Erfenis verwerpen voor overlijden, kan dat?

Het is moeilijk voor te stellen, maar er zijn genoeg mensen die helemaal niet zitten te wachten op een erfenis. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand geen contact meer heeft met zijn familie en om die reden ook geen erfgenaam wil zijn. Vandaar dat regelmatig de vraag wordt gesteld of je een erfenis al kunt verwerpen vóór het overlijden. In dit blog ontdek je wat er mogelijk is.

Laat je onterven, dat is beter dan verwerpen

Je hebt altijd de mogelijkheid om een erfenis te verwerpen ná het overlijden. Hier zijn wel een paar nadelen aan verbonden. Allereerst moet je kosten maken bij de rechtbank. De leges gaan elk jaar omhoog. Inmiddels betaal je voor een verwerping al € 155. Een ander nadeel is dat verwerping meestal leidt tot plaatsvervulling. Dit betekent dat je kinderen in jouw plaats komen als erfgenaam. Heb je minderjarige kinderen? Dan kun je namens hen de erfenis verwerpen mits je daar een machtiging voor krijgt van de kantonrechter. Heeft de erfenis een positief saldo en wil je uit persoonlijke overwegingen afstand doen van de erfenis? Dan krijg je waarschijnlijk geen machtiging.

Een andere optie is dat je zelf het initiatief neemt en vraagt of je onterfd kunt worden. Het is een ongebruikelijk verzoek, maar er is juridisch niks op tegen. Als je onterfd bent hoef je geen kosten te maken bij de rechtbank en je kinderen komen ook niet in jouw plaats.

Een onterving werkt altijd in het voordeel van iemand anders. Bijvoorbeeld je broer of zus die een groter erfdeel krijgt als jij bent onterfd. Het kan een slim idee zijn om een verzoek tot onterving bij je broer of zus neer te leggen. Die heeft wellicht meer invloed op je ouders dan jij.

meer video’s over het afwikkelen van een erfenis vind je op mijn YouTube kanaal

Kun je afstand doen van een erfenis vóór overlijden?

Afstand is een zogenoemde “meerzijdige” rechtshandeling. Er zijn altijd twee partijen bij betrokken. Een schuldeiser kan bijvoorbeeld afstand doen van een vordering op een schuldenaar. Een beperkt gerechtigde (bijvoorbeeld een vruchtgebruiker) kan afstand doen van een beperkt recht ten gunste van de hoofdgerechtigde (de eigenaar).

Is je toekomstige recht op een erfenis een vorderingsrecht of een beperkt recht waar je afstand van kunt doen? Het antwoord op de vraag is niet eens van belang. Het erfrecht verbiedt rechtshandelingen vóór het openvallen van een nalatenschap die een persoon belemmeren in zijn erfrechtelijke bevoegdheden. Bovendien zijn overeenkomsten over “nog niet opengevallen” erfenissen nietig.

afstand doen van erfenis voor overlijden

In België is men op dit gebied soepeler dan in Nederland. Sinds een aantal jaren is het bij onze zuiderburen mogelijk om een zogenoemde “erfovereenkomst” op te stellen. De “globale” erfovereenkomst is een contract tussen de testateur en de erfgenamen. De “punctuele” erfovereenkomst is een contract tussen de erfgenamen onderling. In een dergelijke overeenkomst kan een kind berusten in een schending van zijn legitieme portie die het gevolg is van een schenking aan een ander kind. Dit kan bijvoorbeeld van belang zijn bij de overname van een familiebedrijf. Door bij leven een contract te sluiten over dit onderwerp kunnen langdurige en kostbare juridische procedures worden voorkomen na het overlijden.

In Nederland bestaat de erfovereenkomst niet. Zelf zou ik er voorstander van zijn om deze mogelijkheid in te voeren. Er zal vast wel eens iets mis gaan bij een erfovereenkomst, maar het zou voor veel families een uitkomst zijn als je bij leven geldige afspraken kunt maken over een erfenis.’

Kun je een erfenis verwerpen vóór het overlijden?

Over deze vraag is de wet glashelder. Een erfgenaam kan vóór het openvallen van een erfenis geen beslissing nemen over de aanvaarding of verwerping.

erfenis verwerpen voor overlijden

Het formulier tot verwerping is in feite een volmacht. Je geeft hiermee een volmacht aan een medewerker van de rechtbank. Vervolgens gaat diegene namens jou een verklaring afleggen over de verwerping. In theorie zou je dat formulier vóór het overlijden al kunnen invullen en aan een familielid kunnen geven. Er zijn meerdere redenen waarom dit volgens mij niet werkt. Allereerst valt het mijns inziens onder de verboden van artikel 4:4 BW en 4:190 BW. Zou het wel geldig zijn, dan is het belangrijk om te weten dat een volmacht herroepelijk is. Het ingevulde formulier geeft de andere erfgenamen dus geen zekerheid.

Er is in Nederland dus geen manier om afstand te doen van een erfenis bij leven. Toch zijn er, afhankelijk van de situatie, enkele manieren om een erfenis anders te verdelen als daar een reden voor is.

1. Je hebt een schenking gekregen

Ik maak wel eens mee dat één van de kinderen geen aanspraak wil maken op de erfenis omdat hij of zij een schenking heeft gekregen. Verwerping en onterving zijn niet de enige manieren om dit te regelen. Sinds de invoering van het nieuwe erfrecht in 2003 worden schenkingen niet meer verrekend met de erfenis. Maar het is nog wel mogelijk om deze verplichting op te leggen aan de begiftigde. Dit kan door de schenker bepaald worden bij de schenking of in een testament.

Zijn er bijvoorbeeld twee kinderen waarvan één een grote schenking heeft gehad? Dan kunnen de ouders in hun testament bepalen dat de schenking moet worden “ingebracht” in de erfenis. Dit houdt in feite in dat het andere kind hetzelfde bedrag ontvangt uit de erfenis van de ouders. Van het restant van de erfenis krijgen beide kinderen vervolgens ieder de helft.

2. Je hebt een schuld aan de erflater

Heeft je ouder nog een vordering op jou? Dan is dit een onderdeel van zijn vermogen. Tot de erfenis behoort dus ook een vordering op jou. Bij de verdeling van de erfenis kan deze aan jou worden toegedeeld. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat je ouder een spaarrekening heeft met € 50.000 en een vordering op jou van € 50.000. Zijn er twee kinderen? Dan kan bij het overlijden van je ouder de vordering aan jou worden toegedeeld en kan de spaarrekening naar je broer of zus gaan. Een onterving of verwerping is dus niet nodig om de erfenis op deze manier af te wikkelen.

Heb je in het verleden geld geleend en is de betreffende vordering op jou verjaard? Dan is er geen schuld meer en is er ook geen schenking geweest. De beste optie in zo’n scenario is dat je ouder de andere kinderen compenseert door een legaat op te nemen in het testament.

3. Vader of moeder is niet meer wilsbekwaam

Is je vader of moeder niet meer wilsbekwaam en kan er om deze reden geen testament meer worden opgesteld? Inmiddels hebben al meer dan een miljoen Nederlanders een levenstestament laten maken. Dit is een notariële akte waarin uit voorzorg een algemene volmacht is verleend. Misschien heeft je ouder in het verleden een dergelijk document ondertekend. Vaak staat hier in dat de kinderen bevoegd zijn om schenkingen te doen.

Mogelijk kan door middel van schenkingen een scheve situatie rechtgezet worden. Denk bijvoorbeeld aan een schenking aan de andere kinderen waarmee een verjaarde schuld van jou wordt gecompenseerd. Het hangt van de tekst van het levenstestament af wat er precies mogelijk is.

Meer lezen?

Veelgestelde vragen:

Wat moet ik doen om een erfenis te verwerpen?

Voor het verwerpen van een erfenis vul je een formulier in dat je kunt downloaden van de website van de rechtbank. Dit stuur je met een kopie van je legitimatiebewijs naar de rechtbank. Vervolgens krijg je een rekening voor de leges. Nadat je deze betaald hebt, zorgt de rechtbank voor de verwerping van de erfenis en krijg je een kopie van de akte thuisgestuurd.

Wie betaalt de uitvaart bij verwerping van de erfenis?

De kosten van de uitvaart behoren tot de schulden van de nalatenschap en worden bij voorrang uit de erfenis betaald. De kosten van de uitvaart komen dus voor rekening van de erfgenamen. Is het saldo van de erfenis te laag en kan de rekening niet worden betaald? Dan is de opdrachtgever voor de uitvaart aansprakelijk voor de kosten. Als geen enkele nabestaande opdracht wil geven voor de uitvaart, dan draagt de gemeente daar zorg voor op grond van de Wet op de lijkbezorging.

Wat kost het weigeren van een erfenis?

In 2024 zijn de kosten voor het weigeren van een erfenis € 155. Dit zijn de leges die de rechtbank in rekening brengt voor het opstellen van de benodigde akte. Er kunnen meerdere erfgenamen in één akte verwerpen. Het is dus slim om dit samen te regelen zodat je maar één keer leges betaalt.

afstand doen van erfenis bij leven
klik op de afbeelding om naar het formulier voor verwerping te gaan

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *