Een erfenis verwerpen heeft deze 7 gevolgen

Het verwerpen van een erfenis heeft een paar gevolgen die je misschien niet verwacht. Mede om deze reden gaat er regelmatig wat mis bij de verwerping van een nalatenschap. In dit blog vind je een overzicht van bekende en minder bekende regels bij het weigeren van een erfenis. Bekijk ook even de video hieronder en lees daarna verder.

Hoe werkt de verwerping van een erfenis?

Allereerst is het van belang om te weten dat voor de verwerping van een erfenis een officiële handeling nodig is bij de rechtbank. Dit houdt in dat je een volmacht tot verwerping afgeeft aan een medewerker van de rechtbank. Vervolgens wordt er, nadat je de leges hebt betaald, een akte van verwerping opgesteld. Op dat moment is de erfenis officieel door jou verworpen.

Iedere erfgenaam mag een eigen keuze maken. Zijn bijvoorbeeld drie broers erfgenaam van hun overleden moeder? Dan kan in theorie de eerste broer verwerpen, de tweede broer zuiver aanvaarden en de derde broer beneficiair aanvaarden.

Zuivere aanvaarding heeft tot gevolg dat je persoonlijk verhaal biedt voor de schuldeisers van de overledene. Hier moet je dus nooit voor kiezen als je schulden erft. Overigens kun je door feitelijke handelingen zuiver erfgenaam worden. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je een geërfde auto verkoopt. Door deze handeling heb je de erfenis zuiver aanvaard. Kom je er later achter dat de overledene schulden had? Dan kun je de erfenis niet meer verwerpen.

Zoek dus uit of de overledene schulden had voordat je met de afwikkeling van de erfenis begint. Sommige handelingen die je verricht kunnen namelijk tot gevolg hebben dat verwerping niet meer mogelijk is.

1. Je krijgt niks

Het is een open deur, maar het eerste gevolg van verwerping is uiteraard dat je geen erfgenaam bent. Dit betekent dat je “in beginsel” geen recht hebt op goederen uit de nalatenschap. Heeft de overledene een testament met erfstellingen en legaten? Dan kun je, afhankelijk van de formulering van het testament, de erfstelling en een legaat afzonderlijk aanvaarden of verwerpen. Als erfgenaam ben je verantwoordelijk voor de afwikkeling van de erfenis en aansprakelijk jegens de schuldeisers. Legatarissen hebben deze verplichtingen niet.

Ben je als gevolg van de verwerping geen erfgenaam en heb je geen recht op legaten? Dan bepalen de personen die wel erfgenaam zijn of jij nog wat krijgt uit de erfenis. Misschien wil je bijvoorbeeld wat spullen uit de inboedel overnemen. De andere erfgenamen kunnen in theorie goederen aan jou schenken of verkopen. Uiteraard mogen ze daarbij geen schuldeisers van de erflater benadelen. Verwerp jij de erfenis en aanvaarden de andere erfgenamen beneficiair? Dan kunnen ze alleen goederen aan jou verkopen voor de werkelijke marktwaarde.

Door de verwerping ben je dus geen erfgenaam en ben je ook niet verantwoordelijk voor de afwikkeling van de erfenis. Uitzonderingen op deze regel zijn de situaties dat je tot executeur bent benoemd door de overledene of een boedelvolmacht krijgt van de personen die wel erfgenaam zijn. Het ligt uiteraard niet voor de hand dat jij een erfenis afwikkelt die je zelf niet wilt hebben. Toch zijn er situaties denkbaar waarin dit gebeurt. Bijvoorbeeld in het geval dat jij verwerpt omdat je de erfenis aan iemand anders gunt. Misschien wil je in dat geval nog wel meehelpen bij de afwikkeling.

In het handige overzicht hieronder zie je de verschillen tussen zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden en verwerpen:

	ik aanvaard zuiver	ik verwerp	ik aanvaard beneficiair
Wat kost het	Gratis	€ 165	€ 165
Ben je erfgenaam	Ja	Nee	Ja
Beschermt de wet je tegen schulden	Nee	Ja	Ja
Wie wikkelt erfenis af	Jij, de executeur of je geeft iemand een volmacht	Jij in elk geval niet	Jij, de executeur, een vereffenaar of je geeft iemand een volmacht
Wat als de erfenis negatief blijkt te zijn	Jouw probleem	Niet jouw probleem	Niet jouw probleem
Wat als de erfenis positief blijkt te zijn	Jij krijgt wat er over is	Pech, jij krijgt niks	Jij krijgt wat er over is

2. Je bent verlost van de schuldeisers

Door de aanvaarding van de erfenis gaan de schulden van de overledene over op de erfgenamen. Dit is zowel het geval bij een zuivere aanvaarding als bij een beneficiaire aanvaarding. In beide gevallen ben je aansprakelijk voor de schulden van de overledene. Het verschil is dat bij beneficiaire aanvaarding alleen de erfenis verhaal biedt voor de schuldeisers. De aansprakelijkheid is dus beperkt, waardoor je eigen vermogen beschermd is. Bij een zuivere aanvaarding biedt behalve de erfenis ook je eigen vermogen verhaal voor de schuldeisers.

Eén van de gevolgen van een verwerping is dat je met terugwerkende kracht nooit erfgenaam bent geweest. Je bent dus niet aansprakelijk voor de schulden van de overledene.

Schulden zijn niet de enige reden om een erfenis te verwerpen. Je kunt ook uit persoonlijke overwegingen een erfenis weigeren. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat het contact tussen jou en de erflater al jaren geleden is verbroken en je helemaal niet zit te wachten op de erfenis. Een andere reden kan zijn dat je enorm op ziet tegen de afwikkeling van de nalatenschap. Misschien heb je er gewoon geen tijd voor of ben je niet zo handig met juridische of financiële kwesties. Gelukkig zijn er in dat geval manieren om de afwikkeling uit handen te geven aan iemand anders:

1. Je kunt je bijvoorbeeld laten adviseren of vertegenwoordigen door een advocaat of een partijnotaris. Dit is aan te raden in complexe situaties met verstoorde verhoudingen en grote financiële belangen.
2. Met een boedelvolmacht kun je een andere erfgenaam machtigen om de erfenis af te wikkelen. De erfgenamen kunnen ook samen een boedelvolmacht geven aan een notariskantoor.
3. Heeft de overledene een executeur benoemd? Dan wikkelt diegene de erfenis af namens alle erfgenamen. Let op: als je beneficiair aanvaardt en het saldo van de erfenis negatief blijkt te zijn, dan is de executeur niet meer bevoegd. In dat geval kun je met optie 2 of optie 4 iemand anders bevoegd maken om de erfenis af te wikkelen.
4. Een erfgenaam die beneficiair heeft aanvaard mag de rechter vragen om een vereffenaar te benoemen. Dit is een optie als er geen executeur in functie is en de erfgenamen het niet eens zijn over wie de erfenis moet afwikkelen.

3. Plaatsvervulling naar je kinderen

Een van de belangrijkste gevolgen van verwerping is “plaatsvervulling”. Dit is een onderwerp waarbij veel mis kan gaan. Plaatsvervulling betekent dat het erfdeel van een verwerpende erfgenaam naar zijn of haar kinderen gaat. Dit is standaard het geval als de overledene geen testament had en je erfgenaam bent op grond van de wet. Heeft de overledene wel een testament? Dan bepaalt de tekst van de erfstelling of er wel of geen plaatsvervulling is. Het alternatief voor plaatsvervulling is “aanwas”. Dit houdt in dat het erfdeel van iemand die verwerpt naar de andere erfgenamen gaat. Hun erfdeel wordt dus groter.

Als je kinderen meerderjarig zijn, dan mogen ze zelf een beslissing nemen over de aanvaarding van de erfenis. Verwerpen je kinderen de erfenis? Dan is er opnieuw sprake van plaatsvervulling als je kinderen zelf ook kinderen hebben.

Zijn je kinderen of kleinkinderen minderjarig? Dan is het mogelijk om namens het minderjarige (klein)kind de erfenis te verwerpen. Maar dit kan alleen met een machtiging van de kantonrechter. Krijgen de ouders van de minderjarige erfgenaam geen machtiging? Dan wordt de erfenis automatisch beneficiair aanvaard door de minderjarige plaatsvervuller. In dat geval kun je de erfenis net zo goed zelf beneficiair aanvaarden.

De kans dat je een machtiging krijgt is klein als je wilt verwerpen om persoonlijke redenen. De kantonrechter zal niet snel een machtiging verlenen voor het verwerpen van een erfenis met een positief saldo. Financieel gezien is dat niet in het belang van de minderjarige.

4. Geen recht op de legitieme portie, of toch wel?

De legitieme portie is het minimale gedeelte van de erfenis waar je als kind recht op hebt. In beginsel is dit de helft van het erfdeel dat je had gekregen als de overledene geen testament had gemaakt en geen schenkingen had gedaan. Ben je niet onterfd maar heeft iemand zijn vermogen bij leven weg gegeven? Ook in dat geval kun je een beroep doen op de legitieme portie.

Maak niet de fout om een lege erfenis te verwerpen en vervolgens de schenkingen terug te vragen. Dat werkt niet. Eén van de gevolgen van verwerping is namelijk dat je het recht op de legitieme portie verliest als je deze niet gelijktijdig met de verwerping inroept. Bovendien is het uitgangspunt dat alles wat je verwerpt in mindering komt op de legitieme.

Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand twee kinderen heeft en alleen een auto nalaat die € 6.000 waard is. Op de bank stond € 14.000 euro maar dit bedrag is enkele maanden vóór het overlijden geschonken aan één van de kinderen. Beide kinderen zouden zonder deze schenking ieder € 10.000 aan vermogen hebben geërfd. De legitieme portie is dus € 5.000 per kind. De beide kinderen erven ieder de helft van de auto, ofwel € 3.000 per persoon. Als het kind dat geen schenking kreeg de erfenis verwerpt, gaat zijn legitieme portie omlaag naar € 2.000. In dit geval kun je de erfenis beter beneficiair aanvaarden en “aanvullend” een beroep doen op de legitieme portie.

Het is verstandig om in dit soort gevallen eerst te overleggen met een notaris voordat je een beslissing neemt over de aanvaarding of verwerping van de erfenis.

5. Een “inferieure making” mag je zonder straf verwerpen

De hoofdregel is dus dat alles wat je verwerpt in mindering komt op de legitieme. Op deze regel bestaat een belangrijke uitzondering. In veel testamenten worden bijzondere voorwaarden opgelegd aan de erfgenaam. Denk bijvoorbeeld aan een testamentair bewind of een voorwaardelijke making in de vorm van een tweetrapsregeling. Deze clausules beperken jouw rechten als erfgenaam. Je kunt bijvoorbeeld niet zelf beslissen waar je het geld aan uitgeeft of aan wie je het kunt nalaten bij je eigen overlijden. Een dergelijke clausule wordt daarom een “inferieure making” genoemd.

Als je een inferieure making verwerpt, dan komt de waarde hiervan niet in mindering op de legitieme. Toch krijg je meestal minder dan wanneer je de erfenis aanvaardt. De legitieme portie is namelijk de helft van je normale erfdeel. Is je volledige erfdeel bijvoorbeeld € 50.000, maar is er een bewind ingesteld door de erflater? Dan kun je dit verwerpen en in plaats daarvan een legitieme portie ontvangen van € 25.000 zonder een bewind.

Houd er rekening mee dat ook in dit geval de regel geldt dat je de legitieme portie tegelijk met de verwerping moet inroepen.

Let op: alleen afstammelingen (kinderen, kleinkinderen) die uit eigen hoofde erfgenaam waren geweest op grond van de wet hebben recht op een legitieme portie. Wat ik in de alinea’s hierboven heb beschreven geldt dus niet voor broers, zusters, neven en nichten. Het geldt ook niet voor een kleinkind dat tot erfgenaam is benoemd in plaats van zijn onterfde ouder. Dat kleinkind was namelijk niet “uit eigen hoofde” erfgenaam geweest als de grootouder geen testament had gemaakt.

6. Verwerpen is definitief, ook als je spijt krijgt

Je keuze voor de aanvaarding of verwerping van een erfenis is definitief. Je kunt de gevolgen van een verwerping dus niet terugdraaien als je later spijt krijgt. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je dacht dat iemand schulden had, maar dat dit niet blijkt te kloppen.

Soms kun je een rechtshandeling vernietigen wegens “dwaling”. Bij verwerping is deze mogelijkheid uitdrukkelijk uitgesloten in de wet.

Het achteraf vernietigen van een verwerping is dus vrijwel niet mogelijk. Onder omstandigheden kan een verwerping wel “nietig” zijn. Dit begrip houdt in dat de verwerping nooit heeft plaatsgevonden. Denk bijvoorbeeld aan een verwerping door iemand die wilsonbekwaam is. In deze rechtszaak werd bepaald dat een verwerping nietig was.

Overigens bestaat wel de mogelijkheid om te wisselen van een zuivere aanvaarding naar een beneficiaire aanvaarding. Hier kun je een machtiging voor krijgen van de kantonrechter als je na de aanvaarding pas ontdekt dat iemand schulden had. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat de overledene gokschulden had en dit verborgen hield voor de buitenwereld.

7. Verwerpen geeft je eigen schuldeisers rechten

Sommige mensen willen niet verwerpen omdat de overledene schulden had maar omdat ze zelf schulden hebben. Ik kan me voorstellen dat je liever geen erfenis krijgt als alles toch direct naar je schuldeisers gaat. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je in de schuldsanering zit, failliet bent of in de bijstand zit. Voor deze drie gevallen gelden strenge regels. Bij een schuldsanering of faillissement ga je zelf niet over de aanvaarding. Je bewindvoerder of curator maakt de keuze namens jou. Als je recht hebt op een uitkering mag je van de gemeente een erfenis niet verwerpen. Het kan zelfs tot gevolg hebben dat je uitkering wordt stopgezet.

Ook als je geen bewindvoerder of curator hebt, kunnen je schuldeisers rechten hebben bij een verwerping. In zekere zin kunnen ze zelfs de gevolgen van de verwerping ongedaan maken. Als een schuldeiser van een erfgenaam benadeeld is door de verwerping, dan kan deze naar de rechter stappen. Vervolgens kan de rechter bepalen dat de erfenis moet worden vereffend en dat de schuldeiser van de erfgenaam (!) een gedeelte van de erfenis ontvangt.

Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je een erfenis verwerpt kort voordat je bedrijf failliet gaat. In zo’n geval kunnen jouw eigen schuldeisers alsnog een claim leggen op de verworpen erfenis.

Meer lezen?

• Dit zijn de gevolgen van een zuivere aanvaarding.
• Meer uitleg over het beneficiair aanvaarden van een erfenis.
• De erfenis afwikkelen met een boedelvolmacht? Dat kan met dit voorbeeld.
• Geen erfgenaam zijn maar wel helpen met opruimen? Zo doe je dat!
• Meer uitleg over het begrip partijnotaris.
• Advocaat nodig? Hier vind je alle advocaten die zich bezighouden met erfrecht.
• Meer uitleg over het laten benoemen van een vereffenaar.
• Uitleg over de begrippen “plaatsvervulling” en “aanwas”.
• Belangrijk: verwerpen namens een minderjarige moet binnen 3 maanden!
• Sommige schenkingen moet je ook zonder een beroep op de legitieme verrekenen.
• Meer uitleg over de “inferieure” making.
• Dit zijn je 6 opties als je een erfenis met schulden krijgt.