Erfenis met schulden? Dit zijn je 6 opties!

/ Door

Het zal je maar gebeuren. Een familielid met schulden overlijdt en jij blijkt erfgenaam te zijn. Een positieve erfenis aanvaarden is niet zo spannend. Maar een erfenis met schulden aanvaarden, daar zit je waarschijnlijk niet op te wachten. Gelukkig zijn er meerdere manieren om je te beschermen tegen de schuldeisers van de overledene.

1. Een negatieve erfenis zuiver aanvaarden

Je kunt een erfenis zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. De eerste optie, zuiver aanvaarden, heeft tot gevolg dat je aansprakelijk bent jegens de schuldeisers. Bovendien biedt je eigen vermogen door de zuivere aanvaarding verhaal voor de schuldeisers van de erflater. Zijn er meer schulden dan bezittingen en is de erfenis dus negatief? Dan moet je het verschil betalen uit je eigen vermogen. Zuivere aanvaarding heeft dus tot gevolg dat je zelf opdraait voor de schulden.

In beginsel vindt de keuze voor de wijze van aanvaarding plaats door een verklaring af te leggen bij de rechtbank. Dit geldt voor alle drie opties. Voor één van de drie, de zuivere aanvaarding, geldt dat je hier ook voor kunt kiezen zonder een officiële verklaring af te leggen. In de wet staat namelijk het volgende:

Artikel 4:192 lid 1 Burgerlijk Wetboek: Een erfgenaam aanvaardt de nalatenschap zuiver wanneer hij zich ondubbelzinnig en zonder voorbehoud als een zuiver aanvaard hebbende erfgenaam gedraagt doordat hij overeenkomsten aangaat strekkende tot vervreemding of bezwaring van goederen van de nalatenschap of deze op andere wijze aan het verhaal van schuldeisers onttrekt.

Erf je schulden en weet je niet zeker of de erfenis positief of negatief is? Aanvaard in dat geval altijd uit voorzorg beneficiair. Hiermee voorkom je dat je door feitelijke handelingen persoonlijk verhaal gaat bieden voor de schulden van de overledene.

Veel mensen vragen zich af hoe het zit als ze een huis erven waar nog een hypotheekschuld op rust. Het hypotheekrecht houdt in dat de bank bij verkoop van de woning voorrang heeft boven andere schuldeisers. In sommige landen kan de bank haar vordering alleen maar op de woning verhalen. In Nederland is dat niet zo! Een restschuld kan verhaald worden op het eigen vermogen van een erfgenaam die zuiver heeft aanvaard. Staat de woning “onder water” en aanvaard jij de erfenis zuiver? Dan draai je dus persoonlijk op voor een eventuele restschuld bij verkoop!

2. Het verwerpen van de erfenis

Veel mensen denken dat ze van de problemen af zijn als ze verwerpen. Helaas is dat lang niet altijd het geval. Verwerping heeft met terugwerkende kracht tot het moment van overlijden tot gevolg dat je geen erfgenaam bent geweest. Verwerpen kan alleen door een verklaring af te leggen bij de rechtbank. Er bestaat geen gratis optie. Je moet altijd kosten maken bij de rechtbank.

Het is alleen mogelijk om te verwerpen als je nog geen andere keuze hebt gemaakt. Ben je halverwege met het afwikkelen van de erfenis en ontdek je opeens dat er schulden zijn? Dan is het waarschijnlijk al te laat om te verwerpen. Op grond van de wet heb je de erfenis namelijk al zuiver aanvaard door feitelijke handelingen te verrichten. Je kunt ook niet wisselen naar een verwerping als je de erfenis al beneficiair hebt aanvaard.

Veel mensen zien bij een verwerping over het hoofd dat hun kinderen plaatsvervullers zijn. Heeft de overledene geen testament? Dan gaat bij verwerping jouw erfdeel automatisch naar je kinderen. Is er wel een testament? Dan hangt het van de tekst van het testament af of er sprake is van plaatsvervulling of aanwas. Het begrip “aanwas” houdt in dat jouw erfdeel bij verwerping naar de andere erfgenamen gaat en dus niet naar je kinderen. Twijfel je over de juiste uitleg van het testament? Vraag dan een notaris om advies voordat je een keuze maakt over aanvaarding of verwerping.

Zijn je kinderen meerderjarig? Dan kunnen ze de erfenis tegelijk met jou verwerpen. Minderjarige kinderen kunnen niet zelfstandig verwerpen. Als ouders mag je een erfenis namens je kind verwerpen met een machtiging van de kantonrechter. Krijg je die machtiging niet? Dan zijn je minderjarige kinderen beneficiair erfgenaam en moet je alsnog de erfenis afwikkelen. In dat geval kun je net zo goed zelf de erfenis beneficiair aanvaarden.

Zijn je kinderen meerderjarig maar zijn er minderjarige kleinkinderen? Dan dient zich hetzelfde probleem aan. Als jij verwerpt en je kinderen ook, dan zijn je kleinkinderen plaatsvervullers. De minderjarigheid van een erfgenaam heeft regelmatig tot gevolg dat het niet lukt om van een erfenis af te komen.

3. Beneficiair aanvaarden en vereffenen

Beneficiair aanvaarden heeft tot gevolg dat het eigen vermogen van de erfgenaam geen verhaal biedt voor de schuldeisers van de overledene. Je bent bij beneficiaire aanvaarding nog wel “aansprakelijk” jegens de schuldeisers, maar alleen de erfenis biedt “verhaal”. Je eigen vermogen is dus beschermd.

Een verschil met verwerping is dat je recht hebt op het saldo van de erfenis als deze toch positief blijkt te zijn. De beneficiaire erfgenaam moet echter wel aan de slag met de afwikkeling. Pak je de afwikkeling niet op of maak je er een zootje van? Dan gaat je eigen vermogen voor straf alsnog verhaal bieden voor de schuldeisers! Oeps, dat wil je uiteraard niet. Realiseer je dus goed dat beneficiair aanvaarden alleen beschermt tegen schulden als je de erfenis netjes afwikkelt.

Het afwikkelen van een beneficiair aanvaarde erfenis wordt “vereffenen” genoemd. Dit houdt normaal gezien in dat je alle bezittingen verkoopt en de opbrengst eerlijk verdeelt over de schuldeisers. Sommige schulden hebben voorrang boven andere schulden. Zo heeft de hypotheekbank voorrang op de verkoopopbrengst van het huis. Ook voor “normale” schulden kan er nog een volgorde zijn. Voor meer informatie over de volgorde van schuldeisers kun je kijken in de richtlijnen voor de vereffening.

Is het saldo van de erfenis positief en is er een executeur benoemd? Dan gebeurt het vaak dat iemand puur uit voorzorg beneficiair aanvaardt. In dat geval hoeft de erfenis niet officieel te worden vereffend. Er geldt namelijk een uitzondering zolang er een executeur bevoegd is en het saldo positief is.

Zijn er alleen maar schulden en totaal geen bezittingen? Dan kun je na de beneficiaire aanvaarding een verzoek tot opheffing van de vereffening indienen bij de kantonrechter. Als er helemaal geen bezittingen zijn, dan valt er immers ook niks te verdelen over de schuldeisers. Het is goed om te weten dat deze optie bestaat.

4. Eerst zuiver aanvaarden, daarna alsnog beneficiair

Het uitgangspunt in de wet is dat je keuze definitief is. Het is niet mogelijk om een erfenis alsnog te aanvaarden als je reeds verworpen hebt. Ook kun je een erfenis niet meer verwerpen als je deze al hebt aanvaard. Enkele jaren geleden is de wet gewijzigd en sindsdien is het wel mogelijk om te wisselen van een zuivere aanvaarding naar een beneficiaire aanvaarding. Dit is mogelijk als je pas na de zuivere aanvaarding ontdekt dat er schulden zijn.

Op zich is het een goede zaak dat deze optie bestaat. Iedere Nederlander wordt geacht de wet te kennen. Dat klinkt leuk, maar je kunt natuurlijk niet verwachten dat iedereen precies weet hoe het erfrecht in elkaar zit. Ga je vrolijk aan de slag met een erfenis terwijl je weet dat er schulden zijn? Dan kun je niet wisselen van zuiver naar beneficiair. Daar beschermt de wet je dus niet tegen. Maar kom je er later pas achter dat er schulden zijn en wist je dat van tevoren echt niet? Dan kun je aan de kantonrechter vragen of je nog mag wisselen naar een beneficiaire aanvaarding.

Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je een normale erfenis denkt te krijgen en dat na enkele maanden blijkt dat de overledene schulden had die hij verborgen hield voor zijn omgeving. In zo’n geval geef ik je een goede kans dat je een machtiging krijgt voor beneficiaire aanvaarding.

Erf je een huis met een hypotheekschuld en brengt de verkoop van het huis veel minder op dan je had verwacht? Dan heeft de zuivere aanvaarding onvermijdelijk tot gevolg dat je persoonlijk opdraait voor de restschuld. Wisselen naar een beneficiaire aanvaarding is mijns inziens onmogelijk omdat je niet gedwaald hebt over de schulden maar over de baten. De hypotheekschuld was bij jou bekend. Je hebt je alleen vergist in de waarde van het huis.

5. Een vereffenaar laten benoemen

Een erfenis afwikkelen kan een flinke klus zijn. Veel mensen zouden niet weten waar ze moeten beginnen. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat er tientallen erfgenamen zijn en een huis verkocht moet worden. Hoe ga je dat aanpakken? Of bijvoorbeeld het geval dat een ondernemer overlijdt. Dan krijg je behalve met erfbelasting ook te maken met omzetbelasting en vennootschapsbelasting.

Gelukkig is er een manier om de afwikkeling uit handen te geven aan een professional. Het is zelfs mogelijk om dit af te dwingen via de rechter als de andere erfgenamen niet meewerken of onvindbaar zijn. Een erfgenaam die beneficiair heeft aanvaard, mag namelijk de rechter vragen om een vereffenaar te benoemen. Dit kan bijvoorbeeld een gespecialiseerde advocaat of een notaris zijn.

De vereffenaar wikkelt de erfenis af namens de erfgenamen. Je kunt het vergelijken met een executeur. Het verschil is dat de executeur door de overledene is benoemd en dat de vereffenaar door de rechter wordt benoemd. Een tweede verschil is dat een executeur niet bevoegd is om een negatieve erfenis af te wikkelen die beneficiair is aanvaard. De door de rechter benoemde vereffenaar is daartoe wel bevoegd.

erfenis aanvaarden zonder schulden

Uiteraard heeft het alleen zin om een vereffenaar te laten benoemen als er “baten” zijn waaruit de vereffenaar kan worden betaald. Een professional zoals een advocaat of notaris zal alleen maar aan de slag gaan als zijn uren vergoed kunnen worden uit de erfenis. Wil je een vereffenaar laten benoemen? Doe dit dan altijd in overleg met de beoogd vereffenaar. Overigens moet de aanvraag voor de benoeming van een vereffenaar altijd met tussenkomst van een advocaat worden ingediend. Je kan dit helaas niet zelf indienen.

6. Niks doen en daardoor opdraaien voor de schulden

Er is één optie die ik iedereen kan afraden. Sommige mensen denken “als ik niks doe, dan kan ik ook niks fout doen”. Met die houding kun je van een koude kermis thuis komen. Want het erfrecht heeft weinig medelijden met onwillige erfgenamen.

Als je geen keuze maakt over de aanvaarding, dan is het mogelijk dat de kantonrechter jou een termijn stelt. Laat je die termijn verlopen? Dan heb je daardoor zuiver aanvaard! Hierdoor biedt je eigen vermogen verhaal voor de schulden in de erfenis. Wat je daar van vindt, dat doet er niet toe. Het is nou eenmaal de wet.

Ook zonder iets te horen van de kantonrechter kun je in de problemen komen. Aanvaardt een andere erfgenaam beneficiair en word jij hiervan op de hoogte gesteld? Dan gaat er een termijn lopen van drie maanden. Heb je binnen die termijn niet verworpen? Dan ben je automatisch beneficiair erfgenaam. In dat geval is je privé vermogen beschermd tegen schuldeisers van de overledene mits je de erfenis netjes afwikkelt. Als je dat niet doet, dan kun je voor straf persoonlijk verhaal bieden voor de schuldeisers!

Artikel 4:84 lid 1 sub d Burgerlijk Wetboek: Een erfgenaam is niet verplicht een schuld der nalatenschap ten laste van zijn overig vermogen te voldoen, tenzij hij: vereffenaar is, in de vervulling van zijn verplichtingen als zodanig in ernstige mate tekortschiet, en hem daarvan een verwijt kan worden gemaakt.

Artikel 4: 195 lid 1 Burgerlijk Wetboek: Is een nalatenschap door een of meer erfgenamen beneficiair aanvaard en moet zij uit dien hoofde overeenkomstig de volgende afdeling van deze titel worden vereffend, dan zijn alle erfgenamen vereffenaar.

Meer lezen?

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar boven