Erfenis verwerpen en toch het huis leeghalen?

Wil jij liever geen erfgenaam zijn, maar wel meehelpen met het ontruimen van de woning van de overledene? Met het stappenplan in dit blog kun je een erfenis verwerpen en toch het huis leeghalen. Op deze manier kun je de persoonlijke spullen van de erflater overnemen, terwijl je niet verantwoordelijk bent voor de verdere afwikkeling van de erfenis.

Wie is verantwoordelijk voor het ontruimen van het huis na overlijden?

Op deze vraag geeft de wet een duidelijk antwoord. De aanvaarding van een erfenis heeft met terugwerkende kracht tot gevolg dat alle rechten en plichten van de overledene overgaan op de erfgenamen. Hierdoor zijn de erfgenamen de eigenaren van de inboedel en de wederpartij van de verhuurder. Zowel bij een zuivere aanvaarding als een beneficiaire aanvaarding zijn de erfgenamen verantwoordelijk voor het leeghalen van het huis.

Als je een erfenis aanvaardt, dan heb je dus de keuze tussen een zuivere aanvaarding en een beneficiaire aanvaarding. In beide gevallen ben je aansprakelijk voor de schulden van de overledene. Het verschil is dat bij een beneficiaire aanvaarding alleen de erfenis verhaal biedt. Bij een zuivere aanvaarding kan een schuldeiser zijn vordering ook verhalen op het eigen vermogen van een erfgenaam. Is het saldo van de erfenis negatief? Dan is het verstandig om een erfenis beneficiair te aanvaarden. Daarmee is je eigen vermogen beschermd tegen de schulden van de overledene.

Bij een beneficiaire aanvaarding ben je nog wel verplicht om de erfenis netjes af te wikkelen. Denk bijvoorbeeld aan het maken van een boedelbeschrijving, het verkopen van bezittingen, het aanschrijven van schuldeisers en het contact met instanties. Bij een negatieve erfenis moet je er voor zorgen dat de aanwezige baten eerlijk over de schuldeisers worden verdeeld. Het afwikkelen van een erfenis met schulden kan dus een hele klus zijn. Menig erfgenaam kiest om deze reden voor het verwerpen van de erfenis.

Bij een verwerping ben je niet verantwoordelijk voor de afwikkeling van de erfenis, maar je hebt ook geen recht op de persoonlijke spullen van de overledene. Veel erfgenamen vragen zich daarom af of het misschien mogelijk is om de erfenis te verwerpen en toch mee te helpen bij het leeghalen van het huis.

Eerst de erfenis verwerpen en pas daarna het huis leeghalen

Het is belangrijk om te weten dat je door bepaalde “feitelijke handelingen” een erfenis zuiver kunt aanvaarden. Voor een beneficiaire aanvaarding of verwerping is een formele handeling bij de rechtbank nodig. Het leeghalen van de woning kan een “feitelijke handeling” zijn waardoor je de erfenis zuiver aanvaardt. Dit heeft tot gevolg dat je persoonlijk met je eigen vermogen verhaal biedt voor de schulden van de overledene. Daarnaast word je door een zuivere aanvaarding verantwoordelijk voor een correcte afwikkeling van de nalatenschap. Als je eenmaal zuiver hebt aanvaard, kun je de erfenis niet meer verwerpen.

Het is dus belangrijk om éérst een keuze te maken voor beneficiair aanvaarden of verwerpen voordat je de woning van de overledene ontruimt. Kies je voor verwerping? Dan is iemand anders erfgenaam en ben jij dus niet verantwoordelijk voor het ontruimen van de woning. Mogelijk kun je in dat geval toch nog het huis leeghalen met het hierna volgende stappenplan. Bijvoorbeeld omdat je de verhuurder hier niet mee wilt opzadelen, of omdat je graag wat persoonlijke spullen wilt overnemen.

Anita heeft al jaren weinig contact met haar vader. Wanneer hij plotseling overlijdt, komt Anita er al snel achter dat haar vader schulden had. Hij laat niet veel bezittingen na. Er is alleen een bescheiden inboedel die niks waard is. Een auto had hij niet en er is ook geen spaargeld. De ouders van Anita zijn lang geleden gescheiden en haar vader heeft geen andere kinderen. Anita staat er dus alleen voor. Ze wil eigenlijk het huis wel leeghalen, maar de rest van de erfenis wil ze liever verwerpen. Ze besluit daarom eerst met een notaris te overleggen. Die raadt haar het volgende aan:

Stappenplan

1. Anita zou kunnen kiezen voor een beneficiaire aanvaarding. Hierdoor is haar eigen vermogen beschermd tegen de schuldeisers van haar overleden vader. Het betekent ook dat ze de erfenis moet afwikkelen. Dat wil ze liever niet. Daarom kiest ze toch maar voor een verwerping. Dit is het eerste wat ze gaat regelen, voordat ze verdere stappen zet.
2. Vervolgens neemt Anita contact op met de verdere familie. Anita heeft zelf geen kinderen en haar vader had geen testament. De grootouders van Anita zijn al overleden. Dit betekent dat de broers en zusters van haar vader erfgenaam zijn. Anita neemt contact op met haar ooms en tantes en ontdekt dat die niks met de erfenis te maken willen hebben.
3. Daarna neemt Anita contact op met de woningstichting om de situatie uit te leggen en afspraken te maken over de ontruiming en oplevering van de huurwoning.
4. Vervolgens bevestigt Anita de gemaakte afspraken per e-mail aan de woningstichting. Dit is een belangrijke stap. Hierdoor kan Anita later bewijzen dat de verhuurder op de hoogte was van de situatie en akkoord is gegaan met haar voorstel.
5. Anita maakt uitgebreid foto’s van de inboedel en de staat van de woning. Stelt een schuldeiser dat er waardevolle spullen zijn ontvreemd? Dan kan Anita eenvoudig bewijzen dat er niets van waarde aanwezig was.
6. Pas nadat alle bovenstaande punten zijn geregeld gaat Anita aan de slag met het leeghalen van de woning.

Zelf denk ik dat de belangrijkste stap is dat je eerst overlegt met een notaris voordat je aan de slag gaat. Elke erfenis is uniek. Misschien is jouw situatie net een beetje anders. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je minderjarige kinderen hebt. Dan kun je een erfenis niet zo maar verwerpen. Hiervoor heb je eerst een machtiging nodig van de kantonrechter. Of het kan zijn dat een andere erfgenaam de erfenis wel wil aanvaarden en dat diegene niet wil dat jij de woning ontruimt.

Bovenstaand stappenplan is een praktische oplossing voor een juridisch probleem. Het klopt erfrechtelijk misschien niet helemaal. Maar is dat erg als je er niemand mee benadeelt?

Huis al leeg en daarna pas ontdekt dat er schulden zijn

Het gebeurt regelmatig dat de erfgenamen pas op een later moment ontdekken dat er schulden zijn. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat de overledene financiële problemen had die hij verborgen hield voor de buitenwereld. Misschien ontdek je dat pas enkele maanden na het overlijden, terwijl het huis al leeg is en de spullen zijn verdeeld. Op dat moment heb je de erfenis waarschijnlijk al zuiver aanvaard. Je kunt de erfenis dan niet meer verwerpen omdat je al een andere keuze hebt gemaakt. De zuivere aanvaarding heeft tot gevolg dat je als erfgenaam opdraait voor het negatieve saldo van de erfenis.

Gelukkig is er in dat geval nog een andere uitweg. Enkele jaren geleden is de wet gewijzigd waardoor het nu mogelijk is om te wisselen van een zuivere aanvaarding naar een beneficiaire aanvaarding. Dit kan als je schulden ontdekt die je “niet kende en ook niet behoorde te kennen”. Je kunt in dat geval een machtiging vragen aan de kantonrechter om de erfenis alsnog beneficiair te aanvaarden. Je moet de erfenis dan nog wel netjes afwikkelen, maar je draait privé dus niet op voor de schulden van de overledene. Op pagina 100 van deze handleiding staan de eisen waaraan je moet voldoen om een machtiging te kunnen krijgen.

Check altijd of er een testament is!

Soms ben je als notaris de brenger van slecht nieuws. Zo heb ik eens een dame van 85 jaar moeten vertellen dat ze geen erfgenaam was van haar overleden zuster. De arme ziel was al twee weken bezig met het opruimen van de woning. Het bleek dat haar overleden zuster nog een testament had waarin de kinderen van een vriend tot erfgenamen waren benoemd. De vriend was allang overleden en met de kinderen had ze al tientallen jaren geen contact meer. Toch waren het nog wel haar erfgenamen.

Het kan je dus zo maar gebeuren dat je met een erfenis aan de slag gaat die helemaal niet aan jou toekomt. De rechtbank controleert bijvoorbeeld niet of je erfgenaam bent op het moment dat je een erfenis wilt verwerpen of beneficiair aanvaarden. Een dergelijk verzoek wordt gewoon uitgevoerd, ook al ben je misschien geen erfgenaam. Check daarom altijd of de overledene een testament had.

Meer lezen?

• Zo kom je er achter of de overledene een testament had.
• Dit zijn de gevolgen van een zuivere aanvaarding.
• Meer uitleg over het beneficiair aanvaarden van een erfenis.
• Dit zijn je 6 opties als je een erfenis met schulden krijgt.
• Meer uitleg over verwerpen.
• Verwerpen kan niet zonder een bezoek aan de rechtbank.
• Uitleg over de staat waarin je de huurwoning moet opleveren.
• Bij leven al afstand doen van de erfenis? Misschien kan dat.

Veelgestelde vragen:

Hoe weet je of je schulden erft?

Om er op korte termijn achter te komen of je schulden erft, kun je de volgende stappen zetten:

1. Zoek uit of de overledene een bewindvoerder had of onder budgetbeheer viel bij de gemeente. Daar is precies bekend hoe de vlag er bij hangt.
2. Bekijk de laatste aangifte inkomstenbelasting. Daarin kunnen schulden vermeld staan.
3. Kijk of je ergens in huis aanmaningen kunt vinden. Ga door de administratie, kijk in de postbus en bij het oud papier.
4. Bel de verhuurder, verzekeraars en leveranciers van energie, televisie, telefonie en internet om te vragen of er achterstanden zijn.

Wat mag ik doen als ik een erfenis verwerp?

Als je een erfenis verwerpt, heb je officieel geen rechten en bevoegdheden. Toch zie je in de praktijk dat nabestaanden die de erfenis verwerpen wel de uitvaart regelen en het huis leeghalen. Je zou dit kunnen zien als een vorm van “zaakwaarneming”. Niemand heeft er belang bij als de boel blijft liggen en de schulden verder oplopen.

Artikel 6:198 Burgerlijk Wetboek zegt er het volgende over: Zaakwaarneming is het zich willens en wetens en op redelijke grond inlaten met de behartiging van eens anders belang, zonder de bevoegdheid daartoe aan een rechtshandeling of een elders in de wet geregelde rechtsverhouding te ontlenen.

Wie moet het huis leeghalen bij overlijden?

De erfgenamen volgen de overledene van rechtswege op in zijn rechten en plichten. Dit betekent dat de inboedel van de erfgenamen is en dat ze de wederpartij zijn van de verhuurder. Als je een erfenis aanvaardt, dan ben je dus ook verantwoordelijk voor de ontruiming van de huurwoning.

Hoe snel moet een huis leeg na overlijden?

De huur van een zelfstandige woonruimte eindigt niet direct na het overlijden. Neem contact op met de verhuurder over het einde van de huur. In overleg is het vaak mogelijk om een huis eerder of later op te leveren dan de wettelijke of contractuele termijn.