want je ontvangt netto gewoon meer geld. Dit betekent dat er over de erfbelasting nog een keer erfbelasting wordt berekend.
Het oude artikel 5 lid 8 van de Successiewet beperkte deze berekening tot één keer. Over de erfbelasting werd dus nog een keer erfbelasting berekend, maar daarna werd over die erfbelasting niet nog een keer erfbelasting berekend. Daar zat dus een fiscaal voordeel in. Tegenwoordig moet je blijven doorrekenen en telkens over de erfbelasting over de erfbelasting berekenen. Dit heeft tot gevolg dat je geen erfbelasting meer kunt besparen.
Gelukkig hoef je niet daadwerkelijk een lange reeks aan berekeningen te maken om tot het juiste bedrag te komen. Er is een wiskundige truc waarmee je met één berekening het juiste totaalbedrag krijgt.
- Haal de vrijstelling van het legaat af.
- Deel vervolgens het legaat door het netto percentage (bijvoorbeeld 70% indien het legaat onder het 30% tarief valt).
- Nu heb je het bedrag waarover je die 30% belasting moet berekenen.
Stel bijvoorbeeld dat een neef of nicht een legaat vrij van recht krijgt ter grootte van € 10.000. Dan werkt de berekening in 2025 als volgt:
| Berekening vrij van recht: | |
|---|---|
| Legaat: | € 10.000 |
| Vrijstelling: | € -2.690 |
| Belast is: | € 7.310 |
| Belast bedrag delen door 70% | € 10.433 |
| Erfbelasting 30% | € 3.133 |
Voorbeeld legaat vrij van recht
Kees heeft geen kinderen en is van plan om een goed doel tot erfgenaam te benoemen. Zijn erfenis is € 100.000 waard. Hij wil zijn broer Erik een legaat van € 10.000 nalaten. De rest van de erfenis mag naar het goede doel. Kees twijfelt tussen een legaat vrij van recht en een legaat niet vrij van recht. Hij laat daarom door de notaris berekenen wat het verschil is tussen beiden:
| Niet vrij van recht | Wel vrij van recht | |
|---|---|---|
| Totale erfenis: | € 100.000 | € 100.000 |
| Legaat Erik: | € 10.000 | € 10.000 |
| Erfbelasting: | € 2.193 | € 3.133 |
| Erik krijgt: | € 7.807 | € 10.000 |
| Goede doel krijgt: | € 90.000 | € 86.867 |
Bovenstaande berekening gaat uit van de vrijstellingen en tarieven in 2025. Zoals je ziet gaat de erfbelasting omhoog bij een legaat vrij van recht. Dat is geheel logisch omdat Erik meer geld erft dan bij een gewoon legaat. Het goede doel betaalt de erfbelasting en krijgt dus minder geld uit de erfenis.
Kees zou aan zijn broer ook een legaat van € 13.133 kunnen nalaten niet vrij van recht. Na aftrek van de vrijstelling en de betaling van de erfbelasting blijft er dan precies € 10.000 over. Helaas klopt dit alleen in dit jaar. Volgend jaar zal de vrijstelling hoger zijn. Wat ook kan gebeuren is dat de overheid de tarieven aanpast. Met een legaat vrij van recht weten Kees en Erik precies waar ze aan toe zijn. Erik krijgt altijd € 10.000 ongeacht toekomstige fiscale wijzigingen.
Een legaat vrij van recht bij roerende zaken
Er is nog een andere situatie waarin je een legaat vrij van recht kunt opnemen in je testament. Het gebeurt regelmatig dat iemand een voertuig, dure sieraden of een waardevolle verzameling legateert aan iemand. Vaak is de waarde van deze zaken hoger dan de vrijstelling voor de erfbelasting.
Ook bij een dergelijk legaat is het mogelijk om te bepalen dat de erfbelasting niet door de legataris maar door de erfgenamen wordt betaald. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat je een auto van € 10.000 nalaat aan iemand die zelf het geld niet heeft om een auto te kopen. Dan is het aan de ene kant fijn dat je een auto cadeau krijgt, maar je moet vervolgens nog wel een paarduizend euro erfbelasting betalen. Heeft de testateur nog meer vermogen? Bijvoorbeeld een huis met overwaarde dat verkocht gaat worden na het overlijden? Dan is het ook mogelijk om te bepalen dat de erfbelasting over het legaat uit de erfenis wordt betaald.
Meer lezen?
- 5 tips voor wie een goed doel tot erfgenaam wil benoemen.
- Uitleg over de verschillende soorten legaten.
- Handige rekenhulp op de website van de belastingdienst.
- Ook zo’n hekel aan erfbelasting? Zo kom je er onderuit.
Veelgestelde vragen:
Wat is een legaat niet vrij van rechten en kosten?
Met “niet vrij van rechten” wordt bedoeld dat de erfbelasting over een legaat voor rekening komt van de legataris. Het bedrag in het testament is dus een bruto bedrag waarop de erfbelasting nog in mindering komt. Het is gebruikelijk dat de executeur testamentair de aangifte erfbelasting indient en de erfbelasting voldoet uit de erfenis. Vervolgens wordt het resterende netto bedrag uitbetaald aan de legataris.
Met “niet vrij van kosten” wordt bedoeld dat de eventuele afgiftekosten voor het legaat door de legataris zelf moeten worden betaald. Bij de uitbetaling van een legaat zijn er normaal gezien geen afgiftekosten. Of het moet al zijn dat de bank transactiekosten in rekening brengt. Maar bij de afgifte van roerende of onroerende zaken kunnen er wel kosten verbonden zijn aan de afgifte. Denk bijvoorbeeld aan de leges die instanties in rekening brengen bij het overschrijven van goederen die op naam staan.
Wat is een legaat vrij van rechten en kosten?
Met “vrij van rechten” wordt bedoeld dat de erfbelasting over het legaat uit de nalatenschap wordt betaald. De belasting komt hierdoor dus voor rekening van de erfgenamen. De legataris ontvangt zijn legaat netto.
Aan de afgifte van een legaat kunnen kosten verbonden zijn. Bijvoorbeeld overschrijvingskosten voor het kenteken van een gelegateerde auto. Of bijvoorbeeld verhuiskosten voor een gelegateerde piano. Of de notariskosten voor de overdracht van een gelegateerde woning. Als een legaat vrij van kosten is, dan komen deze kosten voor rekening van de nalatenschap. De kosten worden dus niet betaald door de legataris maar door de erfgenamen.
Wie betaalt de erfbelasting bij een legaat?
De successiewet heft de erfbelasting in beginsel bij de verkrijger. Dit betekent bijvoorbeeld dat de erfbelasting voor iedere verkrijger (legataris of erfgenaam) afzonderlijk wordt berekend. In de praktijk wordt er één aangifte gedaan voor de gehele nalatenschap. Op basis daarvan legt de belastingdienst één aanslag op. Deze aanslag is uitgesplitst naar verkrijger. Voor iedere verkrijger is de belaste verkrijging vermeld en de te betalen erfbelasting. Het is gebruikelijk dat de executeur of de boedelgevolmachtigde de aangifte opstelt en indient en alle erfbelasting betaalt uit de nalatenschap. Vervolgens wordt bij het uitbetalen van de erfdelen de voorgeschoten erfbelasting verrekend.